Bank bağlananda, kredit borcu silinir? - Qaydalar

Son illərdə Azərbaycanın bank sektorunda bir sıra dəyişikliklər baş verib. Bəzi bankların lisenziyası ləğv edilib, digərləri isə daha güclü banklarla birləşib. Belə hallarda ən çox soruşulan sual budur ki, əmanətçilərin pulları və kredit götürənlərin borcları necə tənzimlənir? 

Əvvəlcə əmanətlərdən başlayaq. Azərbaycanda fiziki şəxslərin əmanətləri Əmanətlərin Sığortalanması Fondu (ADİF) tərəfindən sığortalanır. Bankın lisenziyası ləğv olunub ödəmə qabiliyyətini itirdiyi təqdirdə Fond hər bir əmanətçiyə 100 min manata qədər məbləği tam ödəyir. Bu limitə faizlər də daxildir. Milli valyutada illik faiz dərəcəsi 12 faizi, xarici valyutada isə 2,5 faizi keçməyən əmanətlər bu təminata düşür. Sahibkarlıq fəaliyyəti ilə bağlı hesablar üçün limit isə 20 min manatdır. Notarius depozitləri isə tam ödənilir.

Praktikada Fond kompensasiyanı bir ay ərzində ödəyir. Əvvəllər bu müddət daha uzun idi, indi isə proses sürətləndirilib. Müştəri sadəcə müraciət etməlidir. Son illərdə bağlanan banklar – Muğanbank, Günay Bank, AGBank, NBCBank və digərləri üzrə yüzlərlə milyon manat kompensasiya ödənilib. Minlərlə insan öz vəsaitini geri alıb.

Bəs limitdən yuxarı məbləğlər? Onlar sığortalanmır. Bu hissə bankın ləğvi prosesində digər kreditorlarla birlikdə növbəyə düşür. Bankın əmlakı satıldıqca, aktivlərindən daxil olan vəsait kreditorlar arasında bölüşdürülür. Tam qaytarılma həmişə mümkün olmur, amma müəyyən hissəni almaq şansı var. Proses isə sığorta ödənişindən fərqli olaraq daha uzun çəkir.

Birləşmə və ya bir bankın digərinə qoşulması hallarında əmanətlər avtomatik olaraq yeni banka keçir. Müştəri eyni şərtlərlə əmanətini saxlayır, müqavilənin müddəti bitənə qədər əlavə sığorta hüququ da qorunur. Yəni birləşmədən sonra eyni bankda olan iki ayrı əmanət ayrı-ayrı hesab olunur və hər biri üçün limit tətbiq edilir.

Kredit götürənlərin vəziyyəti isə bir qədər fərqlidir. Bank bağlananda və ya birləşəndə borc “yox olmur”. Kredit bankın aktividir. Ona görə də borc ya yeni banka ötürülür, ya da ləğvedici tərəfindən idarə olunur. Müqavilənin şərtləri dəyişmir. Borcalan eyni qaydada ödənişləri davam etdirməlidir. Yeni bank və ya ləğvedici müştəriyə məlumat göndərir, ödəniş rekvizitləri dəyişirsə, onu bildirir. Gecikmə olarsa, eyni cərimələr və hüquqi tədbirlər tətbiq olunur.

Birləşmə zamanı kreditlər də yeni bankın balansına keçir. Müştəri üçün praktikada çox şey dəyişmir – sadəcə bankın adı və bəzən hesab nömrəsi dəyişə bilər. Ödənişlər eyni qaydada aparılır.

Mütəxəssislər qeyd edir ki, ən vacib məsələ şəffaflıqdır. Ləğvetmə prosesində bankın əmlakının satışı, kreditlərin yığılması və vəsaitlərin bölgüsü açıq aparılmalıdır. Əmanətçilər və digər kreditorlar bu prosesə nəzarət etmək hüququna malikdir.

Yekun olaraq, bank bağlananda və ya birləşəndə əmanətçilər üçün sığorta mexanizmi ciddi qoruma yaradır. Kredit borcu isə heç bir halda silinmir – sadəcə yeni idarəediciyə keçir. Qanunvericilik bu sahədə kifayət qədər aydın qaydalar qoyub. Əsas odur ki, müştərilər öz hüquqlarını bilsin və vaxtında müraciət etsin.

Türkan İsgəndərli