"Şamları söndürün, gedənlər utanmasın” – Ermənilərin soy qiriminə sözardı

1906-cı ildə hazırda Azərbaycanın Şəmkir rayonu ərazisində yerləşən Çardaqlı kəndində doğulan Hamazasp Babacanyan sonralar SSRİ ordusunda "Zirehli Qoşunların Marşalı" rütbəsinə qədər yüksəlmiş, erməni əsilli yüksək rütbəli komandir kimi çox məşhurlaşmışdı.

Onun “Танковые рейды 1941-1945.”adlı xatirələr toplusunun girişində belə bir qeyd var: 

— Vətən nədir? — soruşdum mən.

Mehti mənə axmaqcasına baxdı.

— Vətən – ataların torpağıdır. Bu ermənicə də belədir, eləmi? — o, Aykaza tərəf döndü.

— Bəli, ataların torpağı, — Aykaz təkrar etdi. — Burda sənin babalarının evi olub. Onun da babasının, — Aykaz Mehtiyə işarə etdi.

— Qoy torpaq onlara yüngül olsun, — dedi Məhti.

— Yaxşı qonşusuz, — əlavə etdi Aykaz, — ocaq ocaq deyil, ev ev deyil.

— Bəli... ocaqsız ev yoxdur, — təsdiqlədi Məhti. — Evsiz kənd yoxdur.  Kəndsiz isə Vətən də yoxdur. Anlaşıldı?

— Anlaşıldı... — cavab verdim mən.

Hərçənd əslində mənə bu yalnız illər sonra tam aydın oldu.”

Sözügedən erməni Marşal ilk hərbi təcrübəsini Gədəbəydə Yaqublu ağalarına qarşı 1930-cu ildə müharibə aparan qırmızı ordunun tərkibində ideoloji məsələlər üzrə komissar kimi yaşamşdı və Şəmkirin, Gədəbəyin torpaqlarına öz memuarında “Vətən” deyərək ermənicə xitab etməsinin kökündə buraları özlərinin torpaqları sayması faktına bağlı idi. 

Babacanyanı məşhur, sıradan bir erməni kimi, statistik bir fərd kimi sadəcə nəzərdən keçirmək bəs edir ki, Çənlibeldə doğulan birisi Azərbaycana necə ərazi iddiası edə bilər sualına cavab tapmaq mümkündür.

Üzərindən 111 il keçəndən sonra özünün olmayan torpaqları vətən adlandıranların 1915-ci il hadisələrində cəmi bir milyon olan toplumun bir milyon yarımının necə “soyqırımı”na məruz qalmasını izah etməkdən qaçması daha da manidardır.

24 aprel ermənilərin qondarma “soyqırımı” kimi qeyd etdikləri tarixin ismidir.

Amma ən maraqlısı bu gün erməni hakimiyyətinin təmsilçilərinin bu dağıdıcı ritorikadan qaçdıqları halda lobbinin saxta iddialarla ürəkbulandırması erməni xalqının faciəsinə yol açır deməkdir.

Bəs, bu gün sözügedən saxta iddialara kimlər dəstək verir? 

Hazırda erməni lobbi fəaliyyətinin ən intensiv mərkəzi ABŞ-da qalır. ANCA ən sistemli və təsirli aktor kimi qeydə alınır, lakin digər qurumlar da paralel işləyir. Aşağıda 2025-2026-cı illərdəki konkret fəaliyyətlər, rəqəmlər və faktlarla geniş məlumat verilmişdir.

ANCA (Armenian National Committee of America) – ABŞ 

ANCA Azərbaycana qarşı sanksiya qanun layihələri hazırlayır, Konqresə məktublar və brifinqlər təşkil edir, “Artsax genosidi”, “əsirlik/girov saxlama”, “mədəni irsin məhv edilməsi” və “etnik təmizləmə” iddialarını irəli sürür. İcraçı direktor Aram Hamparian ən aktiv səsdir.  

2025-ci ildə ANCA 18 təşkilatlı koalisiya yaradıb (A New Policy ilə birgə) və Azərbaycanın Qəzza beynəlxalq qüvvələrində iştirakına qarşı bəyanat yayıb. Aprel 2025-də Advocacy Days tədbiri keçirilib: 100-dən çox lobbiçi 100-dən artıq Konqres görüşü aparıb (sanksiya, əsir azadlığı, qayıdışı tələbi).  

İki əsas qanun layihəsi təqdim olunub:

- Azerbaijan Sanctions Review Act of 2025 (H.R.5369) – Global Magnitsky sanksiyalarının Azərbaycan rəsmilərinə tətbiqini yoxlamaq (Dina Titus və Gus Bilirakis tərəfindən).  

- ARMENIA Security Partnership Act (H.R.6840) – Azərbaycana hərbi yardımın qadağan edilməsi (Gus Bilirakis və Frank Pallone).  

Konqresə göndərilən məktublar: 60 deputat (Section 907 icrası), 36 deputat (Magnitsky sanksiyası), 27 senator (Markey-Whitehouse) və s. 2026-cı ildə də fəallıq davam edir – girovların azad edilməsi, qayıdış və sanksiyalar tələbləri əsas mövzulardır.

Armenian Assembly of America – ABŞ  

Bu qurum ANCA ilə paralel işləyir, lakin daha institusional və “yumşaq” lobbi aparır: Konqresdə brifinqlər, illik Advocacy Summit və humanitar-təhlükəsizlik məsələləri ilə məşğul olur. Rəhbərlikdə Anthony Barsamian kimi fiqurlar aktivdir.  

2026-cı ildə Advocacy Summit keçirilib. ANCA ilə eyni mövzuları (əsirlər, qayıdış) dəstəkləyir, lakin daha çox ikitərəfli əlaqələrə diqqət yetirir. Lobbi hesabatlarında Azərbaycanla bağlı qətnamələrə (məsələn, H.RES.320) dəstək qeydə alınıb.

EAFJD (European Armenian Federation for Justice and Democracy) – Fransa / Avropa

Avropa Parlamentində və üzv ölkələrdə (Fransa, Belçika, Niderland) Azərbaycana qarşı qətnamələr hazırlayır, sanksiya tələbləri irəli sürür, EU-Armenia əlaqələrini gücləndirir. Prezident Kaspar Karampetiandır.

2026-cı il aprelində Belçika Parlamentinin Erməniyə dəstək qətnaməsini alqışlayıb (16 aprel 2026). Avropa Parlamentində “Ermənistanda demokratik dayanıqlığın dəstəklənməsi” mövzusunda qətnamə layihələri irəli sürülüb – burada Azərbaycanla bağlı keçmiş blokada və əsirlərlə bağlı iddiaları qeyd olunur. Fransa və digər ölkələrdə hibrid təhdidlər və sanksiya çağırışları ilə fəaldır.

İsveçrə -Armenia Association + “Nagorno-Karabakh People’s Rights Committee” (rəsmi ad: Committee for the Defense of the Fundamental Rights of the Nagorno-Karabakh People) – İsveçrə

SOCAR Trading SA-ya (SOCAR-ın İsveçrədəki törəmə şirkəti) qarşı OECD mexanizmi ilə şikayət hazırlayıb və təqdim edib. Switzerland-Armenia Association-un fəxri prezidenti Sarkis Shahinian və komitə fəaldır (komitə 2023-cü ilin dekabrında “Parlamenti”n qərarı ilə yaradılıb).  

ABŞ Konqresində ən aktiv erməni lobbi simaları 

2025-2026-cı illərdə ABŞ Konqresində erməni lobbinin ən güclü dayaq nöqtəsi Congressional Armenian Caucus (Konqresin Erməni Məsələləri üzrə Qrupu) olmuşdur. Bu iki partiyalı qrup Azərbaycana qarşı sanksiya təşəbbüsləri, hərbi yardımın məhdudlaşdırılması, “əsirlik”, “qayıdış” və digər iddialarla bağlı qanun layihələrinin və məktubların hazırlanmasında əsas rol oynayır.

Caucus-un ən fəal rəhbərləri arasında ilk növbədə Gus Bilirakis (R-FL) qeyd olunur. O, Caucus-un həmsədri kimi bir neçə anti-Azərbaycan qanun layihəsinin müəllifi və əsas dəstəkçisidir. Frank Pallone (D-NJ) isə ən uzun müddətli və ən təsirli erməni lobbiçisi hesab olunur. 1995-ci ildən Caucus-un qurucularından biri olan Pallone 2025-2026-cı illərdə də bir çox məktub və qanun layihəsinə rəhbərlik etmişdir. Digər önəmli simalar Brad Sherman (D-CA) və David Valadao (R-CA) dır. Brad Sherman Caucus-un vitse-sədrlərindən biri kimi aktiv mövqe nümayiş etdirir, David Valadao isə respublikaçılar tərəfindən bipartisan balansı saxlamağa kömək edir.

2025-ci ildə məktub və qanun layihələrinə imza atan digər aktiv konqresmenlər arasında Mike Lawler (R-NY), Dina Titus (D-NV), Chris Smith (R-NJ) və Gabe Amo (D-RI) xüsusi fərqlənirlər. Dina Titus Azerbaijan Sanctions Review Act-in əsas sponsoru kimi çıxış etmişdir.

Əsas qanun layihələri isə aşağıdakılardır:  

Azerbaijan Sanctions Review Act of 2025 (H.R.5369) – Azərbaycan rəsmilərinə Global Magnitsky sanksiyalarının tətbiqini yoxlamaq məqsədi daşıyır. Bu layihənin sponsoru Dina Titus, əsas dəstəkçilərindən biri isə Gus Bilirakisdır.  

ARMENIA Security Partnership Act (H.R.6840) – Azərbaycana hərbi yardımın qadağan edilməsi və Section 907 qaydalarının sərtləşdirilməsini nəzərdə tutur. Layihənin əsas sponsorları Gus Bilirakis və Frank Pallonedir.

Bu konqresmenlər 2025-ci ildə 60-dan çox deputatın imzaladığı məktublarda, Magnitsky sanksiyası ilə bağlı 36 nəfərlik müraciətlərdə və digər kollektiv təşəbbüslərdə fəal iştirak ediblər. Onların fəaliyyəti ANCA ilə sıx əlaqədədir və Konqresdə Azərbaycana qarşı təzyiqin əsas hərəkətverici qüvvəsini təşkil edir.

Qayıdaq digər vacib məsələlərə: 

1915-ci il erməni hadisələri ilə bağlı “genosid” iddialarını təkzib edən əsas, fakt və tarixlərə 

1. 1.3-1.5 milyon — 1914-cü ildə Osmanlı imperiyasında yaşayan ermənilərin ümumi sayı (Justin McCarthy və Osmanlı statistikalarına görə). 1.5 milyon ölüm iddiası buna görə demoqrafik cəhətdən mümkün deyil, çünki əhalinin hamısı məhv edilsə belə bu rəqəmə çatmır.

2. 600.000 — Justin McCarthy və digər demoqraf tədqiqatçılara görə erməni itkilərinin real sayı. Bu itkilər müharibə, aclıq, xəstəlik, qarşıdurma və köçürmə şəraitində baş verib, qəsdən genosid nəticəsi deyil.

3. 2.5 milyon — Eyni dövrdə (1912-1922) Osmanlı müsəlmanlarının (türk, kürd və s.) itkiləri. Müharibə və erməni üsyanları nəticəsində daha çox müsəlman həlak olub, bu da hadisələrin qarşılıqlı müharibə xarakteri daşıdığını göstərir.

4. 24 aprel 1915 — İstanbulda 235-270 erməni ziyalısının (əsasən inqilabçı komitə üzvləri) həbsi. Əksəriyyəti sonradan buraxılıb və ya köçürülüb. Kütləvi qırğın əmri yox idi, bu da  təhlükəsizlik tədbiri idi.

5. 27 may 1915 — “Tehcir Qanunu” (Vaqti-sefərdə icraat-ı hökumətə qarşı gələnlər üçün) qəbul olunub. Yalnız üsyançı, casusluq edən və təhlükə yaradanların köçürülməsini nəzərdə tutan müvəqqəti təhlükəsizlik qanunu idi, genosid planı deyildi.

6. 1914-1915 — Erməni könüllü dəstələrinin Rus ordusu ilə birgə Osmanlı ərazilərinə hücumları və Van üsyanı (aprel-may 1915). Erməni silahlı qrupları rus qoşunlarına kömək məqsədilə üsyan qaldıraraq Osmanlı əhalisinə qarşı hücumlar təşkil etmişdi.

7. 1915-ci ilin mart-aprel — Zeytun və Van üsyanları. Erməni silahlı qrupları Osmanlı zabitlərini və mülki müsəlman əhalini qətlə yetirib, bu da köçürmə qərarına səbəb oldu.

8. 280.000 + 700.000 — 1919-cu ildə Boghos Nubar Paşa (erməni nümayəndəsi) Paris Sülh Konfransında bildirmişdir: Anadoluda 280 min, digər ölkələrdə 700 min erməni sağdır. Bu, kütləvi məhv iddialarını təkzib edir.

9. 56.000 — Bəzi Osmanlı arxivlərinə və Yusuf Halaçoğlu kimi tarixçilərə əsasən köçürmə zamanı erməni itkiləri (əsasən müharibə şəraiti, xəstəlik və qarşıdurmalardan). Rəsmi sənədlərə görə itkilər bu qədərdir.

10. Heç bir sənəd — Osmanlı arxivlərində ermənilərin kütləvi məhv edilməsi üçün mərkəzi əmr və ya genosid planı tapılmayıb. Hadisələr müharibə, üsyan və təhlükəsizlik tədbirləri nəticəsində baş verib, qəsdən genosid deyil.

Hazırda Ermənistan iqtidarı rəsmən bu iddialar üzündən soyqırımına məruz qalmaqdadır. 

İrəvanda tikilmiş dairəvi qara dəliyə oxşar abidə bütün sivil erməni düşüncəsini udmağa hazırlaşır. Üzərinə qoyulan əklilləri asanlıqla tabutlara tökərlər. Şamları isə...

“Arxa fonda keşişlər, yanan şamlar və yenə də kilsə.

Doğrudanmı erməni xalqı bunca aylar, illər boyunca anlamadı ki, onların bütün iztirablarının və sonsuz bədbəxtliklərinin kökündə məhz kilsə dayanır. 

Soy qırımı olubsa, niyə erməni xalqının soyu diridir? Soyqırımı olmayıbsa, bu qirim kimə və nəyə lazımdır sualının isə artıq cavabları məlumdur. 

Tarix 26 sentyabr, 2021-cil.

Yer: Yerablur/Ermənistan”

“Müasir Ermənistanın darmadağın edilməsinin əsas səbəbkarları, müharibə terrorçusu və uşaq qatili Koçaryan, keçmiş silahdaşları və bir də yad torpaqda ölənlərə siyasi ağlaşma qurmaq üçün yürüşə qatılanlar.

Fonda (artıq) üç ciddi mesaj gözə rəsmən girir:

Keşiş, əsgər və hamilə qadın + bir erməni psixozunun mənasız triadası.

Əsgər - işğalçı olduğu üçün öldürülmüş

Keşiş -əsgəri ölməyə hazırlamış və beynini zəhərləmiş

Hamilə qadın???

Yəni yenəmi savaş mesajı?

Axı biz elə bilirdik ki, bunlar yeni doğulan uşaqların qulağına deyirdilər: "Թուրքը ձեր թշնամին է"

Elə buna görə artıq yəqin ki, qulaqlarına pıçıldanan uşaqların hələ də sümükləri Qarabağ çöllərindən yığılır, ən yaxşı halda isə bəziləri Bakıda müharibə cinayətkarı kimi illər uzunu həbs alır, mühakimə edilir.

Hamilə qadın?? Yəni artıq bu mənasız və məğlub təfəkkür qadınların bətnindəki bəlkə hələ məsum bir uşağın da oksigenini ermənizm ilə xəstələndirirlər.

Keşişlər - Müharibədə həlak olanlar sizin əməllərinizin nəticəsidir, onlara şam yandırmaq bəlkə daha da artıq təhqir etməkdir, 

Siz məncə, daha o şamların bütün mənalarda söndürün və utanın.

İmam Əli necə deyirdi: "Şamları söndürün, gedənlər utanmasın”.

Əziz Əlibəyli Beynəlxalq münasibətlər üzrə tədqiqatçı