Mövsümi allergiyadan necə qorunmalıyıq? Pollinozun əlamətləri və mübarizə yolları
Allergik reaksiyalar immun sisteminin ətraf mühitdəki müəyyən maddələrə qarşı həddindən artıq həssaslıq göstərməsi nəticəsində yaranır.
Bu maddələr allergen adlanır və onlara bitki tozcuqları, ev tozu gənələri, kif göbələkləri, heyvanların dəri hissəcikləri, bəzi qidalar və dərmanlar daxildir. Allergiyanın əlamətləri yüngül narahatlıqdan tutmuş həyati təhlükə yaradan ağır reaksiyalara qədər dəyişə bilər. Allergik xəstəliklərin vaxtında müəyyən edilməsi və düzgün idarə olunması simptomların azalmasına, gündəlik həyat keyfiyyətinin qorunmasına kömək edir.
Mövsümi allergiyanın geniş yayılmış növlərindən biri pollinoz, yəni bitki tozcuqlarına qarşı yaranan allergiyadır. Bu vəziyyət daha çox allergik rinit, başqa sözlə, allergik zökəm şəklində özünü göstərir. Ağaclar, otlar və alaq otları tərəfindən havaya yayılan tozcuqlar burun, göz və tənəffüs yollarının selikli qişasına düşərək immun sisteminin reaksiyasına səbəb olur. Müxtəlif bitkilərin tozcuqları ilin fərqli dövrlərində yayıldığı üçün simptomların müşahidə olunduğu mövsüm də insandan-insana dəyişə bilər.
Pollinozun əsas əlamətlərinə ardıcıl asqırma, burun axması və ya tutulması, burun və boğazda qaşınma, gözlərin qızarması, sulanması və qaşınması daxildir. Bəzi insanlarda baş ağrısı, qoxu hissinin zəifləməsi və yorğunluq da müşahidə olunur. Əlamətlər allergenlə təmasdan qısa müddət sonra yarana və tozcuqların havadakı miqdarından asılı olaraq güclənə bilər. Pollinozun simptomları soyuqdəymə ilə qarışdırıla bilər, lakin allergiyada yüksək hərarət adətən xarakterik deyil və əlamətlər həftələrlə davam edə bilər.
Mövsümi allergiyadan qorunmağın əsas üsullarından biri tozcuqlarla təması azaltmaqdır.
Bunun üçün havadakı tozcuqların səviyyəsi ilə bağlı hava proqnozlarını izləmək və göstəricilərin yüksək olduğu günlərdə açıq havada keçirilən vaxtı məhdudlaşdırmaq tövsiyə edilir. Xüsusilə küləkli və quru havalarda tozcuqların yayılması arta bilər. Mümkün olduqda, yüksək tozcuq səviyyəsi qeydə alınan saatlarda parklar, çəmənliklər və sıx bitki örtüyü olan ərazilərdə uzun müddət qalmaqdan çəkinmək lazımdır.
Evdə allergenlərin miqdarını azaltmaq da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Tozcuqların otaqlara daxil olmasını minimuma endirmək üçün onların havadakı səviyyəsi yüksək olduqda pəncərələri bağlı saxlamaq məsləhətdir. Evi təmizləyərkən nəm parçadan və mümkün olduqda HEPA filtrli tozsorandan istifadə etmək havadakı və səthlərdəki allergenlərin azalmasına kömək edə bilər. Həmçinin, tozcuqların çox olduğu günlərdə paltar və yataq dəstlərini açıq havada qurutmamaq tövsiyə olunur, çünki tozcuqlar onların üzərinə çökə bilər.
Şəxsi gigiyena qaydalarına əməl etmək də allergenlərin təsirini azaltmağa kömək edir.
Açıq havadan qayıtdıqdan sonra paltarları dəyişmək, duş qəbul etmək və saçları yumaq bədənə və saça yapışan tozcuqların uzaqlaşdırılmasına imkan verir. Çöldə olarkən gözləri qoruyan, üzün ətrafını əhatə edən gün eynəklərindən istifadə etmək də faydalıdır. Allergiyası olan şəxslərə tozcuqlarla təmasdan sonra gözlərini ovuşdurmamaq tövsiyə edilir, çünki bu, qıcıqlanmanı artıra bilər.
Allergik reaksiyaların müalicəsində simptomların növündən və şiddətindən asılı olaraq müxtəlif vasitələrdən istifadə olunur. Antihistamin preparatları asqırma, qaşınma və burun axması kimi əlamətləri azaltmağa kömək edir. Burun üçün kortikosteroid spreylər iltihabı və tutulmanı azaltmaq məqsədilə istifadə edilə bilər. Göz əlamətləri zamanı isə uyğun göz damcıları tövsiyə oluna bilər. Dərman seçimi zamanı həkim və ya əczaçı ilə məsləhətləşmək vacibdir, çünki bəzi antihistaminlər yuxululuq yarada, burun açıcı spreylərin uzun müddət istifadəsi isə tutulmanı daha da ağırlaşdıra bilər.
Simptomları tez-tez təkrarlanan və ya adi müalicə vasitələrindən kifayət qədər fayda görməyən şəxslər həkimə müraciət etməlidirlər. Allergiyanın səbəbini müəyyənləşdirmək üçün tibbi tarixçə ilə yanaşı, dəri allergiya testləri və ya qan analizləri aparıla bilər. Bəzi hallarda allergenə qarşı həssaslığı azaltmaq məqsədilə immunoterapiya tətbiq olunur. Bu müalicə zamanı allergenə nəzarətli şəkildə, müəyyən edilmiş dozalarla məruz qalma təmin edilir və proses mütəxəssis nəzarəti altında aparılır. İmmunoterapiya hər kəs üçün uyğun deyil və onun tətbiqi fərdi qiymətləndirmə tələb edir.
Allergik xəstəlikləri olan şəxslər bronxial astma kimi yanaşı problemlərə də diqqət yetirməlidirlər.
Tozcuqlar bəzi insanlarda astma əlamətlərini, o cümlədən öskürək, xırıltılı nəfəsalma və nəfəs darlığını gücləndirə bilər. Allergiya simptomlarının yuxuya, təhsilə və iş fəaliyyətinə təsir etməsi də tibbi qiymətləndirmə üçün əsasdır. Dodaqların, dilin və ya boğazın qəfil şişməsi, udma çətinliyi, ciddi nəfəs darlığı və ya huşun itirilməsi isə ağır allergik reaksiya — anafilaksiya əlaməti ola bilər. Belə hallarda dərhal təcili tibbi yardım çağırılmalıdır.
Beləliklə, mövsümi pollinozdan tam qorunmaq hər zaman mümkün olmasa da, profilaktik tədbirlər və düzgün müalicə simptomların nəzarətdə saxlanmasına kömək edir. Tozcuqların səviyyəsini izləmək, evdə allergenlərin miqdarını azaltmaq, açıq havadan sonra gigiyena qaydalarına əməl etmək və dərmanlardan mütəxəssis məsləhəti ilə istifadə etmək əsas qorunma üsullarıdır. Allergiyanın əlamətlərini adi mövsümi narahatlıq kimi qiymətləndirməmək, xüsusilə simptomlar gücləndikdə və ya tənəffüs problemləri yarandıqda vaxtında tibbi yardım almaq vacibdir.
Aysel Mətləb
