Evi təmizləyərkən sağlamlığınızı riskə atırsınız? - ƏTRAFLI

Evi təmizləyərkən sağlamlığınızı riskə atırsınız? - ƏTRAFLI
16.11.2026 07:40 Sağlamlıq

Məişətdə istifadə olunan təmizləyici və dezinfeksiyaedici vasitələr gündəlik həyatın ayrılmaz hissəsinə çevrilsə də, onların tərkibindəki bəzi kimyəvi maddələr insan sağlamlığı üçün risk yarada bilər. Xüsusilə xlor, ammonyak, turşular, həlledicilər və uçucu üzvi birləşmələr tənəffüs yollarını qıcıqlandıra bilər. Bu maddələrin təsiri istifadə olunan məhsulun tərkibindən, miqdarından, məruz qalma müddətindən və otağın havalandırılma səviyyəsindən asılıdır.

Məişət kimyəvi vasitələrinin yaratdığı əsas problemlərdən biri burun, boğaz və ağciyərlərin selikli qişasının qıcıqlanmasıdır. Təmizlik zamanı havaya yayılan kimyəvi buxarlar öskürək, boğazda yanma, burun axması, asqırma və nəfəs darlığına səbəb ola bilər. Bəzi insanlarda gözlərdə sulanma, baş ağrısı və başgicəllənmə də müşahidə edilir. Bu əlamətlər xüsusilə kiçik və havasız məkanlarda kimyəvi vasitələrdən istifadə edildikdə daha qabarıq görünə bilər.

Aerozol formasında olan təmizləyicilər xüsusi diqqət tələb edir. Sprey vasitələr istifadə zamanı kimyəvi maddələrin xırda damcılar şəklində havaya yayılmasına səbəb olur. Bu hissəciklər nəfəsalma zamanı tənəffüs yollarına daxil olaraq qıcıqlanma və iltihabi reaksiyalar yarada bilər. Elmi araşdırmalar təmizləyici spreylərin müntəzəm istifadəsi ilə astma və digər tənəffüs problemləri arasında əlaqə olduğunu göstərir.

Kimyəvi vasitələr allergik reaksiyalara da səbəb ola bilər. Bəzi məhsulların tərkibindəki ətirlər, konservantlar və digər komponentlər həssas insanlarda allergik rinit, dəri səpgiləri, qaşınma və göz qıcıqlanması yarada bilər. Bununla belə, hər qıcıqlanma allergiya hesab edilmir. Məsələn, xlor və ammonyakın yaratdığı öskürək və boğaz yanması çox vaxt allergik mexanizmdən deyil, maddələrin birbaşa qıcıqlandırıcı təsirindən qaynaqlanır.

Məişət kimyəvi vasitələrinin uzunmüddətli və təkrarlanan təsiri bronxial astmanın yaranması və ya mövcud xəstəliyin ağırlaşması ilə əlaqələndirilir. Xüsusilə təmizlik işçiləri, peşəkar dezinfeksiya xidməti göstərən şəxslər və gündəlik olaraq bu maddələrlə təmasda olan insanlar daha yüksək risk altında ola bilər. Astma xəstələrində kimyəvi qoxular və buxarlar bronxların daralmasına, xırıltılı nəfəsə, sinədə sıxılmaya və öskürək tutmalarına səbəb ola bilər.

Uşaqlar, yaşlılar, hamilə qadınlar və xroniki tənəffüs xəstəlikləri olan şəxslər kimyəvi maddələrin təsirinə qarşı daha həssas ola bilərlər. Uşaqların tənəffüs sistemi hələ inkişaf mərhələsində olduğundan qapalı məkanlarda yüksək konsentrasiyalı kimyəvi buxarlara məruz qalması arzuolunmazdır. Buna görə də evdə təmizlik aparılarkən uşaqların həmin ərazidən uzaq saxlanılması, kimyəvi vasitələrin əlçatmaz yerlərdə qorunması vacibdir.

Xüsusilə təhlükəli hallardan biri müxtəlif təmizləyici vasitələrin qarışdırılmasıdır. Xlor tərkibli ağardıcıların ammonyakla qarışdırılması zəhərli xloramin qazlarının, turşu tərkibli təmizləyicilərlə qarışdırılması isə xlor qazının yaranmasına səbəb ola bilər. Bu qazların nəfəsə çəkilməsi güclü öskürək, göz və boğazda yanma, nəfəs darlığı və ağır hallarda ağciyər zədələnməsi ilə nəticələnə bilər. Buna görə müxtəlif təmizləyici məhsulları heç vaxt bir-biri ilə qarışdırmaq olmaz.

Kimyəvi vasitələrin mənfi təsirini azaltmaq üçün ilk növbədə məhsulların etiketlərini oxumaq və istifadə qaydalarına əməl etmək lazımdır. Təmizlik zamanı pəncərələrin açılması, havalandırma sisteminin işlədilməsi və qapalı məkanlarda güclü kimyəvi vasitələrdən istifadə edilməməsi tövsiyə olunur. Mümkün olduqda kəskin qoxulu və yüksək miqdarda uçucu üzvi birləşmələr ehtiva edən məhsullar əvəzinə daha az qıcıqlandırıcı vasitələr seçilməlidir. Məhsulun üzərində təbii və ya ekoloji olması barədə qeyd onun tam təhlükəsiz olduğunu göstərmir.

Təmizlik vasitələri ilə işləyərkən qoruyucu əlcəklərdən istifadə etmək, məhsulları orijinal qablaşdırmasında saxlamaq və onların dəri, göz və tənəffüs yolları ilə birbaşa təmasını məhdudlaşdırmaq vacibdir. Kimyəvi maddələrin təsirindən sonra davamlı öskürək, xırıltılı nəfəs, sinədə sıxılma və nəfəs darlığı yaranarsa, həkimə müraciət edilməlidir. Güclü kimyəvi qazla təmas baş verdikdə isə dərhal təmiz havaya çıxmaq və tibbi yardım almaq lazımdır. Ağır nəfəs darlığı zamanı təcili tibbi yardım çağırılmalıdır.

Beləliklə, məişət kimyəvi vasitələrinin düzgün istifadə edilməməsi tənəffüs yollarının qıcıqlanmasına, allergik reaksiyalara və astma əlamətlərinin ağırlaşmasına səbəb ola bilər. Bu riskləri azaltmaq üçün məhsul seçiminə diqqət yetirmək, kimyəvi vasitələri qarışdırmamaq, otaqları mütəmadi havalandırmaq və təhlükəsizlik qaydalarına əməl etmək lazımdır. Təmiz ev mühiti yaratmaq sağlamlıq üçün vacib olsa da, bu prosesdə istifadə olunan vasitələrin insan orqanizminə mümkün təsirləri nəzərə alınmalıdır.

Aysel Mətləb

XƏBƏR LENTİ
16 NOYABR 2026
Bütün Xəbərlər