Diş ətindəki problem bütün bədənə necə təsir edir?
Ağız boşluğunun sağlamlığı yalnız dişlərin vəziyyəti ilə məhdudlaşmır, həm də insanın ümumi sağlamlığının mühüm göstəricilərindən biri hesab olunur.
Dişlərin və diş ətlərinin düzgün qulluq edilməməsi müxtəlif xəstəliklərin yaranmasına, ağız boşluğunda infeksiyaların inkişafına və həyat keyfiyyətinin aşağı düşməsinə səbəb ola bilər. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatına görə, ağız boşluğu xəstəlikləri dünyada təxminən 3,7 milyard insana təsir edir. Bu göstərici ağız sağlamlığının qorunmasının qlobal əhəmiyyətini nümayiş etdirir.
Ağız boşluğunda yaranan problemlərin əsas səbəblərindən biri dişlərin səthində bakterial ərpin toplanmasıdır. Dişlər müntəzəm təmizlənmədikdə bakteriyalar çoxalır və diş əti toxumalarında iltihab yarada bilər. Diş əti xəstəliklərinin ilkin mərhələsi olan gingivit zamanı diş ətləri qızarır, şişir və fırçalama zamanı qanaya bilir. Bu mərhələdə düzgün ağız gigiyenası və peşəkar stomatoloji qulluq vasitəsilə iltihabın qarşısını almaq və mövcud vəziyyəti geriyə çevirmək mümkündür. Lakin problem vaxtında aradan qaldırılmadıqda daha ciddi xəstəlik inkişaf edə bilər.
Diş əti xəstəliklərinin ağır forması olan periodontit dişləri əhatə edən və onları dəstəkləyən toxumaların zədələnməsi ilə xarakterizə olunur. Bu xəstəlik zamanı iltihab diş ətindən daha dərin toxumalara yayılaraq dişləri saxlayan sümüyün zədələnməsinə səbəb ola bilər. Nəticədə dişlər boşalır və bəzi hallarda tökülür. ABŞ Xəstəliklərə Nəzarət və Profilaktika Mərkəzinin məlumatına əsasən, periodontit diş itkisinin əsas səbəblərindən biridir. Dişlərin itirilməsi isə qidalanmanı, danışığı və insanın gündəlik həyatını çətinləşdirə bilər.
Ağız boşluğunun sağlamlığı ilə diabet arasında da sıx əlaqə mövcuddur. Diabetli insanlarda qanda şəkərin yüksək olması orqanizmin infeksiyalarla mübarizə qabiliyyətini zəiflədə və diş əti xəstəliklərinin yaranma riskini artıra bilər. Digər tərəfdən, periodontit də qanda şəkərin səviyyəsinə nəzarəti çətinləşdirə bilər. Beləliklə, bu iki vəziyyət bir-birinə qarşılıqlı təsir göstərir. ABŞ Xəstəliklərə Nəzarət və Profilaktika Mərkəzinin məlumatlarına görə, diş əti xəstəliklərinin müalicəsi diabetli insanlarda qlikemik nəzarətin yaxşılaşmasına kömək edə bilər.
Diş əti xəstəlikləri ilə ürək-damar xəstəlikləri arasında da əlaqə müşahidə olunur. Elmi araşdırmalarda periodontitdən əziyyət çəkən insanlarda müəyyən ürək-damar problemlərinin daha çox qeydə alındığı göstərilib. Tədqiqatçılar bu əlaqəni ağız boşluğundakı bakteriyalar, iltihabi proseslər və hər iki xəstəlik üçün ortaq risk amilləri ilə izah edirlər. Bununla belə, mövcud elmi sübutlar diş əti xəstəliklərinin birbaşa ürək-damar xəstəliklərinə səbəb olduğunu qəti şəkildə təsdiqləmir. Buna görə də ağız gigiyenası ürək sağlamlığının qorunmasında əhəmiyyətli olsa da, ürək-damar xəstəliklərinin qarşısının alınması üçün digər profilaktik tədbirləri əvəz etmir.
Diş əti xəstəliklərinin yaranmasına təsir göstərən amillərdən biri də tütün istifadəsidir.
Siqaret çəkmək diş əti xəstəliklərinin inkişaf riskini artırır və toxumaların sağalma prosesinə mənfi təsir göstərir. Bundan əlavə, şəkərlə zəngin qidaların tez-tez qəbulu, qeyri-kafi ağız gigiyenası və stomatoloji müayinələrin gecikdirilməsi ağız boşluğunda müxtəlif problemlərin yaranmasına şərait yaradır. Şəkərli diabet, bəzi dərmanların qəbulu və hormonal dəyişikliklər də diş əti sağlamlığına təsir edə bilər. Bu amillərin nəzarətdə saxlanılması ağız boşluğu xəstəliklərinin qarşısının alınmasında mühüm rol oynayır.
Ağız boşluğunun sağlamlığı tənəffüs yolları ilə də əlaqələndirilir. Ağızda toplanan bakteriyalar, xüsusilə udma çətinliyi olan və ya immun sistemi zəifləmiş insanlarda, tənəffüs yollarına keçərək müəyyən infeksiyaların yaranmasına töhfə verə bilər. Elmi ədəbiyyatda periodontit və bəzi tənəffüs xəstəlikləri arasında əlaqələr də təsvir olunur. Bununla belə, bu əlaqələrin bütün hallarda birbaşa səbəb-nəticə münasibəti yaratdığını demək olmaz. Ağız boşluğunun müntəzəm təmizlənməsi, xüsusilə risk qrupuna daxil olan şəxslərdə, ümumi sağlamlığın qorunması baxımından əhəmiyyətlidir.
Diş əti xəstəliklərinin qarşısını almaq üçün gündəlik gigiyena qaydalarına əməl etmək vacibdir. Dişlər gündə iki dəfə flüorlu diş məcunu ilə fırçalanmalı, diş araları isə gündəlik diş sapı və ya uyğun təmizləyici vasitələrlə təmizlənməlidir. Diş fırçası dişlərin bütün səthlərinə və diş əti xəttinə çatacaq şəkildə istifadə edilməlidir. Bundan əlavə, diş daşlarının təmizlənməsi və mümkün problemlərin erkən aşkarlanması üçün müntəzəm stomatoloji müayinələrdən keçmək tövsiyə olunur. Dişlərdə yaranmış sərt ərp və diş daşları adi fırçalama ilə tam təmizlənmədiyindən, bəzi hallarda peşəkar müdaxilə tələb olunur.
Diş ətlərində davamlı qanama, qızartı, şişkinlik, ağız qoxusu, dişlərin boşalması və çeynəmə zamanı ağrı kimi əlamətlər diqqətdən kənarda qalmamalıdır. Bu simptomlar diş əti xəstəliyinin göstəricisi ola bilər və stomatoloq tərəfindən qiymətləndirilməlidir. Xüsusilə diabetli şəxslərin ağız sağlamlığına daha çox diqqət yetirməsi vacibdir. Erkən diaqnoz və vaxtında müalicə xəstəliyin ağırlaşmasının qarşısını almağa, dişlərin qorunmasına və gündəlik həyat keyfiyyətinin yaxşılaşdırılmasına kömək edir.
Beləliklə, ağız boşluğu gigiyenası yalnız sağlam dişlərə və xoş təbəssümə sahib olmaq üçün deyil, ümumi sağlamlığın qorunması üçün də vacibdir. Diş əti xəstəlikləri diş itkisinə səbəb olmaqla yanaşı, diabet kimi xroniki xəstəliklərlə qarşılıqlı əlaqədə ola bilər və bəzi digər sağlamlıq problemləri ilə də əlaqələndirilir. Gündəlik düzgün qulluq, sağlam qidalanma, tütündən uzaq durmaq və müntəzəm stomatoloji müayinələr bu risklərin azaldılmasına kömək edir. Ağız sağlamlığına vaxtında diqqət yetirmək gələcəkdə daha ciddi problemlərin qarşısını almağın əsas yollarından biridir.
Aysel Mətləb
