Tramp Kreml üçün işləyirmiş? - Putinin əlindəki fürsət

Tramp Kreml üçün işləyirmiş? - Putinin əlindəki fürsət
17.11.2026 15:50 Təhlil

NATO-nun yarandığı 1949-cu ildən bəri Sovet İttifaqı və sonradan Rusiya alyansın heç bir üzvünə qarşı birbaşa genişmiqyaslı konvensional hərbi hücuma cəsarət etməyib.

Bu, onilliklər ərzində NATO-nun hərbi üstünlüyü və kollektiv müdafiə prinsipinin yaratdığı çəkindirici güclə bağlı olub. Lakin Donald Trampın hakimiyyətə qayıdışından sonra Vaşinqtonun alyansa münasibətində müşahidə olunan dəyişikliklər həmin təhlükəsizlik mexanizminin siyasi əsaslarını müzakirə mövzusuna çevirib.

Trampın siyasəti NATO-nun hərbi potensialından daha çox, onun daxilindəki siyasi həmrəyliyə və kollektiv müdafiə öhdəliyinə olan inama zərbə vurub. Alyansın əsas gücü yalnız silahlanma, hərbi büdcə və canlı qüvvə ilə ölçülmür. Burada üzvlərin bir-birinin təhlükəsizliyini təmin etmək iradəsi də həlledici əhəmiyyət daşıyır. Vaşinqtonun müttəfiqlərlə münasibətlərində yaratdığı qeyri-müəyyənlik isə Moskvanın NATO daxilindəki fikir ayrılıqlarından istifadə imkanlarını genişləndirə bilər.

Bu yanaşmanın mümkün nəticələri Avropanı öz təhlükəsizlik arxitekturasına yenidən baxmağa məcbur edir.

NATO-nun gələcək etibarlılığı, Avropa İttifaqı və Kanadanın müdafiə siyasətindəki rolu, eləcə də Ukraynanın gələcək təhlükəsizlik sistemində hansı mövqedə dayanacağı daha ciddi müzakirə tələb edir.

Qarşıda iki əsas istiqamət görünür: ya Trampdan sonrakı dövrdə alyansın əvvəlki siyasi birliyi bərpa olunacaq, ya da Avropa öz müdafiə imkanlarını genişləndirərək daha müstəqil təhlükəsizlik mexanizmləri qurmağa çalışacaq.

Məsələnin digər tərəfi Tramp administrasiyasının Rusiya və İran siyasətidir.

Trampın Putinlə münasibətlərində nümayiş etdirdiyi siyasi yaxınlıq ABŞ-ın əvvəlki strateji planlarına zidd nəticələr yaradıb. Vaşinqtonun ilkin strategiyası Rusiyanı sanksiyalar vasitəsilə iqtisadi cəhətdən zəiflətmək və Putin hakimiyyətinin mövqelərini sarsıtmaqdan ibarət olub.

Plan İran rejiminin və onun maliyyələşdirdiyi silahlı təşkilatların imkanlarını sıradan çıxarmaq, 2027-ci ilin ilk yarısında isə ölkədə hakimiyyət dəyişikliyinə nail olmaq olub. Lakin Trampın Rusiya rəhbərliyi ilə münasibətləri və diktatorlarla siyasi-iqtisadi yaxınlaşması bu strategiyanın həyata keçirilməsinə mane olan amillərdən biridir.

Rusiya və İranın hazırda iqtisadi, sosial, diplomatik və siyasi çətinliklərlə üzləşməsi, xüsusilə Tehran hakimiyyətinin gələcəyi ciddi suallar doğurur.

İsrailin təhlükəsizlik strategiyası da regionda proseslərin yaxın zamanda başa çatmayacağını göstərir. Təl-Əvivin İran və onun regional müttəfiqlərinə qarşı təzyiqi davam etdirmək niyyəti Yaxın Şərqdə geosiyasi qarşıdurmanın yeni mərhələlərini gündəmə gətirə bilər.

Bu mənzərədə əsas sual Trampın siyasətinin hansı siyasi və geosiyasi maraqlara xidmət etməsidir. ABŞ prezidentinin qərarları, onun Rusiya ilə münasibətləri və mümkün maraq toqquşmaları hərtərəfli araşdırılmalıdır. Demokratlar Trampın qərarlarının siyasi və hüquqi məsuliyyətini gündəmə gətirəcək.

Beləliklə, müzakirə artıq yalnız Trampın xarici siyasət seçimləri ilə məhdudlaşmır. Söhbət ABŞ-ın beynəlxalq nüfuzundan, NATO-nun gələcək fəaliyyət qabiliyyətindən və Qərbin Rusiya, İran kimi rəqiblərinə qarşı vahid strategiya yürütmək imkanından gedir. Vaşinqtonun müttəfiqləri ilə münasibətlərində yaranan etimad böhranı aradan qaldırılmasa, bunun nəticələri təkcə Avropanın yox, daha geniş mənada qlobal təhlükəsizlik sisteminin gələcəyinə təsir göstərə bilər.

Jalə Rövşən

XƏBƏR LENTİ
18 NOYABR 2026
Bütün Xəbərlər