Ekzema və psoriazı ağırlaşdıran qidalar – Nələrə diqqət etməliyik?
Ekzema və sedef (psoriaz) dəridə iltihablanma, qızartı, qaşınma və müxtəlif səpkilərlə müşayiət olunan xroniki xəstəliklərdir.
Hər iki xəstəliyin yaranmasında immun sisteminin fəaliyyəti mühüm rol oynayır. Genetik meyillilik, ətraf mühit amilləri və immunoloji dəyişikliklərlə yanaşı, qidalanma da xəstəliyin gedişinə təsir göstərə bilər. Lakin düzgün qidalanma bu xəstəlikləri təkbaşına müalicə etmir.
Ekzema, xüsusilə atopik dermatit zamanı dəri baryerinin qoruyucu funksiyası zəifləyir və dəri nəmi daha asan itirir. Nəticədə quruluq, qaşınma və qıcıqlanma yaranır. Qida məhsulları bəzi insanlarda allergik reaksiyalara və ya simptomların kəskinləşməsinə səbəb ola bilər. Süd, yumurta, fındıq-fıstıq, buğda və soya kimi məhsullar müəyyən şəxslərdə allergen rolunu oynasa da, onların hər kəs üçün zərərli olduğu düşünülməməlidir.
Sedef xəstəliyi isə immun sisteminin həddindən artıq aktivləşməsi nəticəsində dəri hüceyrələrinin normaldan daha sürətli yenilənməsi ilə xarakterizə olunur.
Bu proses dəridə qalın, qızarmış və üzəri ağ rəngli pulcuqlarla örtülmüş sahələrin yaranmasına səbəb olur. Psoriaz zamanı qidalanma xüsusilə orqanizmdə iltihabi proseslərin tənzimlənməsi, bədən çəkisinin qorunması və metabolik sağlamlıq baxımından əhəmiyyət daşıyır.
Dəri sağlamlığının qorunması baxımından tərəvəz, meyvə, paxlalılar, tam taxıllar, balıq, zeytun yağı və qoz-fındıq kimi məhsulların yer aldığı balanslı qidalanma tövsiyə olunur. Xüsusilə omeqa-3 yağ turşuları ilə zəngin balıqların qəbulu diqqət çəkir. Somon, sardina və skumbriya kimi balıqlarda olan bu yağ turşuları iltihabi proseslərin tənzimlənməsində iştirak edir. Bununla belə, onların ekzema və psoriazı birbaşa müalicə etdiyinə dair kifayət qədər güclü sübut yoxdur.
Qidalanma ilə bağlı digər mühüm məqam antioksidantlarla zəngin məhsulların qəbuludur. Giləmeyvələr, sitrus meyvələri, ispanaq, brokoli və digər rəngli tərəvəzlər orqanizmi oksidləşdirici stressdən qorumağa kömək edən maddələr ehtiva edir. Bu məhsulların rasionda yer alması ümumi sağlamlıq üçün faydalıdır. Lakin onların dəri səpkilərini aradan qaldırdığı və ya xəstəliyin kəskinləşməsinin qarşısını aldığı qəti şəkildə sübut edilməyib.
Psoriaz zamanı artıq çəki də nəzərə alınmalı amillərdəndir.
Piy toxuması orqanizmdə iltihabi prosesləri gücləndirən maddələrin ifrazında iştirak edir. Bu səbəbdən artıq çəkisi olan şəxslərdə bədən çəkisinin tədricən azaldılması xəstəliyin şiddətinin yüngülləşməsinə və müalicənin nəticələrinin yaxşılaşmasına kömək edə bilər. Milli Psoriaz Fondunun tibbi tövsiyələrində də artıq çəkili və piylənməsi olan xəstələr üçün kalori məhdudiyyətli qidalanma xüsusi olaraq vurğulanır.
Bəzi xəstələr qlüten, süd məhsulları, şəkər və digər qidaların qəbulundan sonra dəri əlamətlərinin artdığını müşahidə edə bilərlər. Lakin bu məhsulların hamı üçün zərərli olduğunu demək düzgün deyil. Məsələn, qlütensiz pəhriz əsasən qlütenə həssaslığı və ya çölyak xəstəliyi təsdiqlənmiş şəxslərdə əsaslandırılır. Digər insanlarda bu pəhrizin xəstəliyin gedişini yaxşılaşdırdığına dair yetərli elmi sübut yoxdur.
Mütəxəssislər ekzema və sedef xəstəliyi olan şəxslərə həkim məsləhəti olmadan ciddi məhdudlaşdırıcı pəhrizlərə başlamamağı tövsiyə edirlər. Xüsusilə bir neçə qida qrupunun eyni vaxtda rasiondan çıxarılması zülal, vitamin və mineral çatışmazlığına səbəb ola bilər. Ekzema zamanı qida allergiyası şübhəsi varsa, müvafiq müayinələr aparılmalı və qida məhdudiyyəti yalnız əsaslı səbəb olduqda tətbiq edilməlidir. Araşdırmalar da səbəbsiz qida məhdudiyyətinin ekzemanın müalicəsində əhəmiyyətli üstünlük yaratmadığını göstərir.
Beləliklə, düzgün qidalanma ekzema və psoriazın idarə olunmasında köməkçi amil hesab olunur. Tərəvəz, meyvə, faydalı yağlar və zülalla zəngin balanslı rasion, sağlam bədən çəkisinin qorunması və fərdi qida həssaslıqlarının müəyyənləşdirilməsi xəstəliyin ümumi idarə edilməsinə müsbət təsir göstərə bilər. Bununla belə, qidalanma dermatoloqun təyin etdiyi müalicəni əvəz etmir. Dəri xəstəliklərinin nəzarətdə saxlanılması üçün düzgün qidalanma ilə yanaşı, uyğun dərman müalicəsi və müntəzəm tibbi nəzarət də vacibdir.
Aysel Mətləb
