Limfa düyünlərinin böyüməsi: Nə vaxt narahat olmaq lazımdır?
Limfa düyünlərinin böyüməsi orqanizmin infeksiyalara və digər xəstəliklərə qarşı reaksiyasının əlaməti ola bilər.
Boyunda, çənə altında, qoltuqaltında və qasıq nahiyəsində yerləşən bu kiçik strukturlar immun sisteminin vacib hissəsidir. Onlar limfa mayesini süzür, mikroorqanizmlərin və yad hissəciklərin aşkar edilməsində iştirak edir. Limfa düyünlərinin böyüməsi əksər hallarda təhlükəli səbəblərlə əlaqəli olmasa da, bəzi hallarda tibbi müayinə tələb edir.
Limfa düyünlərinin böyüməsinin ən çox rast gəlinən səbəbi infeksiyalardır. Soyuqdəymə, qrip, boğaz və qulaq infeksiyaları zamanı immun hüceyrələrinin fəaliyyəti artır və yaxınlıqdakı limfa düyünləri böyüyə bilər. Məsələn, boğaz infeksiyası zamanı boyundakı düyünlərdə şişkinlik və ağrı yaranması mümkündür. Belə hallarda düyünlərin böyüməsi orqanizmin infeksiyaya qarşı müdafiə reaksiyasının bir hissəsidir.
Bakterial və virus infeksiyaları ilə yanaşı, bəzi digər xəstəliklər də limfa düyünlərinin böyüməsinə səbəb ola bilər. Mononukleoz, vərəm, HİV infeksiyası və müəyyən parazitar xəstəliklər bu səbəblər arasındadır. Bundan başqa, revmatoid artrit və sistemli qırmızı qurdeşənəyi kimi autoimmun xəstəliklər zamanı da limfa düyünlərində böyümə müşahidə edilə bilər. Buna görə şişkinliyin səbəbini yalnız onun ölçüsünə və yerləşdiyi nahiyəyə əsasən müəyyənləşdirmək mümkün deyil.
Limfa düyününün böyüməsi zamanı onun ölçüsü, sərtliyi, hərəkətliliyi və ağrılı olub-olmaması əhəmiyyətlidir. İnfeksiya ilə əlaqəli düyünlər çox vaxt toxunarkən ağrılı və həssas olur. Bununla belə, ağrının olmaması avtomatik olaraq ciddi xəstəlik demək deyil. Eyni zamanda, sərt, ətraf toxumalara yapışmış kimi hiss edilən və getdikcə böyüyən düyünlər daha diqqətlə araşdırılmalıdır. Bu xüsusiyyətlər bəzi hallarda limfoma və digər xərçəng xəstəlikləri ilə əlaqəli ola bilər, lakin təkbaşına diaqnoz qoymağa imkan vermir.
Limfa düyünlərinin böyüməsinin nə qədər davam etməsi də vacib göstəricidir. Adi infeksiyalarla əlaqəli şişkinlik çox vaxt bir-iki həftə ərzində azalmağa başlayır. Bəzi düyünlərin əvvəlki ölçüsünə qayıtması isə daha uzun çəkə bilər. Şişkinlik azalmırsa, düyün böyüməyə davam edirsə və ya iki-dörd həftə ərzində qalırsa, həkimə müraciət etmək lazımdır. Aydın səbəb olmadan yaranan şişkinliyi də uzun müddət müşahidəsiz saxlamaq düzgün deyil.
Bəzi əlamətlər limfa düyünlərinin böyüməsinə daha ciddi yanaşmağı tələb edir. Səbəbsiz çəki itkisi, gecə güclü tərləmə, uzun müddət davam edən qızdırma və nəzərəçarpan halsızlıq bu əlamətlər sırasındadır. Xüsusilə körpücük sümüyünün üstündə və ya altında yaranan şişkinlik tibbi qiymətləndirmə tələb edir. Bu əlamətlərin olması mütləq xərçəng xəstəliyinə işarə etmir, lakin səbəbin vaxtında araşdırılması vacibdir.
Limfa düyünlərinin böyüməsi ilə yanaşı nəfəs almaqda və ya udmaqda çətinlik yaranarsa, təcili tibbi yardım almaq lazımdır. Düyünün yerləşdiyi nahiyədə güclü ağrı, qızartı, istilik artımı və qızdırma da infeksiyanın əlaməti ola bilər. Belə vəziyyətlərdə özbaşına müalicə aparmaq əvəzinə həkim müayinəsindən keçmək daha təhlükəsizdir. Xüsusilə uşaqlarda uzun müddət davam edən və ya sürətlə böyüyən düyünlər pediatr tərəfindən qiymətləndirilməlidir.
Diaqnozun müəyyənləşdirilməsi üçün həkim əvvəlcə xəstənin şikayətlərini, şişkinliyin nə vaxt yarandığını və yanaşı əlamətləri öyrənir. Daha sonra limfa düyünlərinin ölçüsü, sərtliyi, ağrılı olub-olmaması və hərəkətliliyi yoxlanılır. Ehtiyac yarandıqda ümumi qan analizi, digər laborator müayinələr, ultrasəs müayinəsi və ya kompüter tomoqrafiyası təyin edilə bilər. Səbəb aydın olmadıqda və ya ciddi xəstəlik şübhəsi yarandıqda limfa düyünündən biopsiya götürülməsi də lazım ola bilər. Müayinələrin seçimi hər bir xəstənin vəziyyətindən asılıdır.
Müalicə limfa düyünlərinin böyüməsinə səbəb olan amildən asılıdır. Virus infeksiyaları zamanı əsas xəstəlik sağaldıqca şişkinlik də adətən azalır. Bakterial infeksiya təsdiqləndikdə həkim antibiotik təyin edə bilər, lakin bu dərmanlar viruslara qarşı təsir göstərmir. Ağrı və həssaslığı azaltmaq üçün ilıq kompresdən istifadə etmək, istirahət etmək və kifayət qədər maye qəbul etmək faydalı ola bilər. Həkim məsləhəti olmadan antibiotik qəbul etmək və ya limfa düyünlərini sıxmaq, masaj etmək tövsiyə edilmir.
Nəticə etibarilə, limfa düyünlərinin böyüməsi çox vaxt orqanizmin infeksiyaya verdiyi müvəqqəti reaksiyadır və öz-özlüyündə təhlükəli xəstəlik anlamına gəlmir. Bununla belə, şişkinliyin səbəbsiz yaranması, böyüməyə davam etməsi, uzun müddət keçməməsi, sərt və hərəkətsiz olması və ya ümumi vəziyyətin pisləşməsi diqqətdən kənarda qalmamalıdır. Əsas məqsəd yalnız böyümüş düyünü deyil, ona səbəb olan xəstəliyi müəyyənləşdirməkdir. Vaxtında tibbi müayinə düzgün diaqnozun qoyulmasına və uyğun müalicənin seçilməsinə kömək edir.
Aysel Mətləb
