Saç tökülməsinin görünməyən səbəbləri – Orqanizmdə nə çatışmır?
Saç tökülməsi təkcə saç baxımı ilə bağlı problem deyil.
Bəzən bu hal orqanizmdə hormonal dəyişikliklərin, vitamin və mineral çatışmazlığının, eləcə də bəzi sağlamlıq problemlərinin əlaməti ola bilər. Gündəlik müəyyən miqdarda saç tökülməsi normal sayılsa da, saçların nəzərəçarpacaq dərəcədə seyrəlməsi, ayrım xəttinin genişlənməsi və ya tökülmənin uzun müddət davam etməsi diqqət tələb edir. Səbəbi düzgün müəyyənləşdirmək saç sağlamlığının bərpası üçün vacib addımdır.
Saç tökülməsinin əsas səbəblərindən biri hormonal dəyişikliklərdir.
Xüsusilə androgen hormonlarına həssaslıq bəzi insanlarda saç köklərinin tədricən zəifləməsinə və saç tellərinin nazikləşməsinə səbəb ola bilər. Bu proses irsi meyillə əlaqəli androgenetik alopesiya adlanır. Kişilərdə daha çox alın və təpə nahiyəsində, qadınlarda isə başın yuxarı hissəsində seyrəkləşmə ilə özünü göstərə bilər.
Qalxanabənzər vəzinin fəaliyyətindəki pozuntular da saç tökülməsinə yol aça bilər.
Bu vəzinin hormonları maddələr mübadiləsini tənzimlədiyindən onların normadan az və ya çox ifraz olunması saçların böyümə dövrünə təsir göstərir. Hipotireoz zamanı yorğunluq, soyuğa həssaslıq və dəri quruluğu, hipertireozda isə ürəkdöyünmə, tərləmə və çəki dəyişiklikləri kimi əlamətlər də müşahidə oluna bilər. Saç tökülməsi bu əlamətlərlə birlikdə yaranarsa, həkim müayinəsi və uyğun laborator analizlər məqsədəuyğundur.
Qadınlarda estrogen və androgen hormonlarındakı dəyişikliklər də saçların vəziyyətinə təsir edə bilər.
Doğuşdan sonra estrogen səviyyəsinin azalması nəticəsində saç tökülməsi arta bilər. Bu hal çox vaxt müvəqqəti olur və saçların böyümə dövrü tədricən normallaşır. Menopauza dövründə isə hormonal dəyişikliklər saçların nazikləşməsinə şərait yarada bilər. Aybaşı pozuntuları, sızanaqlar və üzdə tüklənmənin artması ilə müşayiət olunan saç tökülməsi polikistik yumurtalıq sindromu kimi hormonal problemlərlə də əlaqəli ola bilər.
Dəmir çatışmazlığı saç tökülməsi ilə əlaqələndirilən əsas qida problemlərindən biridir.
Dəmir orqanizmdə oksigenin daşınması üçün vacibdir və onun çatışmazlığı saçların böyümə dövrünə mənfi təsir göstərə bilər. Xüsusilə aybaşı zamanı çox qan itirən qadınlarda, hamiləlik dövründə və dəmirlə zəngin qidaları az qəbul edən insanlarda bu problem yarana bilər. Yorğunluq, halsızlıq, başgicəllənmə və dərinin solğunluğu da dəmir çatışmazlığının əlamətləri ola bilər.
Saç sağlamlığı üçün vacib olan digər maddələrdən biri D vitaminidir.
Bu vitamin saç follikullarının fəaliyyətində rol oynayır və onun aşağı səviyyəsi bəzi saç tökülməsi növləri ilə əlaqələndirilir. Xüsusilə saçların bütün baş dərisi boyunca seyrəkləşməsi zamanı D vitamini səviyyəsinin qiymətləndirilməsi faydalı ola bilər. Bununla belə, D vitamini çatışmazlığının aşkarlanması hər zaman saç tökülməsinin yeganə səbəbinin müəyyən edilməsi demək deyil.
B qrupu vitaminləri, xüsusilə biotin də saç sağlamlığı ilə bağlı tez-tez müzakirə olunur.
Biotin çatışmazlığı saç tökülməsinə səbəb ola bilər, lakin sağlam insanlarda bu çatışmazlıq nadir hallarda müşahidə edilir. Buna görə biotin əlavələrinin hər kəsdə saçları gurlaşdıracağı fikri elmi baxımdan əsaslandırılmayıb. Eyni zamanda, sink və zülal çatışmazlığı saçların zəifləməsinə və tökülməsinə səbəb ola bilər. Kəskin pəhrizlər, az kalorili qidalanma və sürətli çəki itkisi də saçların böyümə dövrünü poza bilər.
Saç tökülməsi həmişə hormonal və ya vitamin çatışmazlığı ilə bağlı olmur. Güclü stress, yüksək hərarətlə müşayiət olunan xəstəliklər, cərrahi əməliyyatlar, bəzi dərmanlar və baş dərisinin xəstəlikləri də bu prosesə təsir göstərə bilər. Belə hallarda saç tökülməsi səbəb olan hadisədən təxminən iki-dörd ay sonra başlaya bilər. Telogen effluvium adlanan bu vəziyyətdə saçlar başın müxtəlif nahiyələrindən daha çox tökülür və səbəb aradan qalxdıqdan sonra onların böyüməsi çox vaxt tədricən bərpa olunur.
Saç tökülməsinin səbəbini müəyyənləşdirmək üçün dermatoloqa müraciət etmək vacibdir. Həkim saç və baş dərisini müayinə etdikdən sonra ehtiyac yarandıqda ümumi qan analizi, ferritin, qalxanabənzər vəz hormonları və müəyyən vitamin-mineralların səviyyəsini yoxlamağı tövsiyə edə bilər. Müayinələr hər kəs üçün eyni olmur və əlavə analizlər simptomlara uyğun seçilir. Vitamin və mineral əlavələrini analiz vermədən qəbul etmək isə düzgün yanaşma deyil: bəzi maddələrin həddindən artıq qəbulu da saç tökülməsinə səbəb ola bilər.
Nəticə olaraq, saç tökülməsinin qarşısını almaq üçün yalnız şampun və saç baxım vasitələrini dəyişmək kifayət etməyə bilər. Hormonal pozuntuların, dəmir və digər qida maddələrinin çatışmazlığının vaxtında aşkarlanması problemin düzgün müalicəsinə kömək edir. Saçlar qəfil və çox miqdarda tökülürsə, dairəvi keçəl sahələr yaranırsa və ya baş dərisində qaşınma, qızartı müşahidə olunursa, həkim müayinəsini gecikdirmək olmaz.
Aysel Mətləb
