İnsulin müqaviməti necə formalaşır? Qarşısının alınması və idarəsi
İnsulin müqaviməti orqanizmdə hüceyrələrin insulin hormonuna əvvəlki kimi həssas reaksiya verməməsi ilə xarakterizə olunan metabolik vəziyyətdir. İnsulin əsasən mədəaltı vəz tərəfindən ifraz olunur və qanda qlükozanın hüceyrələrə daxil olaraq enerji mənbəyi kimi istifadə edilməsinə kömək edir. Hüceyrələr insulinə zəif cavab verdikdə isə qlükozanın qandan toxumalara keçməsi çətinləşir və mədəaltı vəz bunu kompensasiya etmək üçün daha çox insulin ifraz edə bilər.
İnsulin müqavimətinin yaranmasında bir neçə amil rol oynayır. Artıq bədən çəkisi, xüsusilə qarın nahiyəsində piy toxumasının artması, fiziki aktivliyin az olması, uzun müddət balanssız qidalanma, yuxu problemləri və bəzi hormonal pozğunluqlar riskin yüksəlməsi ilə əlaqələndirilir. Genetik meyllilik də mühüm amillərdən biridir. Bununla belə, insulin müqaviməti yalnız artıq çəkisi olan insanlarda yaranmır və normal çəkidə olan şəxslərdə də müşahidə edilə bilər.
Bəs insulin müqavimətinin qarşısını almaq mümkündürmü? Riskin azaldılmasında gündəlik həyat tərzi mühüm əhəmiyyət daşıyır. Tərəvəz, meyvə, paxlalılar, tam taxıllar, zülal mənbələri və faydalı yağlarla zəngin, müxtəlif və balanslı qidalanma tövsiyə olunur. Şəkərli içkilərin, yüksək dərəcədə emal olunmuş qidaların və həddindən artıq şəkər qəbulunun məhdudlaşdırılması da faydalı ola bilər.
Fiziki aktivlik də insulinə həssaslığın qorunmasında mühüm rol oynayır. Müntəzəm gəzinti, aerobik fəaliyyətlər və əzələləri gücləndirən məşqlər qlükozanın əzələlər tərəfindən istifadəsini yaxşılaşdıra bilər. Uzun müddət hərəkətsiz qalmaq əvəzinə gün ərzində daha çox hərəkət etmək də metabolik sağlamlığa müsbət təsir göstərə bilər.
İnsulin müqaviməti hər zaman aşkar simptomlarla özünü göstərmir. Buna görə risk faktorları olan şəxslərdə həkim müayinəsi və uyğun laborator analizlər vacibdir. Qanda qlükoza və digər göstəricilər qiymətləndirilərək metabolik vəziyyət haqqında daha ətraflı məlumat əldə etmək mümkündür. İnsulin müqavimətinin nəzarətsiz qalması zamanla prediabet və 2-ci tip diabet kimi problemlərin yaranma riskini artıra bilər.
İdarəetmə isə insanda vəziyyətin səbəbindən və digər sağlamlıq göstəricilərindən asılıdır. Əsas yanaşma sağlam qidalanma, müntəzəm fiziki aktivlik, kifayət qədər yuxu və uyğun bədən çəkisinin qorunmasını əhatə edir. Bəzi hallarda həkim dərman müalicəsi də təyin edə bilər. Buna görə insulin müqavimətindən şübhələnən şəxslərin özbaşına dərman və ya sərt pəhriz tətbiq etmək əvəzinə həkimə müraciət etməsi daha məqsədəuyğundur.
Aysel Mətləb
