“Yaxşı” və “pis” xolesterin: Hansı daha təhlükəlidir?

Xolesterin insan orqanizminin normal fəaliyyəti üçün vacib olan yağabənzər maddədir. Lakin qanda onun miqdarının normadan artıq olması ürək-damar xəstəlikləri riskini artıra bilər. Xüsusilə “yaxşı” (HDL) və “pis” (LDL) xolesterinin səviyyəsinə nəzarət etmək sağlamlığın qorunmasında mühüm rol oynayır.

“Yaxşı” və “pis” xolesterin nədir?

LDL, yəni “pis” xolesterin qanda artdıqda damarların divarlarında toplanaraq aterosklerotik lövhələrin yaranmasına səbəb ola bilər. Bu isə damarların daralmasına, infarkt və insult riskinin yüksəlməsinə gətirib çıxarır.

HDL, yəni “yaxşı” xolesterin isə artıq xolesterinin qaraciyərə daşınmasına kömək edir. Bununla belə, HDL səviyyəsinin yüksək olması ürək-damar xəstəliklərindən tam qorunmaq demək deyil. Əsas məqsədlərdən biri LDL səviyyəsini sağlam həddə saxlamaqdır.

Xolesterin balansı niyə pozulur?

Düzgün olmayan qidalanma, fiziki hərəkətsizlik, artıq çəki və siqaret istifadəsi xolesterin göstəricilərinə mənfi təsir göstərir. Bundan başqa, şəkərli diabet, qalxanabənzər vəzin bəzi xəstəlikləri və irsi faktorlar da xolesterinin yüksəlməsinə səbəb ola bilər.

Xolesterini necə tənzimləmək olar?

İlk növbədə, gündəlik qidalanmaya diqqət yetirmək lazımdır. Yağlı ət, kolbasa, sosiska, kərə yağı və transyağlarla zəngin məhsulların istehlakını azaltmaq tövsiyə olunur.

Bunun əvəzinə zeytun yağı, qoz, badam, tərəvəz, meyvə, yulaf və paxlalılara üstünlük verilməlidir. Xüsusilə liflə zəngin qidalar LDL xolesterinin azalmasına kömək edir.

Həftədə ən azı 150 dəqiqə orta intensivlikli fiziki fəaliyyətlə məşğul olmaq da faydalıdır. Sürətli yerimək, üzgüçülük və velosiped sürmək ürək-damar sağlamlığını dəstəkləyir.

Siqaretdən imtina etmək, artıq çəkini azaltmaq və müntəzəm tibbi müayinədən keçmək də xolesterinin idarə olunmasında mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Xolesterinin normal səviyyəsi nə qədər olmalıdır?

Ümumi xolesterinin 200 mq/dl-dən, LDL səviyyəsinin isə 100 mq/dl-dən aşağı olması bir çox sağlam yetkin üçün arzuolunan göstərici hesab edilir. Lakin ürək-damar xəstəlikləri riski yüksək olan şəxslərdə LDL üçün daha aşağı hədəflər müəyyən edilə bilər.

Xolesterinin yüksək olması əksər hallarda heç bir əlamətlə özünü göstərmir. Buna görə də onun səviyyəsini müəyyən etmək üçün mütəmadi qan analizi vermək vacibdir.

Nə zaman həkimə müraciət edilməlidir?

Analiz nəticələrində LDL səviyyəsi yüksəkdirsə, ailədə erkən yaşda infarkt və ya insult halları olubsa, həkim müayinəsi tövsiyə edilir. Bəzi hallarda həyat tərzi dəyişiklikləri kifayət etmir və xolesterini azaltmaq üçün dərman müalicəsinə ehtiyac yaranır.

Unutmaq olmaz ki, xolesterin balansının qorunması yalnız qidalanmadan asılı deyil. Sağlam həyat tərzi, fiziki aktivlik və vaxtında aparılan müayinələr ürək-damar xəstəliklərinin qarşısının alınmasında mühüm rol oynayır.

Kübra Musayeva