Menopauza qadın orqanizmində nələri dəyişir? – Sağlam qocalmağın yolları
Menopauza qadın həyatının təbii mərhələlərindən biridir və əsasən yumurtalıqların fəaliyyətinin zəifləməsi, estrogen hormonunun səviyyəsinin azalması ilə xarakterizə olunur. Adətən 45-55 yaş arasında baş verir. Menopauza qadının ardıcıl 12 ay ərzində menstruasiya görməməsi ilə təsdiqlənir. Bu dövr yalnız reproduktiv sistemə deyil, ürək-damar sağlamlığına, sümük toxumasına, dəriyə, yuxuya və maddələr mübadiləsinə də təsir göstərir.
Menopauzaya keçid mərhələsində hormonal dəyişikliklər nəticəsində menstruasiya dövrü qeyri-müntəzəm ola bilər. Qadınlarda qəfil istilik basmaları, gecə tərləmələri, ürəkdöyünmə, baş ağrıları və yuxu pozuntuları müşahidə edilə bilər. Bəzi hallarda əsəbilik, əhval dəyişiklikləri, diqqətin azalması və unutqanlıq da meydana çıxır. Bu əlamətlərin şiddəti və davametmə müddəti hər qadında fərqli olur.
Estrogen hormonunun azalması sümük toxumasına da təsir edir. Bu hormon sümük kütləsinin qorunmasında mühüm rol oynadığından menopauzadan sonra sümük itkisi sürətlənə bilər. Nəticədə osteopeniya və osteoporoz riski artır, sümüklər daha kövrək olur və sınıq ehtimalı yüksəlir. Xüsusilə onurğa, bud və bilək sümükləri bu baxımdan həssas hesab edilir. Buna görə menopauza dövründə sümük sağlamlığının qorunması xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Menopauza zamanı estrogen səviyyəsinin azalması ürək-damar sistemində də müəyyən dəyişikliklərə səbəb olur. Bu mərhələdə xolesterinin səviyyəsi, xüsusilə aşağı sıxlıqlı lipoproteinlərin miqdarı arta, qan təzyiqində yüksəlmə müşahidə oluna bilər. Eyni zamanda qarın nahiyəsində piylənmə və insulinə həssaslığın azalması kimi dəyişikliklər meydana çıxa bilər. Bütün bunlar ürək-damar xəstəlikləri riskinin artmasına şərait yaradır.
Menopauzanın təsirləri dəridə və saçlarda da özünü göstərir. Estrogenin azalması kollagen istehsalının zəifləməsinə, dərinin elastikliyinin və nəmliliyinin azalmasına səbəb ola bilər. Nəticədə dəri quruyur, nazikləşir və qırışlar daha nəzərəçarpan olur. Saçlarda seyrəkləşmə və quruluq da müşahidə edilə bilər. Bundan başqa, estrogen çatışmazlığı sidik-cinsiyyət sisteminin selikli qişalarında quruluq, sidik ifrazı zamanı narahatlıq və cinsi əlaqə zamanı ağrı ilə nəticələnə bilər.
Menopauza dövründə sağlam qocalmanın əsas şərtlərindən biri düzgün qidalanmadır. Gündəlik rasionda zülal, kalsium, D vitamini, lif və sağlam yağların kifayət qədər olması vacibdir. Süd və süd məhsulları, balıq, yumurta, paxlalılar, qoz-fındıq, tərəvəz və meyvələr balanslı qidalanmanın əsas hissəsini təşkil edə bilər. Kalsium və D vitamini sümük sağlamlığının qorunmasına, zülal isə əzələ kütləsinin saxlanmasına kömək edir.
Fiziki aktivlik də sağlam qocalmanın vacib şərtlərindəndir. Gəzinti, üzgüçülük, velosiped sürmək və rəqs kimi aerobik məşqlər ürək-damar sisteminin fəaliyyətini dəstəkləyir. Ağırlıq və müqavimət məşqləri isə əzələ kütləsinin və sümük sıxlığının qorunmasına kömək edir. Mütəxəssislər həftədə ən azı 150 dəqiqə orta intensivlikli fiziki aktivliyi və həftədə iki gün əzələ gücləndirən məşqləri tövsiyə edirlər.
Yuxu rejiminin qorunması və emosional sağlamlığa diqqət yetirilməsi də menopauza dövründə mühüm rol oynayır. Gecə tərləmələri və istilik basmaları yuxunun keyfiyyətini aşağı sala, gün ərzində yorğunluq və diqqət dağınıqlığı yarada bilər. Yatmazdan əvvəl kofein qəbulunu məhdudlaşdırmaq, yataq otağını sərin saxlamaq və müntəzəm yuxu saatlarına riayət etmək faydalıdır. Uzun müddət davam edən narahatlıq, depressiv əlamətlər və yuxusuzluq zamanı həkimə müraciət edilməlidir.
Menopauza əlamətləri gündəlik həyata ciddi təsir göstərdikdə tibbi müalicə variantları nəzərdən keçirilə bilər. Hormon terapiyası istilik basmaları, gecə tərləmələri və digər menopauza əlamətlərinin azaldılmasında təsirli üsullardan biridir. Lakin bu müalicə hər qadın üçün uyğun deyil. Onun tətbiqi qadının yaşı, menopauzadan keçən müddət, xəstəlik tarixçəsi və mümkün risklər nəzərə alınmaqla həkim tərəfindən müəyyən edilməlidir. Hormonal müalicəyə alternativ qeyri-hormonal üsullar da mövcuddur.
Sağlam qocalma üçün müntəzəm tibbi müayinələr də vacibdir. Qan təzyiqi, xolesterin və qan şəkərinin yoxlanılması ürək-damar və metabolik problemlərin vaxtında aşkarlanmasına kömək edir. Sümük sıxlığının qiymətləndirilməsi, yaşa və risk faktorlarına uyğun süd vəzi və uşaqlıq boynu müayinələri də diqqətdə saxlanılmalıdır. Menopauzadan sonra hər hansı vaginal qanaxma normal hesab edilmir və mütləq həkim tərəfindən araşdırılmalıdır.
Beləliklə, menopauza qadın orqanizmində mühüm hormonal və fizioloji dəyişikliklərin baş verdiyi təbii mərhələdir. Bu dövrü sağlam keçirmək və yaşla əlaqəli xəstəliklərin riskini azaltmaq üçün balanslı qidalanma, fiziki aktivlik, keyfiyyətli yuxu və müntəzəm tibbi nəzarət əsas şərtlərdir. Menopauza həyat keyfiyyətinin azalması demək deyil. Düzgün sağlamlıq vərdişləri ilə qadınlar bu mərhələdən sonra da aktiv və sağlam həyat sürə bilərlər.
