Qazaxıstan Rusiyanı bazardan çıxarır – Yumşaq gücü "əriyən" ölkə...

Qazaxıstan 2027-ci ilə qədər Rusiyadan elektrik enerjisi almağı tamamilə dayandırmaq niyyətindədir. 

Bu barədə Energetika nazirinin müavini Sunqat Yesimxanov hökumətin brifinqi zamanı məlumat verib. Nazir bildirib ki, əgər nəzərdə tutulan enerji obyektləri bu ilin sonuna və ya gələn ilin əvvəlinə qədər işə düşsə, artıq 2027-ci ildə Rusiyadan enerji idxalına ehtiyac qalmayacaq. 

Rəqəmlər də göstərir ki, idxal həcmi getdikcə azalır: məsələn, 2024-cü ildə enerji çatışmazlığı 2,1 milyard kVt·saat idisə, 2025-ci ildə bu rəqəmin 1,5 milyarda düşməsi, 2026-cı ildə isə daha da minimuma enməsi gözlənilir. Qazaxıstan indiyədək Rusiyanın elektrik ixracatında 60 faizlə ən böyük paya sahib idi, lakin indi ölkə öz daxili stansiyalarını qurur və Rusiya podratçılarından imtina edir.

Əslində, bu addım Qazaxıstanın xarici siyasətindəki ciddi strateji dönüşün göstəricisidir. Astana bununla enerji suverenliyini gücləndirmək və Rusiyadan olan strateji asılılığı minimuma endirmək istəyir. Rusiya ilə 7500 kilometrlik sərhədi və ortaq sovet keçmişini nəzərə alsaq, belə bir qərarın siyasi çəkisi kifayət qədər böyükdür.

Qazaxıstan müstəqillik qazanandan bəri həm Nazarbayev, həm də Tokayev dövründə “çoxvektorlu” siyasət yürüdüb. Bu, Rusiya, Çin, Qərb, Türkiyə və İslam dünyası arasında incə bir balans saxlamaq deməkdir. Elektrik idxalından imtina da məhz bu siyasətin enerji sahəsindəki real tətbiqidir. Ölkə artıq Rusiyanın "arxa həyəti" olmaqdan çıxıb, müstəqil bir aktor kimi hərəkət etmək istədiyini nümayiş etdirir. Sovet dövründən qalan vahid elektrik sisteminin qalıqları artıq tarixə qarışır. Astana neft marşrutlarını şaxələndirdiyi kimi, elektrik sahəsində də Moskvanın təsirindən azad olmağa çalışır.

Ukraynadakı müharibə fonunda Rusiyanın post-sovet məkanındakı "yumşaq gücü" və iqtisadi təsiri zəifləyib. Qazaxıstan da yaranmış bu vəziyyətdən fürsət kimi istifadə edir. Müharibə Rusiyanın bütün resurslarını və diqqətini udduğu bir vaxtda, Mərkəzi Asiya ölkələri öz yollarını cızırlar. Qazaxıstanın Rusiya şirkətləri əvəzinə yeni stansiyaların tikintisində Çin və ya Qərb texnologiyalarına üstünlük verməsi sadəcə müqavilə yeniləmək deyil, geosiyasi bir seçimdir. Rusiya üçün bu həm də simvolik itkidir, çünki ən böyük müştərisini itirir. Lakin Moskva yəqin ki, buna sərt reaksiya verməyəcək, çünki Qazaxıstan hələ də kollektiv təhlükəsizlik və iqtisadi ittifaqlarda yer alan vacib tərəfdaşdır.

Təbii ki, Rusiyadan uzaqlaşmaq Qazaxıstanı Çinin təsir dairəsinə sala bilər. Pekin hazırda bütün regionda infrastruktur layihələri ilə möhkəmlənir. Bu, klassik "güclər balansı" oyunudur: bir tərəfin təhlükəsi azaldıqca, digərinin təsiri artır. Astana üçün indi ən böyük çağırış bir asılılığı digəri ilə əvəz etməməkdir.

Bu proseslər bütün region üçün, xüsusən də Azərbaycan üçün maraqlı nümunələr təqdim edir. Mərkəzi Asiyada Rusiya dominantlığı zəiflədikcə, Trans-Xəzər enerji dəhlizi, qaz və elektrik əməkdaşlığı daha çox aktuallıq qazanır. Azərbaycan üçün buradakı əsas dərs odur ki, enerji suverenliyi birbaşa siyasi müstəqilliyin təməlidir. Qazaxıstan kimi zəngin resursları olan ölkələr daxili istehsalı artırmaqla böyük güclər qarşısında manevr imkanlarını genişləndirirlər.

Əlbəttə, 2027-ci il hədəfi kifayət qədər iddialıdır. Yeni enerji obyektlərinin tikintisində gecikmələr ola bilər, bu da qısamüddətli enerji çatışmazlığına və qiymət artımına yol aça bilər. Xüsusilə ölkənin şimal bölgələrindəki infrastruktur bağlılığı və əhali faktoru da nəzərə alınmalı olan risklərdir.

Bu qərar Qazaxıstanın strateji baxımdan nə qədər yetkinləşdiyini göstərir. Bu, "Rusiyaya qarşı" atılmış bir addım deyil, milli maraqlara söykənən praqmatik bir yanaşmadır. Post-sovet məkanı ölkələri artıq "özünəyetərli" olmağa çalışırlar və Qazaxıstan bu yolda həm suverenliyini möhkəmləndirir.

Qiymət Mahir