Mədə yanması niyə olur? Səbəbləri, qarşısını alma yolları və müalicəsi
Mədə yanması gündəlik həyatda geniş rast gəlinən həzm problemlərindən biridir. Yeməkdən sonra döş qəfəsinin arxasında yanma hissi, ağıza turş dadın gəlməsi və uzanarkən narahatlığın artması bu vəziyyətin əsas əlamətlərindəndir.
Bəs mədə yanması nədən yaranır və nə zaman ciddi problemə işarə edə bilər?
Mədə yanmasının ən geniş yayılmış səbəbi mədə turşusunun qida borusuna geri qayıtmasıdır. Normalda mədə ilə qida borusu arasındakı əzələ turşunun geriyə qalxmasının qarşısını alır. Bu mexanizm pozulduqda turşu qida borusunu qıcıqlandırır və yanma hissi yaradır. Şikayətlər tez-tez təkrarlanırsa, bu, qastroezofageal reflüks xəstəliyinin (GERD) əlaməti ola bilər.
Mütəxəssislərə görə, çox yemək, yağlı və qızardılmış qidalar, acılı yeməklər, qəhvə, şokolad və bəzi turş məhsullar mədə yanmasını artıra bilər. Lakin bu qidaların təsiri hər insanda eyni deyil. Artıq çəki, siqaret çəkmək, hamiləlik və bəzi dərmanların qəbulu da reflüksə səbəb olan amillər sırasındadır. Xüsusilə ibuprofen kimi bəzi ağrıkəsicilər mədə ilə bağlı narahatlıqları gücləndirə bilər.
Mədə yanmasının qarşısını necə almaq olar?
Mədə yanmasının qarşısını almaq üçün ilk növbədə qidalanma və gündəlik vərdişlərə diqqət yetirmək lazımdır. Kiçik porsiyalarla yemək, şəxsi olaraq yanma yaradan qidalardan uzaq durmaq və yeməkdən dərhal sonra uzanmamaq tövsiyə olunur. Axşam yeməyini yatmazdan ən azı 2–3 saat əvvəl bitirmək, artıq çəki varsa arıqlamaq və siqaretdən uzaq durmaq da simptomları azalda bilər. Gecə yanma yaşayan şəxslər yatağın baş hissəsini qaldırmaqla rahatlıq əldə edə bilərlər.
Müalicə üçün hansı üsullardan istifadə olunur?
Mədə yanmasının müalicəsi səbəbdən və şikayətlərin nə qədər tez-tez baş verməsindən asılıdır. Ara-sıra yaranan yüngül yanma zamanı antasidlər mədə turşusunu neytrallaşdıraraq qısa müddətli rahatlıq verə bilər. Alginatlar da turşunun qida borusuna qalxmasını azaltmağa kömək edir. H2-blokatorlar və proton pompası inhibitorları isə mədə turşusunun yaranmasını azaldan dərman qruplarıdır. Omeprazol və lansoprazol bu qruplara nümunədir. Dərman seçimi və qəbul müddəti həkim məsləhəti ilə müəyyənləşdirilməlidir.
Nə vaxt həkimə müraciət etmək lazımdır?
Mədə yanması həftədə bir neçə dəfə təkrarlanırsa, gecələr yuxunu pozursa və ya gündəlik həyata mane olursa, həkim müayinəsi vacibdir. Uzunmüddətli reflüks qida borusunda iltihab, daralma və Barrett qida borusu kimi ağırlaşmalara səbəb ola bilər. Udma çətinliyi, davamlı qusma, səbəbsiz çəki itkisi və müalicəyə baxmayaraq keçməyən şikayətlər zamanı qastroenteroloqa müraciət edilməlidir.
Sinədə yanma hər zaman mədə problemi demək deyil. Sinədə güclü ağrı və ya təzyiq hissi, nəfəs darlığı, soyuq tər, ürəkbulanma və ağrının qol, çənə və ya kürəyə yayılması ürək tutmasının əlamətləri ola bilər. Bu cür simptomlar yaranarsa, xüsusilə ilk dəfə baş verirsə, təcili tibbi yardım çağırılmalıdır. Mədə yanması ilə ürək mənşəli ağrını yalnız hisslərə əsasən ayırmaq mümkün deyil.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, mədə yanmasının qarşısının alınmasında əsas məqsəd yalnız ağrını müvəqqəti azaltmaq deyil, problemin səbəbini müəyyənləşdirməkdir. Qidalanma vərdişlərinin dəyişdirilməsi, uyğun müalicə və vaxtında həkim müayinəsi şikayətlərin nəzarətdə saxlanmasına kömək edə bilər. Tez-tez təkrarlanan mədə yanması adi narahatlıq kimi qəbul edilməməli, xüsusilə davamlı olduqda tibbi qiymətləndirmədən keçirilməlidir.
Aysel Mətləb
