Adi yorğunluq deyil: Bu əlamətlər lupusa işarə edə bilər

İmmun sisteminin orqanizmin öz toxumalarına hücum etməsi nəticəsində yaranan lupus müxtəlif orqanlara təsir göstərə bilən xroniki autoimmun xəstəlikdir. Xəstəliyin əlamətləri insandan insana dəyişdiyi üçün bəzi hallarda onun müəyyənləşdirilməsi çətinləşə bilər.

TodayPress TV xəbər verir ki, lupus daha çox gənc qadınlarda müşahidə olunsa da, xəstəlik istənilən yaşda və hər iki cinsdə yarana bilər. Onun ən geniş yayılmış forması sistemik qırmızı qurdeşənəyi (SLE) hesab olunur.

Lupus niyə yaranır?

Lupusun dəqiq yaranma səbəbi hələ tam müəyyən edilməyib. Mütəxəssislər xəstəliyin genetik meyllilik və ətraf mühit faktorlarının birgə təsiri ilə əlaqəli olduğunu bildirirlər.

Normal halda immun sistemi orqanizmi virus və bakteriyalar kimi yad təhlükələrdən qoruyur. Lupus zamanı isə immun sisteminin fəaliyyəti pozulur və orqanizmin öz hüceyrələrinə və toxumalarına qarşı anticisimlər yaranır. Bu proses müxtəlif orqanlarda iltihaba səbəb ola bilər.

Günəş şüaları, bəzi infeksiyalar, hormonal dəyişikliklər, güclü stress və müəyyən dərmanlar xəstəliyin alovlanmasına təsir göstərə bilər. Lakin bu amillərin hər bir insanda eyni təsir göstərmədiyi bildirilir.

Əsas simptomlar hansılardır?

Lupusun əlamətləri müxtəlif formada özünü göstərə bilər. Ən çox rast gəlinən simptomlar arasında uzunmüddətli yorğunluq, oynaq ağrıları və şişkinlik, dəri səpkiləri, saç tökülməsi və ağız yaraları yer alır.

Xüsusilə günəşə məruz qaldıqdan sonra səpkilərin yaranması və burun-yanaq nahiyəsində “kəpənək” formasında qızartı lupus üçün xarakterik əlamətlərdən biri ola bilər.

Bundan başqa, xəstələrdə:

• səbəbsiz qızdırma;

• günəş işığına həssaslıq;

• barmaq və ayaq barmaqlarında soyuq zamanı rəng dəyişməsi və keyimə;

• sinə ağrısı;

• nəfəsalma zamanı narahatlıq;

• saç tökülməsi;

• ağız və burunda yaralar müşahidə edilə bilər.

Xəstəlik bəzi hallarda böyrəklərə də təsir göstərə bilər. Ayaqlarda və göz ətrafında şişkinlik, sidikdə dəyişiklik və yüksək təzyiq kimi əlamətlər bu istiqamətdə əlavə müayinəyə ehtiyac yarada bilər.

Lupus necə müəyyən edilir?

Lupusun diaqnozunu müəyyənləşdirən tək bir analiz yoxdur. Həkim xəstənin şikayətlərini, tibbi tarixçəsini, fiziki müayinənin nəticələrini və laborator göstəriciləri birlikdə qiymətləndirir.

Qan analizlərində ANA, anti-dsDNA və digər autoanticisimlər araşdırıla bilər. Bundan başqa, qan hüceyrələrinin sayı, böyrək funksiyası və sidik analizləri də xəstəliyin orqanlara mümkün təsirini müəyyən etmək üçün istifadə olunur.

ANA testinin müsbət nəticəsi isə avtomatik olaraq lupus diaqnozu anlamına gəlmir. Bu səbəbdən xəstəliyin müəyyənləşdirilməsi yalnız bir analiz əsasında aparılmır.

Lupusu uzunmüddətli necə nəzarətdə saxlamaq olar?

Lupusun hazırda tam müalicəsi olmasa da, düzgün müalicə və müntəzəm həkim nəzarəti xəstəliyin aktivliyini azaltmağa və orqanların zədələnməsi riskini aşağı salmağa kömək edə bilər.

Müalicə xəstəliyin ağırlığından və hansı orqanlara təsir etməsindən asılı olaraq dəyişir. Həkim tərəfindən iltihabəleyhinə, kortikosteroid və immun sisteminin fəaliyyətini tənzimləyən preparatlar təyin oluna bilər.

Dərmanların həkim məsləhəti olmadan dayandırılması və ya dozasının dəyişdirilməsi tövsiyə edilmir.

Gündəlik həyat tərzi də xəstəliyə nəzarətdə mühüm rol oynayır. Günəşə həssaslığı olan şəxslərin günəş şüalarından qorunması, qoruyucu geyimlərdən və uyğun günəşdən qoruyucu vasitələrdən istifadə etməsi vacibdir.

Kifayət qədər yuxu, balanslı qidalanma, vəziyyətə uyğun fiziki aktivlik, siqaretdən uzaq durmaq və stressin idarə edilməsi də ümumi sağlamlığın qorunmasına kömək edə bilər.

Nə zaman həkimə müraciət etmək lazımdır?

Uzun müddət davam edən səbəbsiz yorğunluq, oynaq ağrıları, təkrarlanan səpkilər, səbəbsiz qızdırma və digər simptomlar müxtəlif xəstəliklərlə əlaqəli ola bilər.

Bu əlamətlərin olması avtomatik olaraq lupus diaqnozu demək deyil. Şikayətlər davam edərsə, həkimə, xüsusilə revmatoloqa müraciət etmək və lazımi müayinələrdən keçmək tövsiyə olunur.

Erkən diaqnoz və müntəzəm tibbi nəzarət xəstəliyin mümkün ağırlaşmalarının qarşısının alınmasında və həyat keyfiyyətinin qorunmasında mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Kübra Musayeva