Rusiya Avropanın “canına qorxu saldı” - Qarşıdakı 6 ay…

Avropada təhlükəsizliklə bağlı müzakirələr yenidən gündəmə gəlib. Polşanın Baş naziri Donald Tusk NATO-nun baş katibi Mark Rutte ilə telefon danışığından sonra qarşıdakı altı ayın həlledici ola biləcəyini deyib. O, Rusiyanın NATO üzvlərindən birinə qarşı təxribat törətməsi ehtimalını da istisna etməyib.

Bu ifadəni adi siyasi xəbərdarlıq kimi qəbul etmək çətindir. Çünki Polşa son aylarda Rusiyadan gələn təhlükəni yalnız nəzəri məsələ kimi müzakirə etmir. Ölkə artıq belə risklərlə üzləşib və NATO-nun şərq cinahında müdafiənin gücləndirilməsində əsas dövlətlərdən birinə çevrilib.

Tuskın “altı ay” deməsi də diqqət çəkir. O, Rusiyanın konkret tarixdə hücuma keçəcəyini demir. Amma qarşıdakı dövrdə vəziyyətin daha da gərginləşə biləcəyinə dair siqnalların olduğunu bildirir. Bundan bir neçə gün əvvəl isə Tusk Rusiyanın həm Ukraynada, həm də daha geniş regionda eskalasiyaya hazırlaşdığına dair əlamətlər gördüklərini söyləmişdi.

Burada əsas məsələ Rusiyanın NATO-ya genişmiqyaslı hücum edib-etməyəcəyi deyil. Əsas məsələ daha kiçik, amma nəticəsi böyük ola biləcək addımlardır.

Məsələn, dronların hava məkanına daxil olması.

2025-ci ilin sentyabrında Polşanın hava məkanına çoxsaylı Rusiya dronlarının daxil olması Avropaya göstərdi ki, Ukrayna müharibəsi ilə NATO ərazisi arasındakı sərhəd düşündükləri qədər uzaq deyil. Polşa həmin vaxt NATO-nun 4-cü maddəsinin işə salınmasını tələb etdi. Alyans sonradan şərq cinahında hava hücumundan müdafiəni gücləndirmək üçün “Eastern Sentry” əməliyyatına başladı.

Bu hadisədən sonra dron məsələsi Avropanın təhlükəsizlik gündəliyində tamamilə başqa yerə çıxdı.

Çünki dron nisbətən ucuz vasitədir, amma onun yaratdığı siyasi problem çox bahalı ola bilər.

Bir pilotsuz aparat NATO ölkəsinin hava məkanına daxil olur. Onun vurulması lazım gəlir. Sonra ortaya sual çıxır: aparat haradan gəlib? Kim göndərib? Bu, bilərəkdən edilmiş hücumdur, yoxsa müharibə zonasından yayınan aparat?

Əgər məsuliyyət tam müəyyən olunmursa, NATO-nun qarşısında çox çətin qərar dayanır.

Tuskın qorxduğu ssenari də məhz belə ola bilər.

Rusiya ilə NATO arasında açıq müharibə başlasa, tərəflər öz mövqelərini dərhal müəyyənləşdirəcəklər. Amma təxribat “boz zona”da baş verəndə vəziyyət tamam dəyişir. Kritik infrastrukturun sıradan çıxarılması, kiberhücum, dron, sabotaj və ya başqa bir hadisə NATO-nun reaksiyasını yoxlamaq üçün istifadə edilə bilər.

Son günlər Almaniyada baş verən hadisə bu baxımdan xüsusilə diqqət çəkir.

Avqustun 4-də Leipzig/Halle hava limanında Ukraynaya məxsus təyyarənin yaxınlığında partlayıcı ilə təchiz edilmiş dron aşkarlanmışdı. Almaniya hakimiyyəti sentyabrın 1-də hadisəyə görə Rusiyanı məsul tutdu. Moskva isə ittihamı rədd etdi.

Bu hadisənin əhəmiyyəti ondadır ki, Leipzig/Halle hava limanı Ukraynaya hərbi və logistika dəstəyi baxımından mühüm obyektlərdən biridir. Yəni artıq söhbət yalnız Polşa və ya Baltikyanı ölkələrin sərhədindən getmir.

Əgər Almaniya ərazisində belə bir hadisə həqiqətən Rusiya tərəfindən təşkil edilmiş əməliyyat kimi təsdiqlənərsə, bu, Avropanın təhlükəsizlik anlayışına ciddi təsir göstərə bilər.

Təbii ki, burada ehtiyatlı olmaq lazımdır. Almaniyanın ittihamı siyasi bəyanatdır və Rusiya bunu qəbul etmir. Ona görə hadisəni artıq sübut olunmuş fakt kimi təqdim etmək düzgün olmaz. Amma Avropa dövlətlərinin bu tip hadisələri necə qiymətləndirməyə başladığı özü kifayət qədər ciddi göstəricidir.

Digər tərəfdən, NATO Rusiyanın yaxın zamanda üzv ölkələrdən birinə birbaşa hücum etməyə hazırlaşdığını açıqlamayıb. Əksinə, Alyans daxilindən verilən son məlumatlarda belə bir hücumun qaçılmaz olmadığı vurğulanır.

Deməli, Tuskın xəbərdarlığını “Rusiya altı aya NATO-ya hücum edəcək” kimi oxumaq doğru deyil.

Məsələ daha çox bundan ibarətdir: Rusiya NATO-nun reaksiyasını yoxlamaq üçün məhdud bir addım ata bilərmi?

Polşanın mövqeyi burada təsadüfi deyil.

Polşa Ukraynaya Qərb hərbi yardımının əsas logistika mərkəzlərindən biridir. Ukraynaya gedən silah və texnikanın böyük hissəsi Polşa ərazisindən keçir. Ölkənin coğrafi mövqeyi də onu NATO-nun şərq cinahında əsas dövlətlərdən birinə çevirir.

Üstəlik, Polşanın qonşuları arasında Rusiya və Belarusun olması vəziyyəti daha da həssas edir.

Eyni vaxtda Finlandiya və İsveçin hərbi əməkdaşlığı güclənir. Finlandiyanın Rusiya ilə 1 300 kilometrdən çox sərhədi var. İsveç isə NATO-ya üzv olduqdan sonra Baltik regionunda hərbi baxımdan daha böyük rol oynamağa başlayıb. İsveçin Finlandiyaya dəstək verməsi bu baxımdan sadəcə iki ölkə arasındakı hərbi əməkdaşlıq deyil.

Şimali Avropada yeni müdafiə xətti formalaşır.

Polşa cənubdan, Baltikyanı ölkələr və Finlandiya şimaldan NATO-nun Rusiya ilə təmas xəttini təşkil edir. İsveç isə bu xəttin arxasındakı hərbi imkanları tamamlayan ölkəyə çevrilir.

Bütün bunların fonunda daha bir mühüm məsələ var: ABŞ-nin Avropadakı hərbi mövcudluğu.

Hazırda ABŞ-nin Avropada təxminən 80 min hərbçisi var. Vaşinqton isə Avropadakı qoşun yerləşdirməsini yenidən nəzərdən keçirir. Bu proses Avropa ölkələrində narahatlıq yaradır. Çünki ABŞ hərbi iştirakını müəyyən qədər azaltsa, Avropa dövlətləri öz müdafiə imkanlarını daha sürətlə artırmalı olacaq.

Tuskın Ukraynaya daha çox hava hücumundan müdafiə sistemi verilməsinin Polşanın və ümumilikdə Avropanın təhlükəsizliyi üçün vacib olduğunu deməsi də bununla bağlıdır.

Çünki Ukraynada vurulan hər bir Rusiya raketi və dronu təkcə Ukraynanın müdafiəsi məsələsi kimi görülmür. Polşanın baxışına görə, Ukraynanın hava hücumundan müdafiəsinin zəifləməsi müharibənin təsirlərinin NATO sərhədlərinə yaxınlaşması riskini də artırır.

Mənzərəyə bu tərəfdən baxanda Tuskın “altı ay” sözləri daha aydın görünür.

Polşa Rusiyanın mütləq NATO-ya hücum edəcəyini demir. Sadəcə, qarşıdakı dövrdə hər hansı insidentin daha böyük böhrana çevrilə biləcəyindən ehtiyat edir.

Bu ehtimalı tamamilə kənara atmaq da mümkün deyil.

Çünki son illərin təcrübəsi göstərir ki, Rusiya ilə Qərb arasında qarşıdurma artıq yalnız tankların üz-üzə gəldiyi cəbhədən ibarət deyil. Dronlar, kiberhücumlar, sabotaj, enerji infrastrukturu və logistika xətləri də qarşıdurmanın bir hissəsinə çevrilib.

Ona görə də Avropanın hazırda verdiyi mesaj əslində çox sadədir:

Müharibə istəmirik, amma növbəti insidentə də hazırlıqsız yaxalanmaq fikrində deyilik.

Tuskın xəbərdarlığının əsas mənası da budur.

Altı ayın sonunda nə baş verəcəyini heç kim dəqiq deyə bilməz. Amma Polşa, Finlandiya, İsveç və Baltikyanı ölkələrin eyni vaxtda müdafiəni gücləndirməsi bir şeyi göstərir: Avropa artıq Rusiya ilə qarşıdurmanın yalnız Ukrayna ərazisində qalacağına arxayın deyil.

Ən təhlükəli ssenari isə böyük müharibənin elan olunması yox, kiçik bir insidentin necə cavablandırılacağına dair tərəddüdün yaranmasıdır.

Çünki NATO-nun qarşısında əsas sual artıq yalnız “Rusiya hücum edəcəkmi?” deyil.

Kübra Musayeva