Burun çəpərində əyrilik nə zaman problem yaradır? - Səbəblər və həll yolları
Burun çəpərinin əyriliyi bir çox insanda heç bir ciddi narahatlıq yaratmaya bilər. Lakin əyrilik burun keçidlərindən birini əhəmiyyətli dərəcədə daraltdıqda nəfəs alma çətinliyi, burun tutulması və yuxu problemləri kimi şikayətlərə səbəb ola bilər. Mütəxəssislər bildirirlər ki, müalicəyə ehtiyacın olub-olmaması yalnız çəpərin əyri görünməsi ilə deyil, onun insanın nəfəs almasına və gündəlik həyatına təsiri ilə müəyyənləşdirilir.
Burun çəpəri burun boşluğunu sağ və sol hissələrə ayıran sümük və qığırdaqdan ibarət quruluşdur. Çəpərin bir tərəfə əyilməsi nəticəsində burun keçidlərindən biri darala bilər. Əyrilik zəif olduqda insan bunu heç hiss etməyə də bilər. Problem əsasən hava axınının nəzərəçarpacaq dərəcədə məhdudlaşdığı hallarda ortaya çıxır.
Əyrilik hansı hallarda problem yaradır?
Burun çəpərinin əyriliyi xüsusilə bir və ya hər iki burun dəliyindən nəfəs alma çətinləşdikdə əhəmiyyət qazanır. Burun tutulmasının davamlı olması, xüsusilə də bir tərəfdə daha çox hiss edilməsi əsas əlamətlərdən biri hesab olunur.
Bəzi insanlarda gecə vaxtı burundan nəfəs alma çətinləşir, ağızdan nəfəs alma və xoruldama yaranır. Burun keçidlərinin daralması yuxunun keyfiyyətinə də təsir göstərə bilər. Bundan başqa, burun daxilində havanın keçməsi zamanı selikli qişanın quruması təkrarlanan burun qanamalarına səbəb ola bilər.
Burun çəpərinin əyriliyi hər zaman baş ağrısı və ya sinus problemlərinin birbaşa səbəbi kimi qəbul edilməməlidir. Burun tutulmasına allergiya, rinit, sinusit və burun daxilindəki digər struktur problemləri də səbəb ola bilər. Buna görə uzunmüddətli burun tutulmasının yalnız çəpərin əyriliyi ilə əlaqələndirilməsi düzgün yanaşma deyil.
Əyriliyin səbəbləri nələrdir?
Burun çəpərinin əyriliyi anadangəlmə ola bilər. Bəzi hallarda isə burnun inkişafı zamanı çəpər tədricən bir tərəfə meyllənir.
Digər əsas səbəblərdən biri burun nahiyəsinə alınan zədələrdir. İdman zamanı yaranan travmalar, yıxılmalar, yol-nəqliyyat hadisələri və digər fiziki zədələr burun çəpərinin mövqeyini dəyişə bilər. Bəzi hallarda əvvəlki travma xatırlanmasa belə, sonradan meydana çıxan nəfəs alma problemi burun çəpərinin quruluşu ilə əlaqəli ola bilər.
Yaş artdıqca burun strukturlarında baş verən dəyişikliklər də mövcud əyriliyin daha çox hiss edilməsinə səbəb ola bilər. Eyni zamanda soyuqdəymə, allergiya və burun daxilində iltihab selikli qişanın şişməsinə gətirib çıxararaq onsuz da daralmış keçidi daha da daralda bilər.
Diaqnoz necə qoyulur?
Burun çəpərinin əyriliyini müəyyənləşdirmək üçün ilk növbədə qulaq-burun-boğaz mütəxəssisi tərəfindən müayinə aparılır. Həkim burun boşluğunu müayinə edərək çəpərin vəziyyətini və burun keçidlərinin nə dərəcədə daraldığını qiymətləndirir.
Zəruri hallarda burun endoskopiyasından istifadə edilə bilər. Bu müayinə burun boşluğunun daha dərin hissələrini görməyə və nəfəs alma çətinliyinin yalnız çəpər əyriliyi ilə, yoxsa başqa problemlərlə də bağlı olduğunu müəyyənləşdirməyə imkan verir. Kompüter tomoqrafiyası isə bütün hallarda vacib deyil və adətən fiziki müayinə problemin səbəbini tam izah etmədikdə əlavə müayinə kimi nəzərdən keçirilir.
Müalicə necə aparılır?
Əgər burun çəpərinin əyriliyi heç bir əlamət yaratmırsa, adətən xüsusi müalicəyə ehtiyac olmur. Problem əsasən nəfəs alma çətinliyi və digər narahatedici simptomlar davamlı xarakter aldıqda müalicə məsələsi gündəmə gəlir.
Burun tutulmasının səbəbi allergiya və ya burun daxilində iltihabdırsa, həkim uyğun dərman müalicəsi təyin edə bilər. Burun spreyləri və digər preparatlar selikli qişanın şişkinliyini azaltmaqla nəfəs almanı yaxşılaşdıra bilər. Lakin bu müalicələr əyri çəpəri düzəltmir, yalnız onunla yanaşı yaranan şişkinlik və digər simptomları azaltmağa kömək edir.
Çəpərin özünün anatomik quruluşunu dəyişdirmək üçün əsas cərrahi üsul septoplastikadır. Bu əməliyyat zamanı burun çəpəri düzəldilir və hava keçidinin yaxşılaşdırılması məqsədilə daha uyğun vəziyyətə gətirilir. Elmi araşdırmalar da burun çəpərinin əyriliyi ilə əlaqəli burun tutulması olan uyğun xəstələrdə septoplastikanın simptomların və həyat keyfiyyətinin yaxşılaşmasına kömək edə bildiyini göstərir.
Bəzi xəstələrdə burun çəpərinin əyriliyi ilə yanaşı burun daxilindəki digər toxumaların böyüməsi də hava axınını məhdudlaşdıra bilər. Belə hallarda müalicə planı yalnız çəpərin vəziyyətinə deyil, burun keçidlərinin ümumi quruluşuna əsasən müəyyənləşdirilir.
Əsas məsələ əyriliyin dərəcəsi deyil, yaratdığı problemdir.
Burun çəpərinin əyri olması avtomatik olaraq xəstəliyin və ya əməliyyat ehtiyacının göstəricisi deyil. Əsas məsələ əyriliyin nəfəs alma funksiyasına nə dərəcədə təsir etməsidir.
Davamlı burun tutulması, xüsusilə bir tərəfdən nəfəs almaqda çətinlik, təkrarlanan burun qanamaları, gecə nəfəs alma problemləri və yuxunun pozulması müşahidə olunursa, qulaq-burun-boğaz mütəxəssisinə müraciət etmək tövsiyə olunur. Çünki eyni simptomların arxasında allergiya, rinit, sinus problemləri və digər burun xəstəlikləri də dayana bilər.
Beləliklə, burun çəpərinin əyriliyi yalnız görüntü ilə qiymətləndirilməli vəziyyət deyil. Əyrilik simptomsuzdursa, müalicə tələb etməyə bilər. Nəfəs alma və yuxu kimi gündəlik funksiyalara təsir etdikdə isə problemin səbəbi dəqiq müəyyənləşdirilməli və müalicə üsulu həkim müayinəsindən sonra seçilməlidir.
Aysel Mətləb
