Gənc dərinin iki gizli düşməni – Siqaret və alkoqol
Dərinin gənc, hamar və elastik görünməsində kollagen və elastin zülalları mühüm rol oynayır. Kollagen dəriyə möhkəmlik və dayanıqlılıq verir, elastin isə onun dartıldıqdan sonra əvvəlki vəziyyətinə qayıtmasını təmin edir. Yaş artdıqca bu zülalların istehsalı təbii şəkildə azalır. Lakin siqaret və alkoqol istifadəsi dəri hüceyrələrinə əlavə zərər verərək qocalma prosesini sürətləndirə bilər.
Siqaret tüstüsünün tərkibindəki zərərli kimyəvi maddələr dəridə oksidləşdirici stress yaradır. Bu zaman sərbəst radikallar hüceyrələrə və dərinin strukturunu qoruyan zülallara zərər verir. Eyni zamanda, siqaret kollagenin parçalanmasında iştirak edən metalloproteinazalar (MMP) adlı fermentlərin fəaliyyətini artırır. Nəticədə kollagenin parçalanması sürətlənir və dərinin möhkəmliyi tədricən azalır.
Siqaret istifadəsi yeni kollagenin yaranmasına da mənfi təsir göstərir. 2002-ci ildə "British Journal of Dermatology" jurnalında dərc olunan araşdırmada siqaret çəkən şəxslərin dərisində I və III tip kollagenin sintezinin siqaret çəkməyənlərlə müqayisədə müvafiq olaraq 18 və 22 faiz aşağı olduğu müəyyən edilib. Bu nəticə tütün istifadəsinin dərinin bərpası və strukturunun qorunması proseslərinə təsirini göstərir.
Bundan əlavə, nikotin qan damarlarının daralmasına səbəb olur.
Bu isə dərinin səthi qatlarına oksigen və qida maddələrinin çatdırılmasını çətinləşdirir. Qan dövranının zəifləməsi hüceyrələrin yenilənməsinə və zədələnmiş toxumaların bərpasına mane ola bilər. Nəticədə dəri solğun, quru və yorğun görünə, xırda qırışlar daha nəzərəçarpan hala gələ bilər.
Alkoqolun dəriyə təsiri isə əsasən onun orqanizmdə yaratdığı oksidləşdirici stress, iltihabi proseslər və qidalanma balansının pozulması ilə əlaqələndirilir. Alkoqolun parçalanması zamanı yaranan maddələr hüceyrələrdə oksidləşdirici zədələnməni artıra bilər. Xüsusilə uzunmüddətli və yüksək miqdarda alkoqol qəbulu dərinin normal fəaliyyətinə mənfi təsir göstərərək vaxtından əvvəl qocalma əlamətlərinin yaranmasına şərait yarada bilər.
Alkoqolun digər təsirlərindən biri də orqanizmin maye balansına təsir etməsidir. Onun sidikqovucu təsiri bəzi hallarda maye itkisini artıra bilər. Nəticədə dəri müvəqqəti olaraq daha quru və solğun görünə, incə qırışlar daha nəzərəçarpan ola bilər. Bununla belə, dərinin qurumasını yalnız alkoqolla əlaqələndirmək düzgün deyil. Dəri baryerinin vəziyyəti, ətraf mühit və ümumi sağlamlıq da bu prosesə təsir edir.
Uzunmüddətli və həddindən artıq alkoqol istifadəsi qaraciyərin fəaliyyətinə və qida maddələrinin mənimsənilməsinə də mənfi təsir göstərə bilər. Xüsusilə qidalanma pozulduqda A və B qrupu vitaminlərinin, eləcə də zülalların çatışmazlığı yarana bilər. Bu maddələr dəri hüceyrələrinin yenilənməsi və normal funksiyasının qorunması üçün vacibdir. Nəticədə dəri quruluğu, qabıqlanma və elastikliyin azalması kimi problemlər meydana çıxa bilər.
Siqaret və alkoqolun birlikdə istifadəsi dəri qocalmasının müxtəlif mexanizmlərinə eyni vaxtda təsir göstərə bilər. 2019-cu ildə dərc olunan və 3267 qadının məlumatlarını əhatə edən beynəlxalq araşdırmada siqaret və yüksək miqdarda alkoqol qəbulunun üz nahiyəsində qocalma əlamətləri ilə əlaqəli olduğu müəyyən edilib. Siqaret daha çox qırışların dərinləşməsi, alkoqol isə gözaltı şişkinlik və üz həcminin azalması kimi dəyişikliklərlə əlaqələndirilib.
Bu zərərli vərdişlərin təsirini azaltmaq üçün ilk növbədə siqaretdən imtina etmək və alkoqol qəbulundan uzaq durmaq vacibdir.
Bununla yanaşı, zülal, C vitamini, sink və antioksidantlarla zəngin qidaların qəbulu dərinin normal fəaliyyətini dəstəkləyə bilər. Günəşdən qorunmaq, kifayət qədər yatmaq və dərini müntəzəm nəmləndirmək də onun sağlamlığının qorunmasına kömək edir.
Nəticə etibarilə, siqaret və alkoqol dərinin kollagen və elastin strukturuna müxtəlif yollarla təsir göstərərək vaxtından əvvəl qocalma əlamətlərinin yaranmasını sürətləndirə bilər. Siqaretin kollagen sintezini azaltdığı və onun parçalanmasını artırdığı elmi araşdırmalarla göstərilsə də, alkoqolun dəri elastikliyinə birbaşa təsiri ilə bağlı sübutlar daha məhduddur. Hər iki vərdişdən uzaq durmaq dərinin uzunmüddətli sağlamlığının və təbii elastikliyinin qorunması baxımından əhəmiyyətlidir.
Aysel Mətləb
