Antalya Diplomatiya Forumu - 2026 : Qarşılıqlı əlaqələr, diplomatik görüşlər… Antalyadan nə ilə qayıdırıq?

Azərbaycanın 2026-cı il aprelin 17–19-da Türkiyənin Antalya şəhərində keçirilən 5-ci Antalya Diplomatiya Forumunda (ADF2026) iştirakı ölkənin regional və qlobal siyasətdəki prioritetlərini aydın şəkildə ortaya qoydu. Prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva forumun açılış mərasimində iştirak edərək Azərbaycanın sülh, enerji təhlükəsizliyi və strateji əməkdaşlıq sahələrində fəal mövqeyini bir daha nümayiş etdirdilər. “Sabahı xəritələşdirərək qeyri-müəyyənlikləri idarə etmək” (“Mapping Tomorrow, Managing Uncertainties”) mövzusu forumun əsas istiqamətini müəyyənləşdirdi və bütün müzakirələrin mərkəzində dayandı. Tədbir qlobal parçalanma dövründə dialoqun gücləndirilməsi, etimadın bərpası və gələcəyə hazırlıq kimi məsələlər üzərində qurulmuşdu.

Forum çərçivəsində Prezident İlham Əliyevin keçirdiyi ikitərəfli görüşlər Azərbaycanın xarici siyasətinin praktiki istiqamətlərini aydın şəkildə göstərdi. Ən diqqətçəkən görüş Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanla baş tutdu. Görüşdə iki ölkə arasında ticarət, enerji və müdafiə sənayesi sahələrində əməkdaşlığın daha da genişləndirilməsi xüsusi vurğulandı. Tərəflər regionda baş verən gərginlikləri, o cümlədən İran ətrafında yaranmış vəziyyəti müzakirə edərək, proseslərin sakit və rasional şəkildə idarə olunmasının vacibliyini qeyd etdilər. Eyni zamanda, Türkiyənin sülh təşəbbüslərinə verdiyi töhfə yüksək qiymətləndirildi.

Pakistanın Baş naziri Məhəmməd Şahbaz Şəriflə keçirilən görüş isə Azərbaycan–Türkiyə–Pakistan üçtərəfli əməkdaşlıq formatının strateji əhəmiyyətini bir daha təsdiqlədi. Bu görüş “qardaş ölkələr” anlayışının təkcə siyasi deyil, həm də praktik məzmun daşıdığını nümayiş etdirdi və beynəlxalq ictimaiyyətə güclü birlik mesajı verdi. Suriyanın keçid dövrü Prezidenti Əhməd əl-Şəraa ilə görüş isə post-münaqişə mərhələsində əməkdaşlıq imkanlarının araşdırılması baxımından önəmli idi. Moldova Prezidenti Maya Sandu və Şimali Kipr rəhbərliyi ilə aparılan müzakirələr isə Qara dəniz regionu və türk dünyası çərçivəsində əlaqələrin genişləndirilməsinə xidmət edir.

Bu görüşlərin seçimi təsadüfi deyildi. Onlar Azərbaycanın strateji maraqlarını birbaşa əks etdirən istiqamətləri əhatə edirdi. Türkiyə ilə münasibətlər “bir millət, iki dövlət” prinsipi əsasında daim prioritet olaraq qalır. Pakistanla uzun illərə dayanan əməkdaşlıq isə regional təhlükəsizlik və müdafiə sahəsində mühüm dayaqlardan biridir. Suriya ilə dialoq yeni geosiyasi reallıqlara uyğun əməkdaşlıq imkanlarını gündəmə gətirir. Moldova və Şimali Kipr isə Orta Dəhliz və türk dünyası inteqrasiyası baxımından əlavə strateji əhəmiyyət daşıyır.

Forumun ümumi mesajı dəyişməz qaldı: sülh, dialoq və əməkdaşlıq. İştirakçılar qlobal parçalanma şəraitində etimadın bərpasının və çoxtərəfli diplomatiyanın gücləndirilməsinin vacibliyini vurğuladılar. Azərbaycan isə Cənubi Qafqazda sülhün möhkəmləndirilməsi, Orta Dəhlizin inkişafı və enerji təhlükəsizliyinin təmin olunması kimi konkret təşəbbüslərlə çıxış etdi.

Tədbirdə, həmçinin qlobal risklər də geniş müzakirə olundu: geosiyasi gərginliklər, regional münaqişələr, xüsusilə İran–İsrail xəttindəki eskalasiya, iqlim dəyişiklikləri və iqtisadi qeyri-sabitliklər əsas təhlükələr kimi qeyd edildi. Bu kontekstdə Yaxın Şərqdə sabitliyin pozulması, münaqişənin genişlənmə ehtimalı və enerji təchizatı zəncirlərinə mümkün təsirlər xüsusi diqqət mərkəzində idi. Azərbaycan və Türkiyə rəhbərliyi bu gərginliklərin region ölkələrinə mənfi təsirini vurğulayaraq, sülh yolunun alternativsiz olduğunu bildirdilər.

Nəticə etibarilə, forum ikitərəfli və çoxtərəfli əməkdaşlıq üçün yeni imkanlar yaratdı. Etimad mühitinin gücləndirilməsi və konkret layihələr üzrə razılaşmalar üçün mühüm zəmin formalaşdı. Azərbaycan üçün bu platforma Cənubi Qafqazın sülh və əməkdaşlıq məkanına çevrilməsi, enerji diplomatiyasının inkişafı və türk dünyası ilə inteqrasiyanın dərinləşdirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıdı.

Xüsusilə İran–İsrail gərginliyi fonunda  yeni əməkdaşlıq istiqamətləri ön plana çıxdı. Yaxın Şərqdə sabitliyin təmin olunması, enerji marşrutlarının şaxələndirilməsi və Azərbaycan–Türkiyə–Pakistan kimi üçtərəfli formatların gücləndirilməsi əsas müzakirə mövzularından oldu. Azərbaycan bu prosesdə balanslı və konstruktiv mövqe sərgiləyərək regional sabitliyin qorunmasına töhfə verir. 

Ümumilikdə toplantı göstərdi ki, qeyri-müəyyənliklərin artdığı bir dövrdə diplomatiya hələ də var və ən təsirli vasitə olaraq qalır. Azərbaycan isə bu vasitədən məqsədyönlü şəkildə istifadə edərək öz strateji mövqeyini daha da gücləndirir.

Jalə Rövşən