Qəfil və dözülməz baş ağrısı: Bədənin təhlükəli siqnalı

Anevrizma damar divarının zəifləməsi nəticəsində həmin nahiyənin qabarması və genişlənməsi ilə xarakterizə olunan vəziyyətdir. Anevrizma bədənin müxtəlif nahiyələrində, o cümlədən beyində və aortada yarana bilər. Bəzi anevrizmalar uzun müddət heç bir əlamət vermir və başqa səbəblə aparılan müayinələr zamanı təsadüfən aşkarlanır.

Əsas təhlükə isə anevrizmanın böyüməsi və damar divarının cırılmasıdır. Belə halda daxili qanaxma yarana və həyati təhlükəli vəziyyət meydana çıxa bilər.

Anevrizmanın yaranmasına nə səbəb olur?

Anevrizmanın yaranmasında bir neçə amil rol oynaya bilər. Yüksək arterial təzyiq, damar divarlarının zədələnməsi, ateroskleroz, siqaret istifadəsi, ailədə anevrizma tarixçəsinin olması və bəzi irsi xəstəliklər riskin artmasına səbəb ola bilər.

Xüsusilə siqaret və yüksək qan təzyiqi damarların zəifləməsinə təsir edən mühüm amillər hesab olunur. Risk faktorları anevrizmanın yerləşdiyi nahiyədən və növündən asılı olaraq dəyişə bilər.

Hansı simptomlarla özünü göstərə bilər?

Anevrizmanın ən təhlükəli xüsusiyyətlərindən biri onun uzun müddət simptomsuz qala bilməsidir.

Beyin anevrizması partlamadan əvvəl heç bir əlamət verməyə bilər. Lakin böyüyərək ətrafdakı sinirlərə və toxumalara təzyiq göstərdikdə göz ətrafında ağrı, görmədə dəyişiklik, ikiqat görmə, üzün bir tərəfində keyimə və digər nevroloji əlamətlər yarada bilər.

Anevrizma partladıqda isə vəziyyət kəskin şəkildə dəyişir. Xüsusilə beyin anevrizmasının partlaması zamanı qəfil başlayan və çox şiddətli baş ağrısı əsas xəbərdaredici əlamətlərdəndir. Bu ağrı insan tərəfindən həyatındakı ən güclü baş ağrısı kimi təsvir edilə bilər. Ürəkbulanma, qusma, boyun sərtliyi, işığa həssaslıq, huşun itməsi və qıcolma da müşahidə oluna bilər.

Aortada yaranan anevrizma isə uzun müddət simptomsuz qala bilər. Böyüdükdə döş qəfəsində, beldə və ya qarında ağrı, nəfəs darlığı və digər şikayətlərə səbəb ola bilər.

Əsas risk nədir?

Anevrizmanın ən ciddi fəsadı onun partlamasıdır. Partlama zamanı daxili qanaxma baş verə bilər. Beyin anevrizmasının partlaması beyin ətrafında qanaxmaya, insult və digər ağır nevroloji fəsadlara səbəb ola bilər.

Aorta anevrizmasının cırılması və ya partlaması isə həyati təhlükəli daxili qanaxmaya səbəb ola bilər. Anevrizmanın ölçüsü böyüdükcə və daha sürətlə artdıqca partlama riski də yüksələ bilər.

Anevrizma necə aşkarlanır?

Diaqnoz üçün həkim xəstənin şikayətlərini, tibbi və ailə tarixçəsini nəzərə alır. Anevrizmanın yerləşdiyi nahiyədən asılı olaraq ultrasəs müayinəsi, kompüter tomoqrafiyası (KT), maqnit-rezonans tomoqrafiyası (MRT), angioqrafiya və digər görüntüləmə üsullarından istifadə edilə bilər.

Bəzi anevrizmalar təsadüfən, başqa xəstəliklə bağlı aparılan müayinələr zamanı aşkarlanır.

Müalicə necə aparılır?

Müalicə anevrizmanın ölçüsündən, yerləşməsindən, böyümə sürətindən, simptomların olub-olmamasından və xəstənin ümumi sağlamlıq vəziyyətindən asılıdır.

Kiçik və partlamamış bəzi anevrizmalarda dərhal əməliyyat tələb olunmaya bilər. Belə hallarda həkim müntəzəm müayinə və görüntüləmə ilə anevrizmanı izləyə bilər. Eyni zamanda yüksək arterial təzyiqin nəzarətdə saxlanması və siqaretdən uzaq durmaq kimi tədbirlər mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Risk yüksək olduqda isə cərrahi və ya damar daxilindən həyata keçirilən müdaxilələr nəzərdən keçirilə bilər. Beyin anevrizmalarında klipləmə, damar daxilindən spiral yerləşdirilməsi (koinləmə) və bəzi hallarda xüsusi stentlərdən istifadə kimi üsullar tətbiq olunur.

Partlamış anevrizma isə təcili tibbi müdaxilə tələb edir.

Nə zaman təcili yardım çağırılmalıdır?

Qəfil başlayan, son dərəcə şiddətli baş ağrısı, huşun itməsi, qıcolma, ciddi görmə pozuntusu, qəfil nevroloji problemlər, yaxud qəfil və güclü döş, qarın və ya bel ağrısı kimi əlamətlər meydana çıxarsa, vaxt itirmədən təcili tibbi yardım çağırılmalıdır.

Anevrizma hər zaman ağır nəticə ilə bitən xəstəlik deyil. Bir çox anevrizma heç vaxt partlamır. Lakin onun olub-olmaması, partlama riskinin nə qədər yüksək olduğu və müalicəyə ehtiyacın olub-olmaması yalnız tibbi müayinə və həkim qiymətləndirməsi əsasında müəyyən edilə bilər.

Kübra Musayeva