Təmiz su, yoxsa mineralsız su? – Filtr seçiminin görünməyən tərəfi
İçməli suyun keyfiyyəti insan sağlamlığının qorunmasında mühüm rol oynayır.
Suyun tərkibindəki mikroorqanizmlər, ağır metallar, kimyəvi maddələr və digər çirkləndiricilər uzunmüddətli sağlamlıq problemlərinə səbəb ola bilər. Buna görə də suyun təmizlənməsi yalnız onun görünüşünün və dadının yaxşılaşdırılması deyil, həm də potensial sağlamlıq risklərinin azaldılması baxımından əhəmiyyətlidir. Lakin bütün su filtrləri eyni təsirə malik deyil və düzgün seçim üçün suyun tərkibini nəzərə almaq lazımdır.
Su filtrlərinin əsas məqsədi sudakı arzuolunmaz maddələri azaltmaq və ya tamamilə kənarlaşdırmaqdır. Bunun üçün müxtəlif texnologiyalardan istifadə edilir. Aktivləşdirilmiş karbon filtrləri əsasən xlorun, bəzi üzvi birləşmələrin, xoşagəlməz qoxu və dadın azaldılmasına kömək edir. Lakin bu filtrlər bütün ağır metalları, duzları və mikroorqanizmləri aradan qaldırmır. Buna görə filtrin yalnız ümumi xüsusiyyətlərinə deyil, hansı çirkləndiricilərə qarşı sınaqdan keçirildiyinə diqqət yetirilməlidir.
Ən çox istifadə edilən təmizləmə üsullarından biri əks osmos texnologiyasıdır. Bu sistemlər suyu xüsusi yarımkeçirici membrandan keçirərək bir sıra həll olmuş duzların, ağır metalların, nitratların və digər çirkləndiricilərin miqdarını əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilir. Bununla yanaşı, əks osmos yalnız zərərli maddələri deyil, kalsium, maqnezium və kalium kimi faydalı mineralların da bir hissəsini sudan çıxarır. Bu səbəbdən belə sistemlərdən istifadə zamanı suyun mineral tərkibinin necə dəyişdiyini nəzərə almaq vacibdir.
Digər təmizləmə üsulu ultrabənövşəyi (UV) şüalanmadır. Bu texnologiya bakteriya, virus və digər mikroorqanizmlərin zərərsizləşdirilməsində istifadə olunur. UV sistemləri suya kimyəvi maddə əlavə etmir və onun mineral tərkibini dəyişdirmir. Lakin bu üsul ağır metalları, duzları, kimyəvi çirkləndiriciləri və hissəcikləri sudan çıxarmır. Bundan əlavə, UV şüalarının effektivliyi suyun bulanıqlığından və sistemin düzgün işləməsindən asılıdır.
Suyun təmizlənməsində mexaniki filtrlər də mühüm yer tutur. Onlar qum, pas, lil və digər asılı hissəcikləri sudan ayırır. Belə filtrlər xüsusilə boru xətlərindən gələn suyun tərkibində görünən çöküntülər olduqda faydalı ola bilər. Bununla belə, mexaniki filtrasiya suyu kimyəvi maddələrdən, həll olmuş duzlardan və bütün mikroorqanizmlərdən təmizləmir. Bəzi sistemlərdə daha yaxşı nəticə əldə etmək üçün mexaniki filtrasiya karbon və ya digər təmizləmə texnologiyaları ilə birlikdə tətbiq edilir.
Suyun tərkibindəki mineralların qorunması filtr seçərkən diqqət yetirilməli əsas məsələlərdən biridir. Kalsium və maqnezium orqanizmdə sümük və dişlərin möhkəmliyi, əzələlərin fəaliyyəti və sinir sisteminin normal işləməsi üçün vacibdir. Bu mineralların müəyyən hissəsi içməli su vasitəsilə də qəbul edilir. Xüsusilə sərt suyun tərkibində kalsium və maqneziumun miqdarı daha yüksək olur. Lakin orqanizmin bu maddələrə olan əsas ehtiyacı balanslı qidalanma hesabına ödənilməlidir.
Əks osmos sistemlərindən istifadə edənlər üçün mineralların yenidən suya əlavə edilməsi funksiyası olan modellər də mövcuddur. Bu sistemlər xüsusi mineralizasiya mərhələsi vasitəsilə suya müəyyən miqdarda kalsium və maqnezium əlavə edə bilər. Bununla belə, mineralizasiya funksiyası filtrin bütün problemləri həll etdiyi və ya suyu avtomatik olaraq daha sağlam etdiyi anlamına gəlmir. Əsas məsələ suyun təhlükəsizliyinin təmin edilməsi və mineral tərkibinin uyğun səviyyədə saxlanılmasıdır.
Düzgün filtr seçmək üçün ilk növbədə istifadə olunan suyun keyfiyyəti yoxlanılmalıdır. Suyun şəffaf olması, xoşagəlməz qoxusunun və ya dadının olmaması onun tam təhlükəsiz olduğunu göstərmir. Bəzi çirkləndiricilər yalnız laboratoriya analizləri vasitəsilə müəyyən edilə bilər. Məsələn, qurğuşun, arsen, nitrat və digər maddələrin mövcudluğu adi müşahidə ilə aşkarlanmır. Buna görə filtr almadan əvvəl suyun kimyəvi və mikrobioloji tərkibini öyrənmək daha məqsədəuyğundur.
Filtr alarkən məhsulun beynəlxalq standartlara uyğunluğu da nəzərə alınmalıdır. NSF/ANSI 42 standartı əsasən xlorun, dad və qoxu problemlərinin azaldılması ilə bağlıdır. NSF/ANSI 53 sağlamlığa təsir edə bilən müəyyən çirkləndiricilərin azaldılmasını, NSF/ANSI 58 isə əks osmos sistemlərinin göstəricilərini əhatə edir. Bununla belə, standartın göstərilməsi filtrin bütün zərərli maddələri təmizlədiyi demək deyil. Məhsulun konkret hansı çirkləndiricilərə qarşı sertifikatlaşdırıldığı ayrıca yoxlanılmalıdır.
Filtrin düzgün işləməsi üçün onun müntəzəm təmizlənməsi və dəyişdirilməsi də vacibdir. Vaxtında dəyişdirilməyən filtrin effektivliyi azala, daxilində çirkləndiricilər və mikroorqanizmlər toplana bilər. Hər filtrin istifadə müddəti modelindən, suyun keyfiyyətindən və gündəlik istifadə həcmindən asılıdır. Buna görə istehsalçının təlimatlarına əməl etmək, filtr kartuşlarını və membranları tövsiyə olunan vaxtda dəyişdirmək lazımdır.
Beləliklə, suyun təmizlənməsində ən düzgün yanaşma ehtiyacdan artıq filtrasiya deyil, suyun tərkibinə uyğun texnologiyanın seçilməsidir. Həm zərərli çirkləndiricilərin azaldılması, həm də faydalı mineralların qorunması nəzərə alınmalıdır. Laboratoriya analizi, sertifikatlaşdırılmış filtr, düzgün texniki qulluq və balanslı qidalanma təhlükəsiz su istifadəsinin əsas şərtləridir.
Aysel Mətləb
