Hamiləlikdə düzgün qidalanmanın sirri: Hansı vitaminlər əvəzolunmazdır?

Hamiləlik dövründə düzgün qidalanma həm ananın sağlamlığının qorunması, həm də körpənin normal inkişafı üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Bu mərhələdə orqanizmin ehtiyac duyduğu əsas vitaminlərdən biri fol turşusudur. B9 vitamini kimi də tanınan fol turşusu hüceyrələrin bölünməsində, DNT-nin sintezində və yeni toxumaların yaranmasında iştirak edir. Xüsusilə dölün sinir sisteminin formalaşmasında mühüm rol oynayır.

Fol turşusunun ən vacib funksiyalarından biri dölün beyin və onurğa beyninin ilkin inkişafında iştirak etməsidir. Hamiləliyin ilk həftələrində sinir borusu adlanan struktur formalaşır və sonradan beyinlə onurğa beyninə çevrilir. Bu prosesin düzgün getməsi üçün kifayət qədər fol turşusunun olması vacibdir. Vitamin çatışmazlığı sinir borusu qüsurları, o cümlədən spina bifida və anensefaliya riskini artıra bilər.

Sinir borusu hamiləliyin çox erkən mərhələsində, qadının hamilə olduğunu bilmədiyi dövrdə belə formalaşmağa başladığı üçün fol turşusunun qəbuluna əvvəlcədən başlamaq tövsiyə olunur. Mütəxəssislər hamiləlik planlaşdıran qadınlara hamiləlikdən ən azı bir ay əvvəl fol turşusu qəbul etməyi və hamiləliyin ilk 12 həftəsi ərzində bunu davam etdirməyi məsləhət görürlər. Ümumi tövsiyəyə əsasən, hamilə qalma ehtimalı olan qadınların gündəlik 400 mikroqram fol turşusu qəbul etməsi vacib hesab olunur.

Hamiləlik zamanı fol turşusuna ehtiyac artır. Bu vitamin qırmızı qan hüceyrələrinin yaranmasında iştirak edir və folat çatışmazlığı nəticəsində meydana gələn meqaloblast anemiyanın qarşısını almağa kömək edir. Anemiya zamanı yorğunluq, halsızlıq, başgicəllənmə və diqqət dağınıqlığı kimi əlamətlər müşahidə oluna bilər. Hamiləlikdə qan həcminin artması da dəmir və folat kimi qida maddələrinə olan tələbatı yüksəldir.

Fol turşusu ilə zəngin qidalar gündəlik menyuda mütləq yer almalıdır. Bu vitaminin təbii mənbələrinə ispanaq, brokoli, qulançar, kahı, paxlalılar, noxud, lobya, mərcimək, avokado, portağal və digər sitrus meyvələri daxildir. Həmçinin yumurta, qoz-fındıq və bəzi taxıl məhsulları folatla zəngindir. Tərəvəzlərin uzun müddət bişirilməsi onların tərkibindəki folatın bir hissəsinin itirilməsinə səbəb ola bilər. Buna görə də tərəvəzləri düzgün bişirmək və qida rasionunda müxtəlif məhsullara yer vermək vacibdir.

Bununla yanaşı, yalnız qidalanma hesabına hamiləlik dövründə fol turşusuna olan ehtiyacı qarşılamaq çətin ola bilər. Buna görə də həkim məsləhəti ilə fol turşusu əlavələrindən istifadə edilir. Qeyd etmək lazımdır ki, qidalarda təbii şəkildə olan folat və vitamin preparatlarında istifadə edilən fol turşusu eyni anlayış deyil. Sinir borusu qüsurlarının qarşısının alınmasında effektivliyi elmi şəkildə təsdiqlənmiş forma məhz fol turşusudur.

Hamiləlik zamanı fol turşusu ilə yanaşı, dəmir, kalsium, yod, D vitamini, B12 vitamini və zülal kimi qida maddələri də vacibdir. Dəmir ananın qan dövranı və dölün inkişafı üçün, kalsium körpənin sümük və dişlərinin formalaşması üçün, yod isə qalxanabənzər vəzin normal fəaliyyəti və sinir sisteminin inkişafı üçün əhəmiyyətlidir. Balıq, süd məhsulları, yumurta, ət, tam taxıllar, tərəvəzlər və meyvələr bu ehtiyacların qarşılanmasına kömək edir. Gündəlik qidalanmada müxtəlif və balanslı menyuya üstünlük verilməlidir.

Hamiləlik dövründə bəzi qadınlar ürəkbulanma, iştahasızlıq və həzm problemləri ilə qarşılaşdıqları üçün düzgün qidalanmaqda çətinlik çəkə bilərlər. Belə hallarda az porsiyalarla, lakin daha tez-tez qidalanmaq, kifayət qədər su içmək və qida rasionunu müxtəlifləşdirmək faydalıdır. Çiy və ya tam bişməmiş ət, pasterizə edilməmiş süd məhsulları və təhlükəsizliyi təmin olunmamış qidalardan uzaq durmaq da vacibdir. Alkoqoldan istifadə edilməməli, kofein qəbulu isə məhdudlaşdırılmalıdır.

Mütəxəssislər xüsusilə risk qrupunda olan qadınların fol turşusunun dozasını özbaşına artırmamasını tövsiyə edirlər. Əvvəlki hamiləlikdə sinir borusu qüsuru müşahidə olunması, bəzi xroniki xəstəliklər və müəyyən dərmanların qəbulu daha yüksək dozaya ehtiyac yarada bilər. Belə hallarda doza yalnız həkim tərəfindən müəyyən edilməlidir. Unutmaq olmaz ki, fol turşusu qəbul etmək və balanslı qidalanmaq sağlam hamiləliyin vacib şərtlərindən olsa da, müntəzəm tibbi müayinələri əvəz etmir.

Aysel Mətləb