Təzyiqi düzgün ölçdüyünüzə əminsiniz? - Evdə yol verilən səhvlər
Qan təzyiqi və nəbz ürək-damar sisteminin fəaliyyətini qiymətləndirmək üçün əsas göstəricilərdən hesab olunur. Bu göstəricilərin mütəmadi izlənilməsi insanın ümumi sağlamlıq vəziyyəti barədə məlumat əldə etməyə kömək edir. Qan təzyiqi qanın damar divarlarına göstərdiyi təzyiqi ifadə edir, nəbz isə ürəyin bir dəqiqə ərzində neçə dəfə döyündüyünü göstərir. Bu göstəricilərin ev şəraitində düzgün ölçülməsi xüsusilə yüksək və ya aşağı təzyiq problemi olan şəxslər üçün əhəmiyyətlidir.
Qan təzyiqi iki rəqəmlə ifadə olunur. Birinci göstərici sistolik təzyiq adlanır və ürək yığıldığı zaman damarlarda yaranan təzyiqi göstərir. İkinci göstərici isə diastolik təzyiqdir və ürək döyüntüləri arasındakı fasilədə damarlardakı təzyiqi əks etdirir. Məsələn, 120/80 mm civə sütunu göstəricisində 120 sistolik, 80 isə diastolik təzyiqdir. Yetkin insanlarda 120/80 mm civə sütunundan aşağı göstərici ümumiyyətlə normal hesab olunur, lakin təzyiqin qiymətləndirilməsi yaş, sağlamlıq vəziyyəti və digər amillərdən asılıdır.
Evdə qan təzyiqini ölçmək üçün ən uyğun vasitələrdən biri avtomatik, yuxarı qola taxılan elektron təzyiqölçəndir. Cihaz seçilərkən onun klinik baxımdan yoxlanılmış model olmasına və manjetin qolun ölçüsünə uyğun gəlməsinə diqqət yetirilməlidir. Biləkdən ölçən cihazlar da mövcuddur, lakin onlar qolun düzgün vəziyyətdə saxlanılmasına daha həssasdır. Buna görə də imkan daxilində yuxarı qoldan ölçmə aparan cihazlara üstünlük verilir.
Ölçməzdən əvvəl müəyyən hazırlıq qaydalarına əməl etmək lazımdır. Ən azı 30 dəqiqə əvvəl kofeinli içkilər qəbul edilməməli, fiziki fəaliyyət və siqaretdən uzaq durulmalıdır. Sidik kisəsinin boşaldılması, ölçmədən əvvəl isə sakit vəziyyətdə təxminən beş dəqiqə istirahət edilməsi tövsiyə olunur. Ölçmə zamanı danışmaq, telefonla məşğul olmaq və hərəkət etmək nəticələrin dəqiqliyinə təsir göstərə bilər.
Qan təzyiqi ölçülərkən insan kürəyini söykəyərək oturmalı, ayaqlarını yerə düz qoymalı və onları bir-birinin üzərinə aşırmamalıdır. Qol masa üzərində ürək səviyyəsində saxlanılmalıdır. Manjet birbaşa dəri üzərinə, dirsək bükümündən bir qədər yuxarı yerləşdirilməlidir. Paltarın üzərindən ölçmə aparılması və ya manjetin həddindən artıq sıxılması yanlış nəticələrə səbəb ola bilər. Cihaz işə salındıqdan sonra ölçmə tamamlanana qədər sakit qalmaq vacibdir.
İlk ölçmədən sonra nəticənin dəqiqliyini yoxlamaq üçün təxminən bir dəqiqə fasilə ilə ikinci dəfə ölçmə aparılması tövsiyə olunur. Hər iki nəticə qeyd edilməli, ölçmələr mümkün qədər günün eyni saatlarında təkrarlanmalıdır. Xüsusilə təzyiq problemi olan şəxslərə səhər və axşam göstəricilərini qeyd etmək faydalıdır. Bir dəfə yüksək nəticənin alınması dərhal hipertoniya diaqnozu qoyulması demək deyil. Təzyiqin qiymətləndirilməsində müxtəlif vaxtlarda aparılan ölçmələrin nəticələri nəzərə alınmalıdır.
Nəbzin ev şəraitində ölçülməsi də xüsusi cihaz olmadan mümkündür. Bunun üçün şəhadət və orta barmaqları biləyin baş barmaq tərəfinə, nəbzin hiss olunduğu nahiyəyə yüngülcə yerləşdirmək lazımdır. Nəbz hiss edildikdən sonra döyüntülər 60 saniyə ərzində sayılmalıdır. Ölçmə üçün boyun nahiyəsindəki nəbzdən də istifadə etmək mümkündür, lakin biləkdən ölçmə daha rahatdır. Baş barmaqdan istifadə etmək tövsiyə edilmir, çünki onun öz nəbzi nəticəyə təsir göstərə bilər.
Yetkin insanlarda istirahət vəziyyətində normal nəbz adətən dəqiqədə 60-100 döyüntü arasında dəyişir. Lakin bu göstərici uşaqlarda və yeniyetmələrdə yaşa görə fərqlənə bilər. Fiziki fəaliyyət, emosional gərginlik, yüksək hərarət, susuzlaşma və bəzi dərmanlar nəbzin sürətlənməsinə səbəb ola bilər. Buna görə də nəbzi ölçməzdən əvvəl bir neçə dəqiqə sakit vəziyyətdə qalmaq və nəticəni həmin şəraitdə qiymətləndirmək vacibdir. Nəbzin qeyri-müntəzəm olması da diqqətdən kənarda qalmamalıdır.
Ölçmə zamanı yol verilən bəzi səhvlər nəticələrin düzgünlüyünə təsir edə bilər. Bunlara uyğun olmayan ölçülü manjetdən istifadə, qolun ürək səviyyəsindən aşağı və ya yuxarı saxlanılması, danışmaq, hərəkət etmək və ölçmədən əvvəl kifayət qədər istirahət etməmək daxildir. Həmçinin, təzyiqölçən cihazın düzgün işləməsi və vaxtaşırı yoxlanılması vacibdir. Sinə ağrısı, nəfəs darlığı, huşun itirilməsi və ya qəfil güclü başgicəllənmə kimi əlamətlər müşahidə olunarsa, yalnız cihazın göstəricilərinə əsaslanmadan təcili tibbi yardım alınmalıdır.
Beləliklə, qan təzyiqi və nəbzin düzgün ölçülməsi ürək-damar sağlamlığının izlənilməsində mühüm rol oynayır. Bunun üçün uyğun cihaz seçilməli, ölçmə qaydalarına əməl edilməli və nəticələr mütəmadi qeyd olunmalıdır. Ev şəraitində aparılan ölçmələr həkim müayinəsini əvəz etmir, lakin sağlamlıq vəziyyətindəki dəyişikliklərin vaxtında aşkar edilməsinə və mütəxəssisə daha dolğun məlumat verilməsinə kömək edir.
Aysel Mətləb
