Kontrast duş və soyuq su terapiyası immun sisteminə necə təsir edir?
Kontrast duş və soyuq su ilə təmas son illərdə sağlamlıq və gündəlik həyat vərdişləri ilə bağlı müzakirə olunan üsullardandır.
Bəzi insanlar bu prosedurların immuniteti gücləndirdiyini, qan dövranını yaxşılaşdırdığını və orqanizmin soyuğa davamlılığını artırdığını düşünür. Lakin soyuq suyun bədəndə yaratdığı fizioloji reaksiyalarla immun sisteminin infeksiyalara qarşı müdafiə qabiliyyətinin artması eyni anlayış deyil. Elmi araşdırmalar soyuq suyun müəyyən təsirlərini göstərsə də, onun immuniteti əhəmiyyətli dərəcədə gücləndirdiyini təsdiqləyən sübutlar hələ məhduddur.
Kontrast duş isti və soyuq suyun növbə ilə tətbiq edilməsidir. Temperaturun dəyişməsi dəridəki qan damarlarının daralmasına və genişlənməsinə səbəb olur. Soyuq su damarların daralmasına, isti su isə onların genişlənməsinə şərait yaradır. Bu dəyişikliklər dərinin qan dövranına və temperaturun tənzimlənməsinə təsir göstərir. Bununla belə, damarların bu cür reaksiyasının immun sistemini birbaşa gücləndirdiyini söyləmək üçün kifayət qədər elmi əsas yoxdur.
Soyuq su ilə təmas zamanı orqanizm temperaturun qəfil dəyişməsinə cavab olaraq stress reaksiyası yaradır. Ürək döyüntüsü və tənəffüs sürətlənə, qan təzyiqi yüksələ bilər. Eyni zamanda, simpatik sinir sistemi aktivləşir və adrenalin kimi stress hormonlarının ifrazı arta bilər. Bu reaksiyalar orqanizmin soyuğa uyğunlaşma mexanizminin bir hissəsidir. Lakin qısamüddətli fizioloji aktivləşmə immun müdafiənin uzunmüddətli yaxşılaşması demək deyil.
Soyuq su terapiyasının immun sisteminə təsirini araşdıran elmi tədqiqatlar isə birmənalı nəticə göstərmir.
2025-ci ildə PLOS ONE jurnalında dərc olunan sistematik icmal və meta-analizdə 11 tədqiqatın, ümumilikdə 3 177 nəfərin məlumatları təhlil edilib. Nəticələr soyuq su ilə təmasdan dərhal sonra və bir saat ərzində immun funksiyada statistik əhəmiyyətli dəyişiklik aşkar etməyib. Bununla belə, tədqiqatçılar bəzi digər göstəricilərdə, o cümlədən stress və yuxu keyfiyyətində mümkün müsbət təsirlər müşahidə ediblər. Müəlliflər sübutların məhdud olduğunu və əlavə araşdırmalara ehtiyac duyulduğunu vurğulayıblar.
Soyuq duşun xəstələnmə hallarına təsiri ilə bağlı da maraqlı nəticələr var. Təxminən 3 000 nəfərin iştirak etdiyi randomizə edilmiş tədqiqatda 30 gün ərzində duşun sonunda 30, 60 və ya 90 saniyə soyuq su tətbiq edən iştirakçılarda xəstəlik səbəbindən işə çıxmama halları nəzarət qrupu ilə müqayisədə 29 faiz az olub. Lakin xəstəlik günlərinin ümumi sayında əhəmiyyətli fərq qeydə alınmayıb. Bu nəticə soyuq duşun insanı infeksiyalardan qoruduğunu və ya immuniteti mütləq gücləndirdiyini sübut etmir.
Kontrast duş və soyuq su terapiyası hər kəs üçün uyğun deyil. Qəfil soyuq suya girmək nəfəsin qeyri-iradi sürətlənməsinə, ürək döyüntüsünün və qan təzyiqinin yüksəlməsinə səbəb ola bilər. Ürək-damar xəstəlikləri, ürək ritminin pozulması və nəzarətsiz yüksək qan təzyiqi olan insanlar bu üsullara başlamazdan əvvəl həkimlə məsləhətləşməlidirlər. Soyuq suya qəfil keçmək əvəzinə temperaturu tədricən dəyişmək, narahatlıq yarandıqda proseduru dayandırmaq daha təhlükəsiz yanaşmadır.
Beləliklə, kontrast duş və soyuq su ilə təmas orqanizmdə müəyyən fizioloji reaksiyalar yarada, bəzi insanlarda gümrahlıq hissini artıra bilər. Ancaq bu üsulların immun sistemini uzunmüddətli şəkildə gücləndirdiyi və infeksiyaların qarşısını aldığı hələ kifayət qədər sübut olunmayıb. İmmunitetin normal fəaliyyətini dəstəkləmək üçün balanslı qidalanma, keyfiyyətli yuxu, müntəzəm fiziki aktivlik və tövsiyə olunan peyvəndlər daha əsaslı yanaşmalardır. Soyuq su terapiyasına isə sübut olunmuş müalicənin əvəzi kimi deyil, sağlamlıq vəziyyəti nəzərə alınmaqla seçilə bilən əlavə vərdiş kimi yanaşmaq lazımdır.
Aysel Mətləb
