Dəri quruyur, dartılır, qabıqlanır – Səbəb nədir?
Dəri baryeri dərinin xarici təbəqəsində yerləşən və orqanizmi xarici təsirlərdən qoruyan təbii müdafiə sistemidir.
O, nəmin dəridə saxlanmasına, bakteriya və qıcıqlandırıcı maddələrin təsirinin məhdudlaşdırılmasına kömək edir. Dəri baryerinin əsas hissəsini dəri hüceyrələri və onların arasındakı lipidlər, yəni yağlı maddələr təşkil edir. Bu qoruyucu təbəqə zəiflədikdə dəri nəmi daha sürətlə itirir, quruyur və xarici təsirlərə qarşı həssaslaşır.
Dəri baryerinin zədələnməsi müxtəlif əlamətlərlə özünü göstərə bilər. Dəridə dartılma hissi, qabıqlanma, qızartı, qaşınma, kobudlaşma və yanma hissi bu əlamətlər arasındadır. Bəzi insanlarda əvvəllər problem yaratmayan kosmetik vasitələrdən istifadə zamanı belə göynəmə və qıcıqlanma yarana bilər. Dərinin həddindən artıq quruması çatlara da səbəb ola bilər. Bununla belə, bu əlamətlər yalnız baryerin zədələnməsinə xas deyil və digər dəri problemləri zamanı da müşahidə oluna bilər.
Dəri baryerinə zərər verən əsas amillərdən biri düzgün seçilməyən qulluq vasitələridir. Sərt təmizləyicilər, güclü ətirli məhsullar, tez-tez pilinq etmək və dərini kobud şəkildə sürtmək qoruyucu lipid təbəqəsini zəiflədə bilər. Retinoidlər və turşular kimi aktiv maddələrdən həddindən artıq istifadə də bəzi insanlarda quruluq və qıcıqlanma yaradır. Eyni zamanda, çox isti su ilə uzun müddət çimmək və dərini tez-tez yumaq onun təbii yağlarının azalmasına səbəb ola bilər.
Ətraf mühit də dərinin vəziyyətinə təsir göstərir. Soyuq hava, aşağı rütubət, güclü külək və qapalı məkanlarda istilik sistemlərinin yaratdığı quru hava dəridən su itkisini artıra bilər. Yaş artdıqca dərinin nəm saxlamaq qabiliyyəti də zəifləyə bilər. Bundan əlavə, atopik dermatit, psoriaz və digər dəri xəstəlikləri quruluq və baryer funksiyasının pozulması ilə müşayiət oluna bilər. Buna görə də uzun müddət davam edən quruluğu yalnız hava şəraiti və ya kosmetik vasitələrlə əlaqələndirmək düzgün deyil.
Dəri baryerinin bərpasında ən vacib addımlardan biri yumşaq təmizləmədir. Üz və bədən üçün dərini həddindən artıq qurutmayan, ətirsiz təmizləyicilərə üstünlük vermək məsləhətdir. Üzü və bədəni yuyarkən qaynar deyil, ilıq sudan istifadə etmək, duş müddətini təxminən 5–10 dəqiqə ilə məhdudlaşdırmaq faydalıdır. Yuyunduqdan sonra dərini dəsmalla sərt şəkildə sürtmək əvəzinə yüngül toxunuşlarla qurulamaq lazımdır. Bu yanaşma əlavə qıcıqlanmanın və nəmlik itkisinin qarşısını almağa kömək edir.
Quru dəriyə qulluq zamanı nəmləndiricinin düzgün seçilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Tərkibində seramidlər olan vasitələr dərinin lipid baryerini dəstəkləməyə, qliserin və hialuron turşusu isə nəmin saxlanmasına kömək edə bilər. Petrolatum və dimetikon kimi maddələr dərinin səthində qoruyucu təbəqə yaradaraq su itkisini azaldır. Çox quru dəri üçün krem və məlhəm formalı məhsullar yüngül losyonlardan daha təsirli ola bilər. Məhsul seçərkən dərinin həssaslığını nəzərə almaq və mümkün olduqda ətirsiz variantlara üstünlük vermək məqsədəuyğundur.
Nəmləndiricinin nə vaxt tətbiq edilməsi də nəticəyə təsir göstərir. Duşdan və ya üzü yuduqdan sonra dəri tam qurumamış, bir qədər nəmli olduğu zaman nəmləndirici çəkmək suyun dəridə saxlanmasına kömək edir. Məhsuldan yalnız səhər və ya axşam deyil, ehtiyac yarandıqda gün ərzində də istifadə etmək olar. Əllər tez-tez yuyulursa, hər yuyulmadan sonra nəmləndirici tətbiq etmək faydalıdır. Bununla yanaşı, dəridə yanma və qıcıqlanma yaradan vasitələrdən istifadəni dayandırmaq və qulluq rutinini sadələşdirmək lazımdır.
Dəri baryerinin bərpası üçün aktiv tərkibli məhsullardan istifadəyə də müvəqqəti olaraq yenidən baxmaq lazım gələ bilər. Dəridə quruluq, qabıqlanma və göynəmə yaranıbsa, pilinqləri, skrabları və qıcıqlanmanı artıran digər məhsulları azaltmaq və ya dayandırmaq məqsədəuyğundur. Xüsusilə bir neçə güclü aktiv maddəni eyni vaxtda istifadə etmək həssaslığı artıra bilər. Gün ərzində geniş spektrli, ən azı SPF 30 qoruma səviyyəsinə malik günəşdən qoruyucu vasitə tətbiq etmək də vacibdir. Dərinin qıcıqlanmış olduğu dövrdə sadə və müntəzəm qulluq mürəkkəb rutinlərdən daha uyğun ola bilər.
Quru dəriyə qulluq zamanı nəticənin dərhal əldə olunmayacağını nəzərə almaq lazımdır. Yüngül quruluq düzgün qulluqla bir neçə gün ərzində azala bilər, lakin dərinin tam rahatlaşması daha uzun çəkə bilər. Əgər quruluq davam edirsə, dəri çatlayır və qanayırsa, güclü qaşınma, ağrı və ya nəzərəçarpan qızartı yaranırsa, dermatoloqa müraciət etmək lazımdır. Belə hallarda ekzema və digər dəri xəstəliklərinin olub-olmadığı araşdırıla bilər.
Dəri baryerini qorumağın əsas yolu dərini aqressiv şəkildə təmizləmək deyil, onun təbii müdafiə funksiyasını dəstəkləməkdir. Yumşaq təmizləyici, uyğun nəmləndirici, ilıq su və günəşdən qorunma quru dəriyə qulluğun əsasını təşkil edir. Eyni zamanda, hər bir məhsulun hər kəsə uyğun olmadığını unutmaq olmaz: dərinin tipi, həssaslığı və mövcud xəstəliklər qulluq seçiminə təsir göstərir. Davamlı quruluq və qıcıqlanma olduqda səbəbi müəyyənləşdirmək və uyğun müalicəni seçmək üçün mütəxəssis məsləhəti vacibdir.
Aysel Mətləb
