BAKIDA 10-CU “FORMULA-1” YARIŞI: BİR ŞƏHƏRİN BÖYÜK SÜRƏT HEKAYƏSİ

Bu mövzuda 2026-cı il yarışını sadəcə “10-cu “Formula-1” yarışı” kimi yox, Bakının “Formula-1” ilə keçdiyi 10 illik yolun yekunu kimi qiymətləndirmək daha doğru olar. 2016-cı ildə Avropa Qran-prisi kimi başlayan layihə 2026-cı ildə yubiley mərhələsinə çatır; 2020-ci ildə pandemiya səbəbindən yarış keçirilmədiyi üçün bu, təqvim üzrə 10-cu yarış, faktiki isə Bakıda keçiriləcək 10-cu F-1 həftəsonudur. 

Bakı trasında 9 keçirilmiş yarışda 7 müxtəlif qalib görmüşük:

Rosberq, Rikkardo, Hemilton, Bottas, Peres, Ferstappen və Piastri. Ferstappen və Peres iki dəfə qalib gəlib. Bu, Bakı yarışının uzun müddət “Formula-1”in proqnozlaşdırılması ən çətin mərhələlərindən biri olmasının göstəricilərindəndir. 

BAKI NİYƏ “FORMULA-1” ÜÇÜN XÜSUSİ TRASDIR?

Bakı Şəhər Halqasının əsas xüsusiyyəti onun ziddiyyətlər üzərində qurulmasıdır.

Bir tərəfdə təxminən 6 kilometrlik trasın geniş və yüksək sürətli hissələri, digər tərəfdə İçərişəhər ərazisində çox dar və texniki bölmələr var. Trasın uzunluğu 6,003 km, yarış məsafəsi isə 51 dövrədən ibarət 306,049 km-dir. 

Bu quruluş pilotları uzun düzlükdə maksimum sürət və dar hissələrdə millimetr dəqiqliyinə məcbur edir.  

Məhz buna görə Bakı çox vaxt yalnız “sürətli tras” kimi yox, səhvə çox az yer verən şəhər trası kimi xarakterizə olunur.

Statistika da bunu göstərir. 2025-ci ilə qədər keçirilmiş yarışlarda yalnız iki qalib – Niko Rosberq və Valtteri Bottas – poul mövqeyindən qələbə qazanıb. 

Yəni Bakı sadəcə sürətli avtomobilin deyil, strategiyanın, təkər seçiminin, təhlükəsizlik avtomobilinin və pilot səhvlərinin də nəticəyə ciddi təsir etdiyi məkandır.

10 İLİN ƏN MÜHÜM İDMAN NƏTİCƏSİ: BAKI ARTIQ “İSTİSNA” DEYİL

İlk illərdə Azərbaycan Qran-prisinin “Formula-1” təqvimində qalıcı olub-olmayacağı ayrıca sual idi. Bu gün isə vəziyyət fərqlidir.

2025-ci ilin sentyabrında “Formula-1” və Azərbaycan arasında yeni müqavilə imzalanıb. Bakı yarışı 2030-cu ilə qədər təqvimdə qalacaq. “Formula-1” rəhbərliyi Bakı trasının uzun düzlükləri, texniki hissələri və İçərişəhərdən keçən unikallığını yarışın əsas üstünlükləri sırasında göstərib. 

Bu, yubiley yarışını sadəcə keçmişə baxış deyil, eyni zamanda daha dörd illik gələcək perspektivinin başlanğıcı edir.

TURİZMƏ TƏSİR: “FORMULA-1” BAKIYA NƏ QƏDƏR TURİST GƏTİRİR?

Burada rəqəmləri bir-birindən ayırmaq vacibdir. “Ümumi tamaşaçı sayı” ilə “xarici turist sayı” eyni göstərici deyil.

Məsələn, 2018-ci ildə yarış və konsertlərə ümumilikdə 94 min nəfər qatılmışdı. Onların arasında yerli tamaşaçılar da vardı; satılan biletlərin 77 faizi yerli satışların payına düşmüşdü. Eyni zamanda həmin il xarici ziyarətçilərin sayında əvvəlki illə müqayisədə 31 faiz artım qeydə alınmışdı. 

2024-cü ildə isə yarış həftəsonunda 76 min tamaşaçı qeydə alınıb və təşkilatçılar bu göstəricini həmin vaxta qədər son səkkiz ilin ən yüksək nəticəsi kimi təqdim ediblər. Yarışa 70-dən çox ölkədən azarkeş gəlib. 

2025-ci il üçün isə təşkilatçılar və beynəlxalq media təxminən 13 min beynəlxalq ziyarətçi rəqəmini açıqlayıb. 

Bu göstəricinin əhəmiyyəti ondadır ki, turist yalnız bilet almır. O oteldə qalır, restoranda yemək yeyir, taksidən və digər nəqliyyatdan istifadə edir, alış-veriş edir, şəhərin digər turizm obyektlərini ziyarət edə bilir, yarışdan əvvəl və sonra əlavə günlər keçirə bilər. 

Deməli, F1-in turizm effekti tras/tribuna gəliri ilə ölçülə bilməz.

Ən diqqətçəkən rəqəmlərdən biri: turist xərcləri

2025-ci ilin məlumatına əsasən, Mastercard Azərbaycan üzrə ölkə meneceri Emil Zeynalov bildirib ki, 2024-cü ildə “Formula-1” dövründə turistlərin Azərbaycandakı xərcləri 2023-cü illə müqayisədə 85 faiz artıb. 

Bu göstərici xüsusilə vacibdir. Çünki burada söhbət yalnız turist sayından deyil, onların şəhərdə nə qədər pul xərcləməsindən gedir.

Bu da Formula 1-in Bakının:

otel → restoran → nəqliyyat → pərakəndə satış → əyləncə → xidmət

zəncirinə təsir etdiyini göstərir.

“FORMULA-1”in ŞƏHƏR ÜÇÜN MARKETİNQ EFFEKTİ

“Formula-1”in Bakıya verdiyi ən çətin ölçülən, amma potensial olaraq ən mühüm nəticə şəhərin beynəlxalq vizual təqdimatıdır.

Bakı Qran-prisinin televiziya görüntülərində eyni anda Xəzər dənizi, İçərişəhər, Qız qalası ətrafı, şəhərin müasir memarlığı, bulvar və paytaxt küçələri göstərilir.

Yəni “Formula-1” yarışın keçirildiyi məkandan daha böyük bir şəhər vitrini rolunu oynayır.

2024-cü il yarışının 70-dən çox ölkədən azarkeş qəbul etdiyi və qlobal televiziya auditoriyasının 66 milyondan çox olduğu “Formula-1” tərəfindən açıqlanıb. 

Bu, Bakı üçün adi reklam kampaniyasından fərqli xüsusiyyət daşıyır. Şəhər reklam çarxında deyil, real vaxtda baş verən qlobal idman hadisəsinin fonunda görünür.

YUBİLEY YARIŞININ BAŞQA BİR GÖSTƏRİCİSİ: “FORMULA-1”İN  ÖZÜNÜN BÖYÜMƏSİ 

2026-cı ilin yubileyini 2016-cı ilin “Formula-1”i ilə müqayisə etmək də maraqlıdır.

“Formula-1”in öz məlumatına görə, 2025-ci ildə qlobal fan bazası 827 milyon nəfərə çatıb və 2018-ci illə müqayisədə 63 faiz artıb. Auditoriyanın 43 faizi 35 yaşdan aşağıdır, qadınların payı isə 42 faizə yüksəlib. 

Bu o deməkdir ki, Bakı 10 il əvvəl “Formula-1”ə daxil olanda mövcud olan auditoriya ilə 2026-cı ildəki auditoriya eyni deyil.

Xüsusilə gənclər və rəqəmsal auditoriya “Formula-1”in kommersiya dəyərini artırır. Bakı da bu qlobal böyümədən faydalanan yarışlardan biridir.

10 İLİN ƏSAS NƏTİCƏSİ NƏDİR?

Azərbaycan Qran-prisinin 10 illik tarixini yalnız “neçə yarış keçirildi, kim qalib gəldi?” sualı ilə ölçmək kifayət deyil.

Bu layihənin Bakıya təsirini dörd səviyyədə görmək mümkündür:

İdman:

Bakı 9 keçirilmiş yarışda 7 müxtəlif qalib görüb və “Formula-1”in ən qeyri-müəyyən traslarından biri reputasiyasını formalaşdırıb. 

Turizm:

Yarış minlərlə beynəlxalq ziyarətçini Bakıya gətirir. 2025-ci ildə bu göstərici təxminən 13 min xarici ziyarətçi kimi açıqlanıb. 

Biznes:

Otellərdən restoranlara, nəqliyyatdan xidmət sektoruna qədər müxtəlif sahələrdə əlavə iqtisadi aktivlik yaradır. 2016-cı ildən etibarən 277,3 milyon dollarlıq ümumi iqtisadi təsir hesablanıb.

Şəhər brendi:

Bakı 10 il ərzində “Formula-1”in qlobal yayımında mütəmadi görünən şəhərlərdən birinə çevrilib. 2024-cü il yarışının 66 milyondan çox televiziya auditoriyasına çatması bunun miqyasını göstərir.

Əsas nəticə isə budur: Azərbaycan Qran-prisi artıq Bakıya gətirilən ayrı-ayrı idman tədbiri mərhələsindən çıxaraq, şəhərin beynəlxalq tədbirlər, turizm, qonaqpərvərlik və biznes ekosisteminin bir hissəsinə çevrilib. Lakin onun real xalis iqtisadi səmərəsini müəyyənləşdirmək üçün təşkilati və dövlət xərclərini əldə olunan iqtisadi gəlirlərlə birlikdə hesablamaq lazımdır.

2026-cı ilin 10-cu yarışı bu baxımdan sadəcə yubiley deyil - Bakının “Formula-1”də ilk onilliyinin yekun hesabatı və 2030-a qədər uzanan yeni mərhələnin başlanğıcıdır.

Namiq HUN