Günəşdən qoruyucu kremlər dərinin erkən qocalmasının qarşısını necə alır?
Günəş şüaları dərinin vaxtından əvvəl qocalmasının əsas səbəblərindən biridir.
Günəşdən qoruyucu kremlər, yəni SPF vasitələri dərini ultrabənövşəyi (UV) şüaların zərərli təsirlərindən qoruyaraq qırışların, piqment ləkələrinin və dərinin elastikliyinin itirilməsinin qarşısını almağa kömək edir. Dərinin təbii qocalması qaçılmaz olsa da, günəş şüalarının yaratdığı zədələri azaltmaq mümkündür. Buna görə də SPF yalnız yay aylarında deyil, gündəlik dəriyə qulluğun vacib hissəsi hesab olunur.
Günəşdən gələn ultrabənövşəyi şüaların iki əsas növü — UVA və UVB dərinin vəziyyətinə fərqli təsir göstərir. UVB şüaları əsasən günəş yanıqlarına səbəb olur, UVA şüaları isə dərinin daha dərin qatlarına nüfuz edərək kollagen və elastin liflərinə zərər verə bilir. Bu liflər dərinin möhkəmliyini və elastikliyini qoruyur. Onların zədələnməsi nəticəsində dəri tədricən boşalır, incə xətlər və qırışlar daha nəzərəçarpan olur.
Dərinin günəş təsiri nəticəsində vaxtından əvvəl qocalması tibbdə fotoyaşlanma adlanır. Bu proses yalnız qırışlarla məhdudlaşmır. Dəridə tünd ləkələr, rəng bərabərsizliyi, kobud tekstura və elastikliyin azalması da müşahidə edilə bilər. Uzunmüddətli ultrabənövşəyi şüa təsiri hüceyrələrin DNT-sinə zərər verərək dəri xərçəngi riskini də artıra bilər. SPF vasitələrinin əhəmiyyəti məhz bu zərərli təsirlərin azaldılmasındadır.
SPF göstəricisi kremin günəşin UVB şüalarına qarşı qoruma səviyyəsini ifadə edir. Məsələn, SPF 30 və SPF 50 günəş yanıqlarına səbəb olan şüaların böyük hissəsini süzməyə kömək edir. Lakin yüksək SPF bütün ultrabənövşəyi şüalardan tam qorunma demək deyil. Buna görə də həm UVA, həm də UVB şüalarına qarşı qoruma təmin edən, üzərində “broad spectrum” və ya “geniş spektrli qoruma” qeyd olunan vasitələrə üstünlük verilməlidir.
SPF kremlərinin dəri qocalmasının qarşısını almaqda effektivliyi elmi araşdırmalarla da dəstəklənir. 2013-cü ildə Avstraliyada aparılmış və Annals of Internal Medicine jurnalında dərc edilmiş tədqiqatda gündəlik günəşdən qoruyucu vasitə istifadə edən insanlarda dəri qocalmasının əlamətlərinin daha az artdığı müəyyən edilib. Dörd il yarım davam edən araşdırma müntəzəm günəş qorunmasının dərinin strukturunda yaranan yaşla əlaqəli dəyişiklikləri yavaşlada biləcəyini göstərib. SPF kreminin təsirli olması üçün onun düzgün tətbiqi vacibdir. Kremin günəşə çıxmazdan təxminən 15 dəqiqə əvvəl çəkilməsi və üz, boyun, qulaq, əllər kimi açıq qalan nahiyələrin qorunması tövsiyə olunur. Böyüklər üz və boyun üçün kifayət qədər məhsul istifadə etməlidirlər; çox nazik qat çəkmək qorumanı azalda bilər. Günəşdən qoruyucu vasitə təxminən hər iki saatdan bir, həmçinin tərləmə, üzgüçülük və dəsmalla qurulanmadan sonra yenidən tətbiq edilməlidir.
Buludlu havada da günəşdən qorunmaq vacibdir. UVA şüaları buludların bir hissəsindən keçə və gündəlik həyatda dəriyə təsir göstərə bilər. Pəncərələrdən keçən UVA şüaları da müəyyən dərəcədə dəriyə çata bilir. Buna görə də xüsusilə pəncərə yaxınlığında uzun müddət işləyən və ya gün ərzində açıq havada olan insanların SPF-dən müntəzəm istifadə etməsi faydalıdır. Bununla belə, qorunma ehtiyacı günəşin intensivliyindən, açıq havada keçirilən vaxtdan və digər amillərdən asılıdır.
Dərinin erkən qocalmasının qarşısını almaq üçün yalnız SPF kremindən istifadə etmək kifayət etməyə bilər. Günəşin ən intensiv olduğu saatlarda kölgədə qalmaq, enli kənarlı papaq taxmaq və qoruyucu geyimlərdən istifadə etmək də əhəmiyyətlidir. Dərinin nəmləndirilməsi onun qoruyucu baryerini dəstəkləyir, lakin nəmləndirici kremlər günəşdən qoruyucu vasitələri əvəz etmir. Antioksidant tərkibli dəriyə qulluq vasitələri də əlavə dəstək verə bilər, amma günəşdən qorunmanın əsas vasitəsi yenə də geniş spektrli SPF-dir.
SPF seçərkən əksər insanlar üçün ən azı 30 göstəricili, geniş spektrli və dəri tipinə uyğun məhsullara üstünlük vermək məqsədəuyğundur. Yağlı və akneyə meyilli dəri üçün məsamələri tıxamayan, yəni “non-comedogenic” qeydli vasitələr daha uyğun ola bilər. Həssas dəriyə sahib insanlar isə məhsulun tərkibinə diqqət yetirməlidirlər. Ən bahalı krem mütləq ən yaxşı seçim deyil; əsas məsələ məhsulun uyğun olması və müntəzəm, düzgün istifadə edilməsidir.
Nəticə etibarilə, günəşdən qoruyucu kremlər dərinin erkən qocalmasının qarşısını almaq üçün ən yaxşı elmi əsaslandırılmış vasitələrdən biridir. Onlar qırışların və piqment ləkələrinin yaranmasını ləngitməyə, dərinin elastikliyini qorumağa və ultrabənövşəyi şüaların yaratdığı zədələri azaltmağa kömək edir. SPF-dən yalnız yayda deyil, günəşə məruz qalma ehtimalı olan günlərdə müntəzəm istifadə etmək uzunmüddətli dəri sağlamlığı üçün mühüm addımdır.
Aysel Mətləb
