Cırcıramaların insanlarla gözlənilməz oxşarlıqları var
Alimlər cırcıramaların qırmızı işığı, o cümlədən insanlar da daxil olmaqla məməlilərlə demək olar ki, eyni şəkildə qəbul etdiyini müəyyən ediblər. Bu, uzaq təkamül xəttinə malik növlərin eyni bioloji həll yoluna gəlib çıxmasını göstərən paralel təkamülün nadir nümunəsidir.
TodayPress TV xəbər verir ki, bu barədə "Gazeta.ru"da məqalə dərc olunub.
Qeyd edilib ki, insan görmə sistemi rəngləri ayırd etməyə imkan verən opsin zülallarına əsaslanır. İnsanlarda bu zülalların üç növü mövcuddur və onlar mavi, yaşıl və qırmızı işığa həssasdır. Məlum olub ki, cırcıramalarda insan gözünə görünən qırmızı spektrdən kənarda, təxminən 720 nanometr dalğa uzunluğuna reaksiya verən xüsusi bir opsin mövcuddur.
Alimlər ehtimal edirlər ki, bu qabiliyyət cırcıramalara cütləşmə prosesində kömək edir. Təhlillər göstərib ki, erkək və dişi fərdlər qırmızı və yaxın infraqırmızı işığı fərqli şəkildə əks etdirir. Bu isə həşəratlara uçuş zamanı bir-birini tez və dəqiq ayırd etməyə imkan verir. Ən diqqətçəkən məqam isə odur ki, bu opsinin işləmə mexanizmi məməlilərdəki mexanizmlə demək olar ki, eynidir.
Tədqiqatın ilk müəllifi Ryu Sato qeyd edib: “Cırcıramalarda qırmızı işığın qavranılması mexanizminin insanlar da daxil olmaqla məməlilərdəki mexanizmlə eyni olduğunu müəyyən etdik.”
Bu fakt göstərir ki, təkamül yüz milyonlarla il ərzində bir-birindən ayrı inkişaf etmiş orqanizmlərdə müstəqil şəkildə eyni həll yollarına gətirib çıxara bilər. Bundan əlavə, tədqiqatçılar zülal strukturunda onun həssaslığını müəyyən edən “əsas nöqtəni” də aşkar ediblər. Bu nöqtədə edilən dəyişikliklər vasitəsilə qavrama diapazonunu infraqırmızı şüalanmaya doğru genişləndirmək mümkün olub.
Yeni yaradılmış opsin variantı artıq yaxın infraqırmızı işığın təsiri ilə hüceyrələri aktivləşdirə bilir. Bu isə hüceyrələrin işıq vasitəsilə idarə olunmasına imkan verən optogenetika sahəsində yeni perspektivlər açır.
İnfraqırmızı şüalanmanın toxumalara daha dərindən nüfuz etməsi səbəbindən, bu zülallar hazırda öyrənilməsi çətin olan bədən bölgələrinin tədqiqində mühüm rol oynaya bilər.
Mitsumasa Koyanagi vurğulayıb: “Nəticələrimiz göstərir ki, bu opsin canlı orqanizmlərlə işləmək üçün perspektivli bir vasitə ola bilər.”
Müəlliflər qeyd edirlər ki, bu kəşf yalnız görmə qabiliyyətinin təkamülünü anlamaq baxımından deyil, həm də yeni biotibbi texnologiyaların inkişafı üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir.
Jalə Rövşən
