Ağciyərləri hədəfə alan gizli xəstəlik: Sarkoidoz haqqında bilməli olduqlarınız

Sarkoidoz orqanizmin immun sisteminin reaksiyası nəticəsində müxtəlif orqanlarda iltihablı hüceyrə qruplarının – qranulomaların əmələ gəlməsi ilə xarakterizə olunan xəstəlikdir. Ən çox ağciyərləri və döş qəfəsində yerləşən limfa düyünlərini təsir etsə də, dəri, gözlər, ürək, qaraciyər, böyrəklər və sinir sistemi də xəstəlikdən zərər görə bilər.

TodayPress TV xəbər verir ki, xəstəliyin dəqiq yaranma səbəbi hələ tam müəyyən edilməyib. Mütəxəssislər immun sisteminin müəyyən xarici təsirlərə və ya antigenlərə qeyri-adi reaksiyasının rol oynaya biləcəyini düşünürlər. Sarkoidoz bir çox insanda yüngül keçir və hətta müalicəsiz də geriləyə bilər. Lakin bəzi hallarda xəstəlik xroniki xarakter alaraq orqanlarda qalıcı zədələnməyə səbəb ola bilər. 

Sarkoidoz hansı əlamətlərlə özünü göstərir?

Sarkoidozun əlamətləri xəstəliyin hansı orqanı və nə dərəcədə təsir etməsindən asılıdır. Bəzi insanlarda isə ümumiyyətlə heç bir simptom müşahidə olunmur və xəstəlik başqa səbəbdən aparılan müayinə zamanı təsadüfən aşkarlanır.

Ağciyərlər təsirləndikdə ən çox:

• davamlı öskürək;

• nəfəs darlığı;

• xırıltılı tənəffüs;

• sinə ağrısı müşahidə oluna bilər. 

Yorğunluq, halsızlıq, qızdırma və səbəbsiz çəki itkisi də xəstəliyin ümumi əlamətləri arasında yer alır.

Dəri zədələndikdə səpkilər və düyünlər yarana bilər. Gözlərin tutulması zamanı isə görmənin bulanması, göz ağrısı, qızartı və işığa həssaslıq meydana çıxa bilər. Ürək sarkoidozu ürəkdöyünmə və ritm pozğunluqları ilə özünü göstərə bilər. Sinir sisteminin tutulması zamanı baş ağrısı, başgicəllənmə, sinir ağrıları və digər nevroloji əlamətlər yarana bilər.

Diaqnoz necə qoyulur?

Sarkoidozu müəyyən etmək həmişə asan deyil. Çünki xəstəliyin spesifik, təkbaşına diaqnoz qoymağa imkan verən bir testi yoxdur və onun əlamətləri bir sıra digər xəstəliklərlə üst-üstə düşə bilər. Buna görə həkimlər əvvəlcə oxşar xəstəlikləri istisna etməyə çalışırlar. 

Diaqnostika zamanı xəstənin şikayətləri və tibbi tarixçəsi qiymətləndirilir, fiziki müayinə aparılır. Daha sonra döş qəfəsinin rentgenoqrafiyası və ya kompüter tomoqrafiyası, ağciyər funksiyası testləri, qan analizləri və xəstəliyin təsir etdiyi orqana uyğun digər müayinələr təyin oluna bilər.

Bəzi hallarda diaqnozu təsdiqləmək üçün biopsiya aparılır. Bu zaman təsirlənmiş toxumadan nümunə götürülərək laboratoriyada araşdırılır. 

Qanda kalsium səviyyəsi, qan hüceyrələrinin göstəriciləri, böyrək və qaraciyər funksiyaları da qiymətləndirilə bilər. ACE kimi bəzi laborator göstəricilər əlavə məlumat verə bilsə də, onlar təkbaşına sarkoidoz diaqnozunu təsdiqləmir. 

Hər sarkoidoz xəstəsi müalicə almalıdır?

Xeyr. Bu xəstəliyin mühüm xüsusiyyətlərindən biri odur ki, bəzi xəstələrdə müalicəyə ehtiyac olmadan vəziyyət yaxşılaşa bilər. Müalicə qərarı xəstənin simptomlarına, xəstəliyin aktivliyinə və hansı orqanların zədələndiyinə əsasən verilir.

Əgər xəstəlik yüngüldürsə və orqanların fəaliyyəti pozulmayıbsa, həkim sadəcə müntəzəm müşahidə aparmağı tövsiyə edə bilər. Bununla belə, simptomların olmaması xəstəliyin tamamilə nəzarətsiz buraxılması demək deyil. Müntəzəm tibbi nəzarət xəstəliyin gedişatını və mümkün ağırlaşmaları izləmək üçün vacibdir. 

Sarkoidoz necə müalicə olunur?

Müalicəyə ehtiyac yarandıqda əsas məqsəd iltihabı azaltmaq, orqanların fəaliyyətini qorumaq və xəstənin həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmaqdır.

Kortikosteroidlər simptomatik və daha ciddi xəstəlikdə ən çox istifadə olunan müalicələrdəndir. Prednizon kimi preparatlar iltihabı azaltmağa kömək edir. Lakin uzunmüddətli və yüksək dozalı istifadənin qan şəkərinin və təzyiqin yüksəlməsi, çəki artımı, sümük əriməsi, katarakta və qlaukoma kimi yan təsirləri ola bilər. Buna görə belə preparatlar yalnız həkim nəzarəti altında istifadə edilməlidir. 

Kortikosteroidlərin kifayət etmədiyi və ya uzunmüddətli istifadəsinin arzuolunmaz olduğu hallarda immun sisteminin fəaliyyətini zəiflədən dərmanlardan, o cümlədən metotreksat, azatioprin və bəzi digər preparatlardan istifadə edilə bilər. Dəri və digər orqanların tutulmasına uyğun olaraq fərqli müalicə üsulları da seçilə bilər. 

Ağciyər funksiyası ciddi şəkildə pozulduqda oksigen terapiyası və ağciyər reabilitasiyası kimi əlavə müalicələrə ehtiyac yarana bilər. Nadir və ağır hallarda, xüsusilə həyati əhəmiyyətli orqanlarda ciddi zədələnmə olduqda transplantasiya da nəzərdən keçirilə bilər. 

Sarkoidoz təhlükəlidirmi?

Sarkoidozun gedişatı hər insanda eyni olmur. Bir çox xəstədə xəstəlik yüngül keçir və remissiyaya daxil olur. Digər tərəfdən, xroniki və mütərəqqi sarkoidoz ağciyərlərdə çapıqlaşmaya – fibroz prosesinə səbəb ola bilər.

Ürək, beyin və sinir sistemi kimi həyati əhəmiyyətli orqanların tutulması isə daha ciddi qiymətləndirilir. Bu səbəbdən sarkoidoz diaqnozu qoyulan şəxslərin xəstəliyin yalnız ağciyərlərlə məhdud olub-olmadığını müəyyənləşdirmək üçün həkim nəzarətində olması vacibdir.

Xəstəliklə yaşamaq mümkündürmü?

Bəli. Bir çox insan sarkoidozla normal və aktiv həyat sürə bilir. Bunun üçün xəstəliyin mütəmadi izlənməsi, həkimin təyin etdiyi müalicəyə riayət olunması və yeni simptomların vaxtında bildirilməsi önəmlidir.

Sağlam həyat tərzi, fiziki aktivliyin imkan daxilində qorunması və siqaretdən uzaq durmaq da ümumi sağlamlıq baxımından faydalıdır. 

Ən əsası isə sarkoidoz diaqnozu qoyulan şəxsin özbaşına dərman qəbul etməməsi və xüsusilə kortikosteroidlərin dozasını həkim məsləhəti olmadan dəyişməməsidir.

Kübra Musayeva