Putinin təbliğatı sərhədləri aşdı: Almaniya təzədən bölünməli, divarlar bərpa olunmalıdır

Berlin Divarı: Betonun arxasında qalan şəhər

Təsəvvür et: bir səhər oyanırsan və evinin qarşısından keçən küçə artıq yoxdur. Qonşun o biri tərəfdə qalıb, iş yerin başqa tərəfdədir, hər gün getdiyin kafe isə bir anda başqa ölkədədir.

13 avqust 1961-ci il gecəsi Şərqi Berlində minlərlə insan üçün məhz belə bir səhər açıldı.

Rəsmi adı “Antifaşist Müdafiə Səddi” idi. Qərbdə isə ona başqa ad qoymuşdular: “Utanc Divarı”.

Divar və onun ətrafındakı sərhəd sistemi təxminən 155 kilometr uzanırdı. Bu, sadəcə beton sədd deyildi. Əvvəlcə tikanlı məftillər çəkildi, sonra 3-4 metr hündürlüyündə beton bloklar quruldu. Üstlərinə borular yerləşdirildi ki, heç kim divara dırmaşa bilməsin.

Divarın arxasında isə “ölüm zolağı” vardı. Torpaq qumla hamarlanırdı ki, qaçmağa çalışanların ayaq izləri dərhal görünsün. Daha sonra ikinci divar gəlirdi. Arada itlər, silahlı əsgərlər, projektorlar...

Sistem gecə-gündüz işləyirdi.

Pəncərəsi divara baxan evlər

Bernauer Strasse bunun ən acı nümunələrindən biri idi. Küçənin bir tərəfindəki binalar Şərqi Berlinə aid idi, küçənin özü isə Qərbi Berlin ərazisində qalırdı.

İnsanlar pəncərədən baxanda az qala Qərbi Berlinə toxuna bilirdilər, amma ora keçə bilmirdilər.

Hakimiyyət əvvəlcə evlərin küçəyə baxan pəncərələrini hörüb bağladı. Sonra binaları tamamilə boşaltdı və sökdü.

Amma bəzi insanlar son ana qədər qaçmağa çalışdı. Çarşafları bir-birinə bağlayıb yuxarı mərtəbələrdən aşağı atılanlar oldu. Bəzi insanların Qərbə keçməsi televiziya kameralarının qarşısında baş verdi.

Divar məktubları da ayırdı

Divar təkcə insanları yox, gündəlik həyatı da böldü.

Məktublar Şərqdən Qərbə gedə bilirdi, amma nəzarətdən keçirdi. İnsanlar bir-biri ilə açıq danışmaqdan qorxurdu. Buna görə bəzən adi görünən sözlərin arxasında başqa mənalar gizlədirdilər.

“Alma yaxşı yetişib” sadəcə alma haqqında cümlə olmaya bilərdi.

Divarın iki üzü

Divarın Qərbə baxan tərəfi illər keçdikcə nəhəng bir açıq hava qalereyasına çevrildi. Tələbələr, turistlər, rəssamlar və panklar divarın üzərinə yazılar yazır, rəsmlər çəkirdilər.

Şərq tərəfi isə tamam başqa idi. Orada divara yaxınlaşmaq belə təhlükəli idi.

Bu gün həmin rəngli hissənin ən məşhur bölümlərindən biri East Side Gallery kimi tanınır.

Bir vaxtlar insanları ayıran divarın üzərində bu gün dünyanın hər yerindən gələn insanların çəkdiyi rəsmlər var.

Tunnel 57

1964-cü ildə bir qrup tələbə qaçış üçün 145 metrlik tunel qazdı.

Aylarla torpağın altında işlədilər. Müasir texnika yox idi. Əllərindən, sadə alətlərdən istifadə edirdilər.

Tunelin çıxışı Qərbi Berlindəki bir binanın altında idi.

Nəticədə 57 nəfər həmin tuneldən keçərək Şərqi Berlindən qaça bildi.

Stasi tuneldən xəbər tutanda isə artıq çox gec idi.

Ən qorxulu səs-küy yox, sükut idi

Berlin Divarı ilə bağlı xatirələrdə ən çox diqqət çəkən şeylərdən biri də gecə sükutudur.

Keşikçilər sərhəddə hərəkətə daim nəzarət edirdilər. Projektorlar, itlər, silahlı əsgərlər və ölüm zolağı insanlara divarın əsl məqsədini hər an xatırladırdı.

Orada sükut bəzən ən pis xəbər idi.

Çünki sükut kiminsə qaçmağa çalışdığını göstərə bilərdi.

Bəs divar necə yıxıldı?

9 noyabr 1989-cu il.

Əslində, hər şey bir cümlə ilə başladı.

Şərqi Almaniya hökumətinin sözçüsü Günter Şabovski yeni sərhəd qaydalarını açıqlayarkən jurnalistin “Bu nə vaxtdan qüvvəyə minir?” sualına cavab olaraq “dərhal” dedi.

Xəbər bir neçə dəqiqə ərzində yayıldı.

Minlərlə insan Berlin Divarının keçid məntəqələrinə axışdı. Keşikçilərin isə nə edəcəyi barədə aydın göstərişi yox idi.

İnsanlar getdikcə çoxaldı.

Nəhayət, sərhədçilər darvazanı açdılar.

28 il insanları ayıran divar həmin gecə insanların qarşısında artıq keçilməz sədd deyildi.

İnsanlar divarın üstünə çıxdı. Çəkiclərlə beton parçalarını qoparmağa başladılar.

Divarı qoruyanlar geri çəkildi. Divarı yıxanlar isə həmin şəhərin insanları oldu.

Bu gün Berlin

Bu gün Berlin küçələrində gəzərkən yerdə uzanan iki sıra daş görmək mümkündür.

Onlar vaxtilə Berlin Divarının keçdiyi xətti göstərir.

Bəzən küçənin ortasından keçir.

Bəzən kafelərin yanından.

Bəzən isə uşaqların oynadığı meydançanın içindən.

Şəhər öz tarixini silməyib. Əksinə, onu küçələrin içində saxlayıb.

Çünki Berlin Divarı təkcə bir şəhəri iki yerə bölməmişdi.

Ailələri ayırmışdı. Dostları ayırmışdı. İnsanların həyatını iki ayrı tərəfə bölmüşdü.

Və bəlkə də ən böyük ironiyası budur:

Divarı tikənlər bunu “xalqı qorumaq” adlandırırdılar.

28 il sonra isə həmin divarı yıxan yenə xalq oldu.

İndi isə başqa bir divar söhbəti

Berlin Divarı bu gün tarix kitablarında qalıb. Amma onun yaratdığı siyasi düşüncə hələ də tam ölməyib.

Bu gün Rusiyanın dövlət televiziyasında səslənən fikirlər bunun nə qədər təhlükəli ola biləcəyini göstərir.

Putinin əsas təbliğatçılarından biri olan Vladimir Solovyov Almaniyanın birləşməsi ilə bağlı razılaşmaların ləğv edilməli olduğunu iddia edib.

Daha da irəli gedərək Almaniyanın özünü legitim dövlət kimi tanımamaq və Şərqi Almaniyanın bərpası məsələsini gündəmə gətirib.

Yəni Berlin Divarının sökülməsindən 37 il sonra Rusiyanın dövlət təbliğatında onun siyasi məntiqini geri qaytarmaq cəhdi səslənir.

Bir vaxtlar betonla bölünmüş Almaniya bu gün yenidən televiziyada xəritənin üzərində bölünür.

Əziz Əlibəyli Beynəlxalq münasibətlər üzrə tədqiqatçı