Bədəniniz sizdən xəbərsiz hərəkət edirsə, səbəbi bu ola bilər

Tourette sindromu insanın iradəsindən asılı olmayaraq təkrarlanan hərəkətlər və səslərlə müşahidə olunan nevroloji vəziyyətdir. Bu hərəkət və səslər “tiklər” adlanır. Sindrom daha çox uşaqlıq və yeniyetməlik dövründə üzə çıxır və bəzi insanlarda yaş artdıqca əlamətlər zəifləyə bilər.

TodayPress TV xəbər verir ki, tourette sindromunda tiklər əsasən iki qrupa bölünür: motor və vokal tiklər. Motor tiklər bədənin hərəkətləri ilə, vokal tiklər isə müxtəlif səslərin çıxarılması ilə əlaqəli olur.

Motor tiklərə tez-tez göz qırpmaq, qaşları qaldırmaq, başı hərəkət etdirmək, çiyinləri çəkmək, üz əzələlərini oynatmaq və ağız hərəkətləri daxildir. Bəzi hallarda insan müəyyən hərəkətləri təkrar-təkrar edə bilər.

Vokal tiklər isə boğazı təmizləmək, öskürəyə bənzər səslər çıxarmaq, burnu çəkmək, qışqırmaq və ya müəyyən səsləri təkrarlamaq şəklində özünü göstərə bilər. Cəmiyyətdə Tourette sindromu ilə bağlı ən çox yayılan yanlış təsəvvürlərdən biri də bu insanların mütləq şəkildə söyüş və ya təhqiramiz sözlər dediyidir. Əslində koprolaliya adlanan bu əlamət nadir hallarda müşahidə olunur və Tourette sindromunun əsas və ya məcburi əlaməti deyil.

Tiklər hər insanda eyni formada və eyni intensivlikdə olmur. Onlar zamanla dəyişə, bir müddət artıb sonra azala bilər. Stress, yorğunluq və həyəcan bəzi insanlarda tiklərin daha çox nəzərə çarpmasına səbəb ola bilər. Bəzi hallarda isə insan tikləri qısa müddətə müəyyən qədər saxlaya bilir, lakin bu, adətən güclü daxili gərginlik hissi yaradır.

Tourette sindromu yalnız tiklərin olması ilə müəyyən edilmir. Diaqnoz üçün tiklərin başlanma yaşı, nə qədər davam etməsi, motor və vokal tiklərin olub-olmaması və digər mümkün səbəblər qiymətləndirilir. Diaqnoz adətən nevroloq və ya psixiatr tərəfindən klinik müşahidə və tibbi tarix əsasında qoyulur.

Müalicə yanaşması simptomların insanın gündəlik həyatına nə dərəcədə təsir etməsindən asılıdır. Yüngül tiklər zamanı xüsusi dərman müalicəsinə ehtiyac olmaya bilər. İnsan və onun ailəsi sindrom barədə məlumatlandırılır, məktəb və ya iş mühitində uyğun dəstəyin göstərilməsi tövsiyə olunur.

Tiklər ciddi narahatlıq yaradırsa, davranış terapiyası mühüm yanaşmalardan biri hesab olunur. Xüsusilə tiklərə yönəlmiş davranış müdaxilələri insanın tikdən əvvəl yaranan hissləri tanımasına və tikə alternativ davranış formalaşdırmasına kömək edə bilər.

Bəzi hallarda simptomların şiddətindən asılı olaraq həkim dərman müalicəsi də təyin edə bilər. Dərman seçimi fərdi vəziyyətə görə müəyyənləşdirilməlidir və özbaşına preparat qəbul etmək düzgün deyil.

Tourette sindromu olan uşağa və ya böyüyə tiklərinə görə irad bildirmək, onu danlamaq və tikləri qəsdən etdiyini düşünmək vəziyyəti daha da çətinləşdirə bilər. Ətrafdakı insanların anlayışlı münasibəti insanın sosial və emosional vəziyyəti baxımından əhəmiyyətlidir.

Tourette sindromu haqqında əsas məqam budur ki, tiklər insanın qəsdən etdiyi davranışlar deyil. Əlamətlərin forması və şiddəti insandan insana dəyişir. Düzgün qiymətləndirmə, lazım gəldikdə davranış terapiyası və tibbi yanaşma ilə simptomların idarə olunması mümkündür.

Əgər təkrarlanan hərəkət və səslər uzun müddət davam edir, gündəlik həyata, təhsilə, işə və ya sosial münasibətlərə mane olursa, mütəxəssisə müraciət etmək vacibdir.

Kübra Musayeva