İltihaba qarşı təbii silah: Zərdəçal və zəncəfil

Zərdəçal və zəncəfil həm ənənəvi təbabətdə, həm də gündəlik qidalanmada geniş istifadə olunan bitkilərdir. Onların iltihab əleyhinə xüsusiyyətləri ilə bağlı elmi araşdırmalar son illərdə daha çox diqqət çəkir. Bəs bu bitkilər həqiqətən orqanizmdə iltihabı azalda bilərmi və onların təsiri nə dərəcədə sübut olunub?

Zərdəçalın iltihab əleyhinə xüsusiyyətləri

Zərdəçalın əsas bioloji aktiv maddəsi kurkumindir. Bu birləşmə antioksidant və iltihab əleyhinə xüsusiyyətləri ilə tanınır. Alimlər hesab edirlər ki, kurkumin orqanizmdə iltihab prosesində iştirak edən bəzi siqnal mexanizmlərinə və sitokinlərə təsir göstərə bilər.

2023-cü ildə dərc olunan və 66 randomizə edilmiş klinik tədqiqatı əhatə edən sistematik icmal və meta-analizdə kurkumin və zərdəçal əlavələrinin bəzi iltihab göstəricilərini azaltdığı müəyyən edilib. Araşdırmada C-reaktiv zülal (CRP), TNF-alfa və interleykin-6 (IL-6) kimi göstəricilərdə statistik əhəmiyyətli azalma müşahidə olunub. Bununla belə, bütün iltihab göstəricilərində eyni nəticə əldə edilməyib. 

Zərdəçalın xüsusilə diz osteoartriti zamanı ağrı və hərəkət məhdudiyyətinin azaldılmasına mümkün təsiri də araşdırılıb. Bəzi tədqiqatlar müsbət nəticələr göstərsə də, optimal doza, istifadə müddəti və preparatın tərkibi ilə bağlı hələ də suallar qalır.

Zəncəfilin orqanizmə təsiri

Zəncəfilin əsas aktiv birləşmələri arasında gingerollar və şoqaollar yer alır. Bu maddələr antioksidant xüsusiyyətlərə malikdir və iltihab prosesində iştirak edən bəzi bioloji mexanizmlərə təsir göstərə bilər.

2020-ci ildə dərc olunan sistematik icmal və meta-analizdə 1010 iştirakçını əhatə edən 16 randomizə edilmiş klinik tədqiqatın nəticələri təhlil edilib. Nəticələr zəncəfil əlavələrinin qanda CRP, yüksək həssaslıqlı CRP və TNF-alfa göstəricilərinin azalması ilə əlaqəli ola biləcəyini göstərib. Lakin interleykin-6 göstəricisində statistik əhəmiyyətli dəyişiklik qeydə alınmayıb. Tədqiqatlar arasında nəticələrin fərqlənməsi isə sübutların şərhini çətinləşdirib.

Bu nəticələr zəncəfilin iltihabın bəzi göstəricilərinə təsir edə biləcəyini göstərir. Bununla belə, həmin təsirin hər bir insanda eyni olacağı və zəncəfilin konkret xəstəlikləri müalicə edəcəyi qənaətinə gəlmək olmaz.

Zərdəçal və zəncəfili birlikdə istifadə etmək faydalıdırmı?

Bu iki bitkinin birlikdə istifadəsi onların mümkün faydalarından yararlanmaq üçün geniş yayılmış üsullardan biridir. Onlar çaylara, yeməklərə və müxtəlif içkilərə əlavə edilə bilər. Lakin zərdəçal və zəncəfilin birlikdə qəbulunun hər birinin ayrıca istifadəsindən daha güclü iltihab əleyhinə təsir göstərdiyini təsdiqləyən yüksək keyfiyyətli klinik sübutlar kifayət deyil.

Digər mühüm məqam bu bitkilərin qida kimi istifadəsi ilə konsentratlaşdırılmış əlavələrin qəbulunun eyni olmamasıdır. Qidalara əlavə edilən adi miqdarlarla yüksək dozalı preparatların orqanizmə təsiri və təhlükəsizlik profili fərqlənə bilər.

İstifadə zamanı nələrə diqqət etmək lazımdır?

Zərdəçal və zəncəfil qidalanmanın bir hissəsi kimi istifadə edildikdə əksər insanlar üçün adətən təhlükəsiz hesab olunur. Bununla belə, bəzi hallarda ehtiyatlı olmaq lazımdır.

Zərdəçalın yüksək dozada və uzun müddət qəbulu ürəkbulanma, qarında narahatlıq və ishal yarada bilər. Tərkibində kurkumin olan bəzi konsentratlaşdırılmış əlavələrlə əlaqəli qaraciyər zədələnməsi halları da bildirilib.

Zəncəfil isə bəzi insanlarda mədə yanması və həzm narahatlığına səbəb ola bilər. Qan durulaşdırıcı dərmanlar qəbul edənlər, xroniki xəstəliyi olanlar və müntəzəm dərman istifadə edənlər yüksək dozalı bitki əlavələrinə başlamazdan əvvəl həkimlə məsləhətləşməlidirlər.

Ən vacibi, bu bitkilər həkimin təyin etdiyi müalicəni əvəz etməməlidir. Davamlı ağrı, şişkinlik, qızartı və ya digər iltihab əlamətləri olduqda problemin səbəbini müəyyənləşdirmək üçün tibbi müayinə vacibdir.

Elmi araşdırmalar zərdəçalın tərkibindəki kurkuminin və zəncəfilin bəzi aktiv birləşmələrinin iltihab göstəricilərinə müsbət təsir göstərə biləcəyini ortaya qoyur. Xüsusilə bəzi klinik tədqiqatlarda iltihabla əlaqəli biomarkerlərin azalması müşahidə edilib.

Bununla belə, laboratoriya nəticələri və qanda iltihab göstəricilərinin azalması hər zaman xəstəliyin sağalması demək deyil. Tədqiqatların nəticələri, istifadə olunan dozalar və preparatların tərkibi fərqləndiyindən əlavə araşdırmalara ehtiyac var.

Beləliklə, zərdəçal və zəncəfil sağlam qidalanmanı tamamlaya bilər, lakin onları bütün iltihablı xəstəliklərə qarşı təsdiqlənmiş müalicə vasitəsi hesab etmək düzgün deyil.

Kübra Musayeva