Amerikalılar artıq nə hökumətə inanır, nə də bazara!

Amerikalıların iqtisadiyyata baxışı təkcə “narahatlıq” mərhələsini çoxdan keçib, artıq “etimadın itirilməsi” mərhələsinə daxil olub.

İqtisadi Etimad İndeksinin -27-dən -38-ə düşməsi sadəcə rəqəm dəyişikliyi kimi görünə bilər, amma bu, əslində psixoloji bir siqnaldır. İnsanlar təkcə hazırkı vəziyyəti pis qiymətləndirmir, həm də gələcəyə daha bədbin baxırlar. Statistikada ən kritik hissə də elə budur: 73% insanların iqtisadiyyatın pisləşdiyini düşünməsi artıq qısa müddətli narazılıq yox, ümumi “gözlənti depressiyası” deməkdir.

Burada diqqət çəkən əsas məqam odur ki, problem tək bir qrupun deyil. Respublikaçılar, Demokratlar və müstəqillər hamısı daha pis nəticələr göstərir. Yəni məsələ partiya siyasətindən çıxıb daha geniş sosial reallığa çevrilib. Respublikaçılarda belə 15 ballıq düşüş var — bu, adətən iqtisadi narazılığın ən “dayanıqlı” hesab olunan qruplara da keçdiyini göstərir.

İş bazarı ilə bağlı rəqəmlər də eyni tendensiyanı gücləndirir. 63%-in “iş tapmaq pis vaxtdır” deməsi iqtisadiyyatın real sektorunda da inamsızlığın artdığını göstərir. Burada maraqlı bir psixoloji kontrast var: rəsmi rəqəmlər bazarın hələ aktiv olduğunu göstərə bilər, amma insanların hiss etdiyi reallıq tam fərqlidir. İqtisadiyyatın ən təhlükəli tərəfi də budur — rəqəmlərlə hisslər arasındakı uçurum.

Fond bazarı ilə bağlı skeptisizm isə daha dərin mesaj verir. 43%-in investisiyanı “pis fikir” sayması, insanların artıq riskdən qaçmağa başladığını göstərir. Tarixən bu cür dövrlər ya uzunmüddətli qeyri-müəyyənlik, ya da ciddi iqtisadi sarsıntıların əvvəlində müşahidə olunur.

Digər maraqlı detal odur ki, iqtisadi narahatlıqların yanında “hökumət” və “müharibə” də əsas problem kimi qeyd olunur. Bu, iqtisadi inamsızlığın təkcə daxili maliyyə faktorlarından yox, qlobal gərginliklərdən də qidalandığını göstərir. Xüsusilə enerji və neft qiymətləri kimi məsələlər gündəlik həyatda birbaşa hiss olunur və insanlar bunu dərhal iqtisadi vəziyyətlə əlaqələndirirlər.

Qısası, görünən odur ki, ABŞ iqtisadiyyatı hələ çökməyib, amma insanlar artıq onun sabit olduğuna inanmır. Və iqtisadiyyatda ən çətin bərpa olunan şey də məhz bu inamsızlıqdır.

Jalə Rövşən