Əllərin düzgün yuyulması bağırsaq infeksiyalarının qarşısını necə alır?
Bağırsaq infeksiyaları dünyada geniş yayılmış sağlamlıq problemlərindən biridir.
Bu infeksiyalar əsasən çirklənmiş qida və suyun qəbulu, eləcə də xəstəlik törədən mikroorqanizmlərin çirkli əllər vasitəsilə orqanizmə daxil olması nəticəsində yaranır. Salmonella, E. coli və norovirus kimi xəstəlik törədiciləri ishal, qarın ağrısı, ürəkbulanma və qusma kimi əlamətlərə səbəb ola bilər. Bu baxımdan, gündəlik gigiyena qaydalarına riayət etmək, xüsusilə əlləri düzgün yumaq infeksiyalardan qorunmağın ən sadə və təsirli üsullarından biridir.
Əllər gün ərzində çoxsaylı səthlərlə təmasda olur. Qapı tutacaqları, mobil telefonlar, ictimai nəqliyyatın tutacaqları və digər tez-tez istifadə olunan əşyalar müxtəlif mikroorqanizmlərin yayılmasında rol oynaya bilər. İnsan tualetdən istifadə etdikdən, çiy qidaya toxunduqdan və ya çirklənmiş səthlərlə təmasda olduqdan sonra əllərini yumadan yemək yeyərsə, mikroblar ağız vasitəsilə həzm sisteminə daxil ola bilər. Bu proses bəzən gözlə görünməyən çirklənmə nəticəsində baş verdiyindən, əllərin təmiz görünməsi onların mikroorqanizmlərdən tamamilə azad olduğu anlamına gəlmir.
ABŞ Xəstəliklərə Nəzarət və Profilaktika Mərkəzinin (CDC) məlumatına görə, əllərin sabun və su ilə yuyulması ishal xəstəliklərinə yoluxma hallarını təxminən 23–40 faiz azalda bilər. Bu göstərici əl gigiyenasının infeksiyaların yayılmasının qarşısının alınmasındakı əhəmiyyətini göstərir. Sabun və su əllərdəki kirin, yağın və mikroorqanizmlərin uzaqlaşdırılmasına kömək edir. Əllərin müntəzəm və düzgün yuyulması həm fərdi sağlamlığın qorunmasına, həm də infeksiyaların ailə üzvləri və digər insanlar arasında yayılma riskinin azalmasına şərait yaradır.
Əlləri düzgün yumaq üçün ilk növbədə onları təmiz, axar su ilə islatmaq və sabunlamaq lazımdır. Daha sonra ovucları bir-birinə sürtmək, əllərin üst hissəsini, barmaqların arasını və dırnaqların altını diqqətlə təmizləmək vacibdir. Bu proses ən azı 20 saniyə davam etməlidir. Ardınca əllər axar su altında yaxşıca yaxalanmalı və təmiz dəsmal və ya hava quruducusu ilə qurudulmalıdır. Əllərin yalnız ovuclarını yumaq kifayət etmir, çünki mikroorqanizmlər barmaqların arasında və dırnaqların altında da qala bilər.
Əl gigiyenasına günün müəyyən vaxtlarında xüsusi diqqət yetirilməlidir.
Tualetdən istifadə etdikdən, uşağın bezini dəyişdirdikdən, yemək hazırlamazdan əvvəl və hazırlıq zamanı, yeməkdən əvvəl, həmçinin zibilə və heyvanlara toxunduqdan sonra əlləri yumaq vacibdir. Xüsusilə çiy ət, toyuq əti, balıq və yumurta ilə işlədikdən sonra əllərin sabunla yuyulması qida vasitəsilə yayılan infeksiyaların qarşısını almağa kömək edir. Eyni zamanda, çiy qidalarla təmasdan sonra istifadə olunan bıçaq, doğrama taxtası və digər mətbəx avadanlıqlarının təmizlənməsi də əhəmiyyətlidir.
Bağırsaq infeksiyalarından qorunmaq üçün təkcə əllərin yuyulması deyil, qida və su gigiyenasına riayət edilməsi də vacibdir. Çirklənmiş suyun istifadəsi, meyvə və tərəvəzlərin kifayət qədər yuyulmaması, qidaların düzgün temperaturda saxlanılmaması mikroorqanizmlərin yayılmasına səbəb ola bilər. Buna görə içməli suyun təhlükəsizliyinə diqqət yetirmək, qidaları yaxşı bişirmək, çiy və bişmiş məhsulları ayrı saxlamaq, mətbəx səthlərini mütəmadi təmizləmək lazımdır. Bu tədbirlər birlikdə tətbiq edildikdə qida mənşəli infeksiyaların yaranma ehtimalı azalır.
Əl gigiyenası xüsusilə uşaqlar üçün böyük əhəmiyyət daşıyır. Uşaqlar oyun zamanı müxtəlif səthlərə toxunur, əllərini tez-tez ağızlarına aparır və bununla da xəstəlik törədiciləri ilə təmas riskini artırırlar. Buna görə onlara kiçik yaşlarından əlləri düzgün yumaq vərdişi aşılamaq vacibdir. Valideynlər və müəllimlər uşaqlara tualetdən sonra, yeməkdən əvvəl və açıq havada oynadıqdan sonra əllərini yumağı öyrətməlidirlər. Məktəblərdə və uşaq müəssisələrində sabun və təmiz suya əlçatanlığın təmin edilməsi də infeksiyaların yayılmasının qarşısını almağa kömək edir.
Sabun və su olmadıqda tərkibində ən azı 60 faiz spirt olan əl antiseptiklərindən istifadə etmək mümkündür. Lakin bu vasitələr əllər görünən şəkildə çirkli və ya yağlı olduqda sabun və su ilə yumanı əvəz etmir. Bundan əlavə, bəzi bağırsaq infeksiyalarının törədicilərinə qarşı antiseptiklərin təsiri məhdud ola bilər. Buna görə, xüsusilə tualetdən istifadə etdikdən və yemək hazırlamazdan əvvəl əlləri sabun və axar su ilə yumaq daha məqsədəuyğundur.
Bağırsaq infeksiyalarının əsas əlamətlərinə ishal, qarın ağrısı, ürəkbulanma, qusma və bəzən hərarət daxildir.
İshal və qusma nəticəsində orqanizm çoxlu maye itirə bilər ki, bu da susuzlaşma ilə nəticələnir. Ağız quruluğu, sidiyin azalması, güclü halsızlıq və başgicəllənmə susuzlaşmanın əlamətləri ola bilər. Xüsusilə körpələrdə, azyaşlı uşaqlarda və yaşlı insanlarda bu vəziyyət daha təhlükəli olduğundan, ağır əlamətlər müşahidə edildikdə tibbi yardıma müraciət etmək lazımdır.
Nəticə etibarilə, əllərin düzgün yuyulması bağırsaq infeksiyalarının qarşısının alınmasında mühüm rol oynayan sadə, əlçatan və elmi əsaslara söykənən profilaktik tədbirdir. Əlləri ən azı 20 saniyə sabunla yumaq, qida və su təhlükəsizliyinə diqqət yetirmək, mətbəxdə təmizliyi qorumaq və uşaqlara gigiyena vərdişləri aşılamaq yoluxma riskini azaltmağa kömək edir. Bu qaydaların gündəlik həyatın ayrılmaz hissəsinə çevrilməsi həm fərdi sağlamlığın qorunmasına, həm də cəmiyyətdə infeksiyaların yayılmasının məhdudlaşdırılmasına töhfə verir.
Aysel Mətləb
