Tütün tüstüsü nəfəs alanları da xəstələndirir – Gizli təhlükələr

Passiv siqaretçəkmə insanın özü tütün istifadə etmədiyi halda ətrafdakı şəxslərin siqaret tüstüsünü nəfəs almasıdır.

Bu zaman insan həm yanan siqaretdən havaya yayılan tüstünü, həm də siqaret çəkən şəxsin xaric etdiyi tüstünü udur. Bir çoxları passiv tüstünün yalnız qapalı və havasız məkanlarda təhlükəli olduğunu düşünsə də, onun təsiri daha genişdir. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatına görə, passiv tütün tüstüsünə məruz qalmanın təhlükəsiz səviyyəsi yoxdur.

Tütün tüstüsünün tərkibində 7 mindən çox kimyəvi maddə mövcuddur. Onların yüzlərlə qədəri zəhərli, təxminən 70-i isə xərçəng törətmək potensialına malikdir. Bu maddələr nəfəsalma zamanı ağciyərlərə daxil olaraq orqanizmin müxtəlif sistemlərinə təsir göstərir. Hətta qısa müddətli məruzqalma belə ürək-damar sistemində və tənəffüs yollarında mənfi dəyişikliklərə səbəb ola bilər.

Passiv siqaretçəkmənin ən ciddi nəticələrindən biri ürək-damar sisteminə təsiridir. Tütün tüstüsündəki zərərli maddələr damarların daxili səthini zədələyə, qan dövranının normal fəaliyyətini poza və tromb yaranması ehtimalını artıra bilər. Daimi şəkildə tüstüyə məruz qalan insanlarda ürəyin işemik xəstəliyi və insult riski yüksəlir. ABŞ Xəstəliklərə Nəzarət və Profilaktika Mərkəzinin məlumatına görə, passiv tüstü ürək xəstəliyi riskini 25-30 faiz, insult riskini isə 20-30 faiz artırır.

Tənəffüs sistemi də passiv tüstünün təsirinə xüsusilə həssasdır. Tüstüdəki kimyəvi maddələr tənəffüs yollarını qıcıqlandıraraq öskürək, boğazda yanma, nəfəs darlığı və xırıltı kimi əlamətlər yarada bilər. Uzun müddət bu mühitdə qalmaq ağciyər xərçəngi riskini də artırır. Araşdırmalara əsasən, siqaret çəkməyən, lakin mütəmadi olaraq tütün tüstüsünə məruz qalan insanlarda ağciyər xərçənginə tutulma ehtimalı 20-30 faiz yüksəkdir.

Passiv siqaretçəkmə uşaqlar üçün daha böyük təhlükə yaradır. Çünki onların tənəffüs və immun sistemləri hələ tam formalaşmayıb. Tütün tüstüsünə məruz qalan uşaqlarda bronxit, pnevmoniya, orta qulaq infeksiyaları və astma tutmaları daha çox müşahidə olunur. Bundan başqa, tüstü ağciyərlərin inkişafını ləngidə, öskürək və nəfəsalma problemlərinə səbəb ola bilər. Astma xəstəliyi olan uşaqlarda isə tutmaların daha tez-tez və ağır keçməsi mümkündür.

Körpələr də passiv tüstünün mənfi təsirlərindən qorunmalıdır. Xüsusilə həyatın ilk ilində tütün tüstüsünə məruz qalmaq qəfil körpə ölümü sindromu riskini artırır. Bu təsirin körpələrin beynində nəfəsalma prosesini tənzimləyən mexanizmlərə müdaxilə ilə əlaqəli olduğu düşünülür. Buna görə də körpələrin olduğu evlərdə və avtomobillərdə siqaret çəkilməməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Hamilə qadınların passiv tüstüyə məruz qalması da ana və döl sağlamlığı üçün risklidir. Tütün tüstüsündəki nikotin və karbonmonoksid kimi maddələr orqanizmdə oksigen daşınmasına və qan dövranına mənfi təsir göstərə bilər. Hamiləlik zamanı mütəmadi tüstüyə məruz qalma körpənin aşağı çəki ilə doğulması ehtimalını artırır. Bəzi tədqiqatlar bu təsiri vaxtından əvvəl doğuş və digər hamiləlik fəsadları ilə də əlaqələndirir.

Passiv siqaretçəkmə ilə bağlı diqqət çəkən məqamlardan biri də tüstünün qapalı məkanlarda uzun müddət qalmasıdır. Siqaret çəkildikdən sonra zərərli maddələr otağın havasında, mebel və digər səthlərdə qala bilər. Pəncərələri açmaq, ventilyator və kondisionerdən istifadə etmək tüstünün təsirini tam aradan qaldırmır. Hətta başqa otaqda siqaret çəkmək də evdəki digər insanları qorumaq üçün kifayət deyil.

Passiv tütün tüstüsünün zərərli təsirlərindən qorunmağın ən effektiv yolu evlərdə, avtomobillərdə və qapalı məkanlarda siqaret çəkilməsinə tamamilə yol verməməkdir. Havanı dəyişdirmək və ya təmizləyici cihazlardan istifadə etmək riski azalda bilsə də, tüstüyə məruzqalmanı tam aradan qaldırmır. Buna görə də siqaret çəkən şəxslərin tütün istifadəsindən imtina etməsi, ailə üzvlərinin və ətrafdakı insanların sağlamlığının qorunması baxımından mühüm addımdır.

Aysel Mətləb