İran bombaları altında qalan Səudiyyə Türkiyədən S-400-ləri aldı: NATO və Rusiya qarşıdurmasında böyük olay

Türkiyənin Rusiyadan aldığı S-400 hava hücumundan müdafiə sistemlərini Səudiyyə Ərəbistanına satması regional hərbi-siyasi mənzərəyə ciddi yeni çalarlar gətirəcək.

Ankara bu addımla həm ABŞ sanksiyalarından qurtulmaq, həm də Rusiya ilə əldə etdiyi investisiyanı itirməmək niyyətindədir. 

Türkiyə 2019-cu ildə Rusiyadan S-400 batareyaları aldığı üçün ABŞ-ın CAATSA sanksiyalarına məruz qalmış və F-35 proqramından çıxarılmışdı. Hazırda ABŞ Prezidenti Donald Tramp sanksiyaların ləğvi və F-35 təyyarələrinin satışının bərpası üçün əsas şərt kimi S-400-lərin Türkiyə ərazisində olmamasını irəli sürür. Bu vəziyyətdə Ankaranın ən real çıxış yolu sistemləri regional müttəfiqlərindən birinə – Səudiyyə Ərəbistanı, Qətər və ya Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinə satmaq idi. Türkiyə həm sanksiyalardan azad olmaq, həm də böyük hərbi investisiyasını qorumaq imkanı əldə etməyi planlayır.

Rusiya ilə imzalanan müqaviləyə əsasən, Türkiyə S-400-ləri üçüncü ölkəyə Moskvanın rəsmi icazəsi olmadan sata bilməz. Əgər satış Səudiyyə Ərəbistanına yönəlibsə, bu, mütləq şəkildə Rusiya ilə Səudiyyə arasında razılaşdırılmalıdır. Bu proses isə Ər-Riyada Moskva ilə danışıqlarda ciddi diplomatik və hərbi rıçaq verəcək.

Xatırladaq ki, Səudiyyə Ərəbistanı daha 2017-ci ildə Rusiyadan birbaşa S-400 almaq barədə memorandum imzalamışdı. Lakin ABŞ-ın sanksiya təhdidləri səbəbindən sövdələşmə dondurulmuşdu. İndi Türkiyə vasitəsilə hazır vəziyyətdəki sistemlərin Ər-Riyada çatdırılması Səudiyyənin uzun illərdən bəri arzuladığı Rusiya texnologiyalı qabaqcıl hava müdafiə sisteminə sahib olmasını təmin edəcək.

Burada mühüm bir məqam yaranır: Rusiya İranla yaxın hərbi-siyasi müttəfiqliyə malik olduğu halda, öz silahının Səudiyyə Ərəbistanına (İranın regional rəqibi) keçməsinə icazə verməsi Moskva üçün ciddi seçimdir. Rusiya həm Tehranı itirməmək, həm də Ər-Riyadla iqtisadi və enerji sahəsində əməkdaşlığı (OPEC+ formatı kimi) inkişaf etdirmək istəyir. 

Səudiyyə üçün bu variant xüsusilə cəlbedicidir: yeni sistemləri Rusiyadan sifariş edib illərlə gözləmək əvəzinə, Türkiyədə hazır və heç vaxt döyüş növbətçiliyinə verilməmiş “sıfır” vəziyyətindəki S-400 batareyalarını daha sürətli və logistik cəhətdən rahat şəkildə əldə etmək imkanı yaranıb.

Mövzu ilə bağlı əlavə detallar – bu satışın ABŞ-Səudiyyə hərbi əməkdaşlığına təsiri və ya Türkiyənin öz “Çelik Kubbe” (Polad Qübbə) yerli hava müdafiə sistemini inkişaf etdirmə planları – maraqlananlar üçün ayrıca müzakirə oluna bilər. Hadisələrin inkişafını izləməyə davam edəcəyik.

Əziz Əlibəyli Beynəlxalq münasibətlər üzrə tədqiqatçı