Trampın ətrafı "ÇÖKÜR"- Daxili qarşıdurma üst həddə...

Son hadisələrə əsasən, Tramp administrasiyasının çevrəsində daxili gərginliyin artdığı bildirilir. Uitkoff və Kuşner İranın irəli sürdüyü müvəqqəti razılaşma modelini dəstəkləyir. Bu təklif müharibənin bir ay ərzində dayandırılmasını, daha sonra isə uranın zənginləşdirilməsinin dondurulması üzrə keçid mərhələli danışıqların aparılmasını nəzərdə tutur.

İran isə sanksiyalar və dəniz blokadasının yumşaldılması qarşılığında neft ixracını bərpa etməyə çalışır. Tehran tərəfinin təklifində mövcud doqquz ABŞ və on İran bəndinə əlavə olaraq dörd yeni tələb də yer alır. Bu çərçivədə atəşkəs, təcavüzkarlığa qarşı zəmanətlər və uranın təhvil verilməsi kimi şərtlər irəli sürülür.

Eyni zamanda İran Hörmüz boğazının birgə idarə olunmasını tələb edir və dəniz blokadasının ləğvini əsas şərt kimi ortaya qoyur. Rəsmi məlumatlara görə, bu mövqe İranın neft infrastrukturunda ciddi risklərin artdığını qəbul etməsi kimi qiymətləndirilir. Qalibafın açıqlamaları neft ehtiyatlarının cəmi bir ay davam gətirə biləcəyini göstərir.

ABŞ administrasiyasında isə fərqli yanaşmalar müşahidə olunur. Dövlət katibi Rubio diplomatik çıxılmazlığı aradan qaldırmaq üçün məhdud hərbi zərbələrin mümkünlüyünü gündəmə gətirir. İran məsələsində sərt mövqeyi ilə tanınan Nik Stüart da Vitkoffun rəhbərlik etdiyi danışıqlar qrupuna qoşulub. Bu proses fonunda Mərkəzi Komandanlıq və İsrail Müdafiə Qüvvələri arasında koordinasiyanın gücləndiyi bildirilir.

İsrailin Təhlükəsizlik Kabineti bölgədəki vəziyyəti müzakirə etmək üçün toplanıb. Son əməliyyatlar çərçivəsində İsrail Müdafiə Qüvvələrinin Hizbullah hədəflərinə 120 zərbə endirdiyi, qarşı tərəfin isə dron və raketlərlə cavab verdiyi qeyd olunur. ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinin isə regionda yerləşdirildiyi bildirilir.

İran tərəfi daxili sabitliyi qorumaq şərti ilə Hörmüz boğazı məsələsində yumşalma göstərə biləcəyini, lakin uran danışıqlarını təxirə salmağa davam etdiyini açıqlayır. Strategiya olaraq Tehranın regional gərginliyi artırmaq üçün müttəfiqlərdən və beynəlxalq əlaqələrdən istifadə etdiyi bildirilir.

Diplomatik kanalların aktivləşdiyi, Çin, Rusiya, Qətər, Fransa və İtaliya ilə əlaqələrin intensivləşdiyi qeyd olunur. Bu addımların koordinasiyalı təzyiq siqnalı kimi qiymətləndirildiyi bildirilir.

Eyni zamanda Ukrayna müharibəsi fonunda Rusiya neft infrastrukturuna hücumların artması, Avropa və ABŞ-da enerji və nəqliyyat sektorlarında əlavə təzyiq yaradıb. Səyahət və aviasiya sahəsində uçuş ləğvləri və şirkətlərin fəaliyyətində çətinliklər qeydə alınıb.

Bununla yanaşı, ABŞ-Avropa ticarət gərginliyi də artır. Tramp administrasiyasının Avropa avtomobillərinə 25% tarif tətbiq etmə planı Avropa İttifaqında ciddi reaksiyalara səbəb olub. Stellantis və Ford kimi şirkətlərin səhmlərində eniş müşahidə edilir.

Avropa İttifaqı isə yeni ticarət tərəfdaşlıqları axtarışını gücləndirib. Almaniyanın müdafiə naziri ABŞ qoşunlarının mümkün geri çəkilməsi fonunda Avropanın təhlükəsizlik məsuliyyətini artırmalı olduğunu bildirib.

Ümumi vəziyyət göstərir ki, Yaxın Şərq, Avropa və enerji bazarları paralel şəkildə gərginləşməkdə davam edir. Regional və qlobal güclər arasında diplomatik və hərbi balansın həssas mərhələyə daxil olduğu qiymətləndirilir.

Jalə Rövşən