Tramp Çinə dünya nəhənglərini apardı — Texnokratlar ABŞ-yə nələri qazandıracaqlar?

Donald Trampın 13-15 may 2026-cı il tarixlərində Pekinə səfəri və yanındakı nəhəng biznes heyəti ABŞ-Çin əlaqələrində yeni bir səhifə açmaq cəhdi kimi görünür.

Bu heyətdə İlon Mask (Tesla), Jensen Huanq (Nvidia), Tim Kuk (Apple) kimi texnologiya rəhbərlərindən tutmuş, "BlackRock" və "Goldman Sachs" kimi maliyyə nəhənglərinə qədər hər kəs var. Tramp bununla göstərmək istəyir ki, o, "Amerika Birinci" siyasətini artıq diplomatların yox, iş adamlarının dili ilə yürütmək niyyətindədir.

Belə güclü bir komandanın Pekinə aparılmasının bir neçə əsas səbəbi var. Birincisi, Tramp ticarətdəki balansı bərpa etmək istəyir. ABŞ-nin Çinlə ticarətində hələ də böyük kəsir var və o, Amerika şirkətləri üçün Çin bazarının qapılarını daha geniş açmağa çalışır. İkinci səbəb texnologiya müharibəsidir.

“Nvidia” və “Qualcomm” kimi şirkətlər süni intellekt və çip sahəsində dünyada söz sahibidir. ABŞ istəyir ki, Çinin bu sahədəki inkişafını nəzarətdə saxlasın, amma eyni zamanda öz şirkətlərinin bu nəhəng bazarda satışlarını da tam itirməsin. Üçüncü səbəb isə siyasi imicdir; Tramp seçkilər ərəfəsində "Çinlə böyük razılaşma əldə edən lider" kimi görünmək istəyir.

Təbii ki, bu gedişatın həm qazancı, həm də ciddi riskləri var. Qazanc tərəfinə baxsaq, Maskın iştirakı “Tesla” üçün yeni fabriklər və daha rahat satış şərtləri deməkdir. “Apple” üçün Çindəki istehsal zəncirinin pozulmaması və rüsumların azaldılması həyati əhəmiyyət kəsb edir. “Nvidia” kimi şirkətlər üçün isə Çin bazarına tətbiq edilən satış qadağalarının yumşaldılması böyük pullar vəd edir.

Maliyyə sektorunun nəhəngləri isə Çin xalqının yığımlarını idarə etmək və orada investisiya bankçılığı ilə məşğul olmaq üçün fürsət axtarırlar. Boeing və Cargill kimi şirkətlər üçün isə bu, daha çox təyyarə və kənd təsərrüfatı məhsulu satmaq imkanıdır.

Lakin risklər də az deyil. Ən böyük təhlükə texnologiyaların ələ keçirilməsidir. Çin adətən öz bazarına daxil olan şirkətlərdən texnoloji sirləri bölüşməyi tələb edir və bu, ABŞ-nin milli təhlükəsizliyinə zərbə vura bilər. Digər tərəfdən, Amerika şirkətlərinin Çin bazarından daha çox asılı vəziyyətə düşməsi gələcəkdə, məsələn, Tayvan böhranı zamanı Pekinin əlinə böyük rıçaqlar verə bilər.

Bəzi ekspertlər isə hesab edir ki, belə yaxınlaşmalar Çinin inkişafını ləngitmək əvəzinə, onlara sadəcə vaxt qazandırır. Daxili siyasətdə isə rəqibləri Trampı "Çinə çox güzəştə getmək"də ittiham edə bilərlər.

Bütün bunlar dünyada enerji təhlükəsizliyi, Tayvan gərginliyi və regiondakı digər hərbi-siyasi çəkişmələr fonunda baş verir. Tramp həm rəqibini zəiflətməyə, həm də onunla ticarət etməyə çalışır. Bu, tam mənasıyla bir alver diplomatiyasıdır. Bu səfərdən bəzi böyük müqavilələr çıxa bilər, lakin əsas məsələ odur ki, bu addımlar ABŞ-nin texnoloji üstünlüyünü qoruyacaq, yoxsa fərqi daha da azaldacaq?

Qiymət Mahir