Yer üzündə həyatın taleyini dəyişən hadisə: Oksigen atmosferə necə doldu?
Yer kürəsində oksigenin sürətlə artması həyatın təkamülündə böyük sıçrayışa səbəb olub.
TodayPress TV xəbər verir ki, “Popular Mechanics” nəşrinin yazdığına görə, təxminən 2,4 milyard il əvvəl Yer kürəsində baş verən iqlim dəyişiklikləri atmosferdə oksigenin toplanması üçün şərait yaradıb.
Cənubi Afrikada qədim süxurlar üzərində aparılan araşdırma göstərib ki, buzlaqların əriməsi bu prosesin başlanmasında mühüm rol oynayıb.
Həmin dövrdə Yer atmosferində əsasən metan, karbon qazı və su buxarı üstünlük təşkil edib. Sərbəst oksigen isə digər maddələrlə reaksiyaya girdiyindən atmosferdə demək olar ki, toplanmayıb. Sonradan iqlimin soyuması nəticəsində planetin səthi geniş buz örtüyü ilə əhatə olunub.
Kaliforniya Universitetinin Riversayd kampusunun və Lids Universitetinin alimləri Cənubi Afrikadakı Transvaal süxur kompleksini araşdırıblar. Onlar müəyyən ediblər ki, buzlaqlar əriməyə başladıqdan sonra su qurudan okeanlara fosfor və kükürd daşıyıb.
Kükürddən yaranan sulfatlar mikroorqanizmlərin dəniz dibindəki üzvi qalıqları parçalamaq üçün istifadə etdiyi maddələr olub. Bu proses nəticəsində həyatın inkişafı üçün vacib element olan fosfor sərbəstləşib. Bioloji aktivliyin artması üzvi maddələrin çoxalmasına, onların dəniz dibində toplanması isə karbonun dövriyyədən kənarda qalmasına şərait yaradıb. Nəticədə oksigen atmosferdə daha çox toplana bilib.
Bu proseslər Yer tarixində Böyük Oksigenləşmə Hadisəsinin baş verməsinə töhfə verib. Həmin dövrdə atmosferdə oksigenin miqdarı əhəmiyyətli dərəcədə artmağa başlayıb.
Lakin proses fasiləsiz davam etməyib. Zaman keçdikcə dəniz çöküntülərində piritin toplanması kükürdü özünə bağlayıb və sulfatların miqdarını azaldıb. Bu isə mikroorqanizmlərin fəaliyyətini zəiflədərək karbonun toplanmasını və atmosferdə oksigenin artmasını məhdudlaşdırıb.
Tədqiqat müəlliflərinin qənaətinə görə, bu qeyri-sabitlik 200 milyon ildən çox davam edib. Yalnız növbəti buzlaşma dövründən və fosforun yenidən okeanlara daxil olmasından sonra oksigenin səviyyəsi nisbətən sabitləşib. Bu da Yer kürəsində həyatın sonrakı inkişafı üçün daha əlverişli şərait yaradıb.
Kübra Musayeva
