Vaşinqtonu təşvişə salan statistika: Birləşmiş Ştatlarda Z nəslinin “siyasi döyüşü” BAŞLADI...

ABŞ-də Z nəslinin seçici elektoratındakı payı artdıqca, gənc kişilər və qadınlar arasında partiya mənsubiyyəti və siyasi ideologiya baxımından fərq də genişlənir.

TodayPress TV xəbər verir ki, bu barədə İctimai Din Araşdırmaları İnstitutunun (PRRI) 2025-ci il üzrə araşdırmasında qeyd olunub.

Araşdırmaya əsasən, 2025-ci ildə amerikalıların 31 faizi özünü Respublikaçılar Partiyasının tərəfdarı hesab edib. Bu göstərici 2013-cü ildə 22 faiz təşkil edib. Demokratlar Partiyasını dəstəkləyənlərin payı isə 28 faiz olub. Bu, 2020-ci ildə qeydə alınan 35 faizlik göstəricidən aşağıdır.

2024-2025-ci illər ərzində Respublikaçılar Partiyasına mənsubiyyət 29 faizdən 31 faizə yüksəlib, Demokratlar Partiyasına mənsubiyyət isə 30 faizdən 28 faizə enib. 2013-cü ildən etibarən özünü müstəqil seçici hesab edənlərin payı 37 faizdən 26 faizə düşüb. Eyni dövrdə “digər” kateqoriyasını seçənlərin payı isə 9 faizdən 15 faizə yüksəlib.

Yaş da siyasi partiya mənsubiyyəti ilə əlaqəlidir. Yaşlı amerikalılar Respublikaçılar Partiyasına daha çox meylli olsalar da, 2024-2025-ci illərdə bütün yaş qruplarında Respublikaçıların payı artıb. Son illərdə 30 yaşdan yuxarı amerikalılar arasında Demokratlara bağlılıq azalıb, ən gənc seçicilər arasında isə bu göstərici sabit qalıb.

Gənc kişilər Respublikaçılara daha çox meyllidir

Araşdırmada siyasi mövqelərin gender üzrə fərqlərinə də diqqət yetirilib. Ən nəzərəçarpan fərqin məhz gənc amerikalılar arasında olduğu bildirilib.

2025-ci ildə 18-29 yaşlı kişilərin 27 faizi özünü Respublikaçı hesab edib. Gənc qadınlar arasında isə bu göstərici 21 faiz olub. Beləliklə, gender fərqi 6 faiz bəndinə çatıb.

2013-cü ildə isə gənc kişilərin 18 faizi, gənc qadınların 14 faizi Respublikaçılara bağlı olduğunu bildirirdi.

2013-cü ildən bəri gənc kişilər arasında Respublikaçılara bağlılıq dəyişkən olub. Bu müddət ərzində artım əsasən ağdərili gənc kişilər hesabına baş verib. Onların arasında Respublikaçılara bağlılıq 2013-cü ildəki 26 faizdən 2025-ci ildə 35 faizə yüksəlib.

Gənc ispanəsilli kişilər arasında da Respublikaçılara bağlılıq artıb. 2021-ci ildə 12 faiz təşkil edən bu göstərici 2025-ci ildə 21 faizə çatıb.

Gənc qaradərili kişilər arasında isə Respublikaçılara bağlılıq əhəmiyyətli dərəcədə dəyişməyib. İstisna olaraq, 2019-cu ildə qısa müddətli artım qeydə alınıb.

Gənc qadınlar Demokratlara daha yaxındır

Bütün irqi qruplar üzrə gənc qadınların Respublikaçılara bağlılıq ehtimalı kişilərdən daha aşağı, Demokratlara bağlılıq ehtimalı isə daha yüksək olaraq qalır.

2025-ci ildə gənc ağdərili qadınların 23 faizi Demokratlar Partiyasını dəstəkləyib. Gənc ağdərili kişilər arasında isə bu göstərici 18 faiz olub.

Gənc ispanəsilli qadınların Respublikaçılara bağlılığı 2025-ci ildə 11 faiz təşkil edib. Gənc ispanəsilli kişilərdə bu göstərici 21 faiz olub.

Gənc qaradərili kişilərin 38 faizi, qadınların isə 35 faizi Demokratlar Partiyasını dəstəklədiyini bildirib.

Eyni zamanda, gənc qaradərili qadınlar Demokratlara bağlılığın ən kəskin azaldığı qrup olub. 2013-cü ildə onların 62 faizi Demokrat olduğunu bildirdiyi halda, 2025-ci ildə bu göstərici 35 faizə düşüb.

Lakin bu dəyişiklik Respublikaçılara keçidlə nəticələnməyib. 2025-ci ildə gənc qaradərili qadınların yalnız 4 faizi Respublikaçı olduğunu bildirib. Bu göstərici 2013-cü ildən etibarən əsasən dəyişməz qalıb. Əvəzində onların müstəqil seçici, “digər” və ya siyasi mənsubiyyəti ilə bağlı qərarsız olduğunu bildirənlərin payı artıb.

Amerikalıların siyasi ideologiyası

2025-ci ildə amerikalıların 38 faizi özünü mühafizəkar, 35 faizi mötədil, 27 faizi isə liberal hesab edib.

2013-cü ildən bəri mühafizəkar və liberal mövqelərin ümumi payı əsasən sabit qalıb. Mötədil mövqedə olanların payı isə 28 faizdən 35 faizə yüksəlib.

Yaşlı amerikalılar arasında mühafizəkarların payı daha yüksəkdir. 50-64 yaşlıların 43 faizi, 65 yaşdan yuxarı şəxslərin isə 46 faizi özünü mühafizəkar hesab edir. 18-29 yaşlılarda bu göstərici 28 faiz, 30-49 yaşlılarda isə 32 faizdir.

Gənclər arasında liberal mövqelər daha geniş yayılıb. 18-29 yaşlıların 33 faizi, 30-49 yaşlıların isə 30 faizi özünü liberal hesab edir. 50-64 yaşlılarda bu göstərici 22 faiz, 65 yaşdan yuxarı şəxslərdə isə 27 faizdir.

Gender fərqi siyasi ideologiyada da özünü göstərir. 2025-ci ildə 18-29 yaşlı kişilərin 33 faizi mühafizəkar olduğunu bildirib. Gənc qadınlarda bu göstərici 23 faiz olub.

Eyni zamanda, gənc kişilərin 25 faizi özünü liberal hesab edib. Gənc qadınlar arasında isə liberal mövqedə olanların payı 40 faiz təşkil edib.

Gənc kişilər arasında mühafizəkarlıq artır.

2025-ci ildə gənc ağdərili kişilərin 37 faizi mühafizəkar olduğunu bildirib. Bu göstərici gənc ispanəsilli kişilər arasında 30 faiz, qaradərili kişilər arasında isə 25 faiz olub.

Ümumilikdə gənc kişilər arasında mühafizəkarların payı son on ildə cüzi artıb: 2013-cü ildə 31 faiz olan göstərici 2025-ci ildə 33 faizə yüksəlib.

Bu artım əsasən gənc ağdərili kişilər hesabına baş verib. Onların arasında mühafizəkarların payı 2019-cu ildən etibarən 32 faizdən 37 faizə yüksəlib. Gənc ispanəsilli və qaradərili kişilər arasında isə əks tendensiya müşahidə olunub.

Gənc qadınlar isə bütün bu müddət ərzində kişilərdən daha az mühafizəkar və daha çox liberal olublar.

Gənc ispanəsilli qadınlar arasında mühafizəkar mövqedə olanların payı 2013-cü ildəki 27 faizdən 2025-ci ildə 19 faizə düşüb. Gənc qaradərili qadınlarda isə bu göstərici 25 faizdən 12 faizə enib.

Gənc qaradərili qadınlar daha çox mötədil mövqeyə yönəlib. Mötədil olduğunu bildirənlərin payı 2013-cü ildə 33 faiz olduğu halda, 2023-cü ildə 48 faizə yüksəlib və 2025-ci ildə 39 faiz təşkil edib.

Araşdırmanın nəticələrinə görə, gənc kişilər uzun müddətdir ki, gənc qadınlarla müqayisədə özlərini daha çox Respublikaçı hesab edirlər və son illərdə bu fərq daha da artıb. Buna baxmayaraq, gənc kişilər arasında Respublikaçılara bağlılıq bütövlükdə amerikalı kişilər arasındakı göstəricidən aşağıdır. Bunun əsas səbəblərindən biri gənc rəngli kişilər arasında Respublikaçılara bağlılığın aşağı olmasıdır.

Araşdırmada həmçinin qeyd olunur ki, Z nəsli əvvəlki nəsillərlə müqayisədə daha çox irqi və etnik müxtəlifliyə malikdir.

Digər tərəfdən, gənc qadınlar Respublikaçı və mühafizəkar kimliyini daha az mənimsəyirlər. Gənc ağdərili qadınlar arasında Demokratlara bağlılıq əsasən sabit qalsa da, Respublikaçılara bağlılıqda müəyyən artım müşahidə olunub.

Gənc ispanəsilli və qaradərili qadınlar arasında isə Respublikaçılara bağlılıq bütün dövr ərzində çox aşağı səviyyədə qalıb.

Araşdırmanın diqqətçəkən nəticələrindən biri də özünü Respublikaçı, Demokrat və ya müstəqil seçici kimi təqdim etməyən gənclərin sayının artmasıdır. 2025-ci ildə gənc amerikalıların 23 faizi siyasi mənsubiyyətini “digər” kimi göstərib.

Müəlliflər bunun hər iki əsas siyasi partiyaya mənfi münasibət və dövlət institutlarına aşağı inamla əlaqəli ola biləcəyini qeyd edirlər.

Beləliklə, gənc kişilər və qadınlar arasında siyasi partiya mənsubiyyəti və ideologiya baxımından artan fərq 2026-cı ildə keçiriləcək aralıq seçkilər ərəfəsində ABŞ siyasətində yeni dəyişən amil kimi qiymətləndirilir.

Qiymət Mahir