Rusiyaya daha bir zərbə Özbəkistandan gəldi: Müstəqillik günü mesajı hadisə yaratdı
Özbəkistanın müstəqilliyinin 35-ci ildönümü ölkənin Rusiyadan tarixi və siyasi baxımdan məsafəsini daha açıq şəkildə nümayiş etdirməsi ilə diqqət çəkib.
TodayPress TV xəbər verir ki, Özbəkistanda müstəqillik yalnız Sovet İttifaqının dağılmasından sonra əldə edilmiş dövlətçilik statusu kimi deyil, həm də Rusiya imperiyası və sovet hakimiyyəti dövründəki uzunmüddətli asılılıqdan qurtuluş kimi təqdim olunur.
Özbəkistanın rəsmi tarixi materiallarında ölkənin 130 ildən artıq müstəmləkə idarəçiliyinə məruz qaldığı qeyd edilir. Ölkədəki Repressiya Qurbanları Muzeyinin materiallarında da Rusiyanın Orta Asiyanı işğal etməsi müstəmləkələşdirmə kimi xarakterizə olunur. Burada Rusiya hakimiyyətinə qarşı müqavimət, sovet dövründə kollektivləşdirmə, mülkiyyətin müsadirəsi, siyasi repressiyalar və müqavimət göstərən şəxslərin cəzalandırılması barədə məlumatlar yer alır.
Bu yanaşma Moskvanın Mərkəzi Asiyaya ənənəvi təsir dairəsi kimi baxışı ilə ziddiyyət təşkil edir. Özbəkistanın formalaşdırdığı milli tarix narrativində isə ölkənin müstəmləkə idarəçiliyindən keçdiyi, repressiyalara məruz qaldığı və nəticədə suverenliyini bərpa etdiyi vurğulanır.
Prezident Şavkat Mirziyoyev də müstəqilliyi dəfələrlə özbək xalqının iradəsi və əcdadlarının mübarizəsi nəticəsində əldə edilmiş müqəddəs milli nailiyyət kimi qiymətləndirib. Müstəqilliyin 35-ci ildönümü ilə bağlı rəsmi proqramda isə milli suverenlik və dövlət müstəqilliyi ölkənin siyasi, iqtisadi və mədəni inkişafının əsas təminatları kimi təqdim olunur.
Eyni zamanda, Özbəkistanın xarici siyasətində də Moskvanın təsirindən müəyyən məsafə saxlamaq cəhdi müşahidə olunur.
Rusiya Özbəkistanın hərbi sənaye imkanlarından öz hərbi ehtiyacları üçün istifadə etmək, o cümlədən silah istehsalı və təmiri sahəsində əməkdaşlığı genişləndirmək imkanlarını araşdırıb. Lakin Daşkəndin buna ciddi maraq göstərmədiyi bildirilir.
Bunun əksinə olaraq, Özbəkistan Çinlə hərbi əməkdaşlığını genişləndirir və Çin istehsalı olan hərbi texnika, o cümlədən J-10CE qırıcılarının alınması ilə bağlı məlumatlar yayılıb.
Daşkənd, eyni zamanda ABŞ ilə münasibətlərini də sürətlə inkişaf etdirir. İki ölkə kritik minerallar, mədən sənayesi, enerji, texnologiya və ticarət sahələrində əməkdaşlığı genişləndirir. Vaşinqton və Daşkənd münasibətlərin getdikcə daha strateji xarakter aldığını vurğulayırlar.
Bununla belə, Özbəkistan Rusiya ilə münasibətlərini kəsmək niyyətində deyil. Əksinə, iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsi artır, Mirziyoyev və Rusiya Prezidenti Vladimir Putin mütəmadi olaraq görüşür. Daşkənd Moskva ilə münasibətləri hərtərəfli strateji tərəfdaşlıq və müttəfiqlik münasibətləri kimi xarakterizə edir.
Məhz bu məqam Özbəkistanın siyasətini diqqətçəkən edir. Daşkənd Rusiya ilə münasibətləri pozmağa deyil, Moskvanın ölkə üzərində nəzarət imkanlarının qarşısını almağa çalışır.
Özbəkistan bir tərəfdən Rusiya ilə strateji tərəfdaşlığı qoruyur, digər tərəfdən isə milli kimliyini Rusiya hakimiyyətindən müstəqillik üzərində qurur, imperiya və sovet keçmişini müstəmləkəçilik və repressiyalar prizmasından təqdim edir, Çinlə hərbi əlaqələrini genişləndirir, ABŞ ilə strateji əməkdaşlığı gücləndirir və Rusiyanın hərbi ehtiyaclarını avtomatik şəkildə dəstəkləmir.
Bütün bunlar Özbəkistanın xarici siyasətinin əsas prinsiplərindən birini göstərir: ölkə tərəfdaşlıq münasibətlərini qorumaqla yanaşı, suverenliyini və Qoşulmama siyasətini əsas götürür.
Müstəqilliyin 35-ci ildönümü də bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Özbəkistan artıq yalnız SSRİ-nin süqutundan sonra əldə etdiyi müstəqilliyi qeyd etmir, eyni zamanda müstəqilliyin özü üçün nə demək olduğunu müəyyənləşdirir.
Bu yanaşmaya əsasən, Rusiya və Özbəkistan tərəfdaş olaraq qala bilər. Lakin Daşkəndin mesajı getdikcə daha aydın səslənir: Özbəkistan Rusiyanı tərəfdaş kimi öz seçimi ilə qəbul edir, ona məxsus olduğu üçün deyil.
Qiymət Mahir
