Kəpək sadəcə dəri problemi deyil: Baş dərisində gizlənən göbələk təhlükəsi

Kəpək baş dərisində dərinin üst qatından ayrılan xırda, ağ və ya sarımtıl pulcuqların yaranması ilə müşahidə olunan geniş yayılmış problemdir.

Bəzi hallarda baş dərisində qaşınma və qızartı da meydana gəlir. Kəpək adətən ciddi sağlamlıq təhlükəsi yaratmasa da, davamlı olduqda insanı narahat edə və saçların görünüşünə təsir göstərə bilər. Problemin səbəblərini düzgün müəyyənləşdirmək onun nəzarətdə saxlanılması üçün vacibdir.

Kəpəyin yaranmasında əsas amillərdən biri baş dərisində təbii şəkildə yaşayan Malassezia adlı maya göbələklərinin fəaliyyətidir. Bu mikroorqanizmlər əksər insanlarda mövcuddur və normal şəraitdə problem yaratmır. Lakin bəzi insanlarda onların fəaliyyəti, baş dərisinin ifraz etdiyi piy və dərinin fərdi həssaslığı birləşərək qıcıqlanmaya və dəri hüceyrələrinin daha sürətli yenilənməsinə səbəb ola bilər. Nəticədə dərinin üst qatından ayrılan hüceyrələr gözlə görünən pulcuqlar şəklində toplanır.

Baş dərisinin həddindən artıq yağlanması da kəpəyin yaranmasına şərait yarada bilər.

Piy vəzilərinin fəaliyyəti artdıqda baş dərisində yağlı mühit formalaşır və bu, Malassezia göbələklərinin fəaliyyətinə təsir göstərə bilər. Belə hallarda kəpək daha iri, sarımtıl və yağlı pulcuqlar şəklində görünə bilər. Digər tərəfdən, baş dərisinin quruması da xırda, ağ pulcuqların yaranmasına səbəb olur. Buna görə hər kəpək problemini eyni səbəblə əlaqələndirmək düzgün deyil.

Kəpəyi artıra bilən digər amillərə stress, soyuq və quru hava, hormonal dəyişikliklər, eləcə də saç və baş dərisinə qulluq vasitələrinə qarşı həssaslıq daxildir. Bəzi şampunlar, saç boyaları və digər kosmetik məhsullar dəridə qıcıqlanma yarada bilər. Həmçinin saçların kifayət qədər yuyulmaması yağ və ölü dəri hüceyrələrinin toplanmasını artıraraq kəpəyin daha nəzərəçarpan olmasına səbəb ola bilər. Bununla belə, kəpək yalnız gigiyena qaydalarına əməl edilməməsi ilə bağlı deyil.

Baş dərisində kəpəyə bənzər əlamətlər yaradan digər problem isə göbələk infeksiyasıdır. Burada mühüm fərq var: adi kəpəklə baş dərisinin dermatofit göbələklərinin törətdiyi infeksiyası eyni vəziyyət deyil. Tinea capitis adlanan bu infeksiya saçlı dərini və saç köklərini zədələyə bilər. O, xüsusilə uşaqlarda müşahidə olunur və yoluxmuş insanla, heyvanla və ya ortaq istifadə edilən daraq, dəsmal və digər əşyalarla təmas nəticəsində yayıla bilər.

Baş dərisinin göbələk infeksiyası zamanı qaşınma, qızartı, qabıqlanma və saçların müəyyən sahələrdə qırılması müşahidə oluna bilər. Bəzi hallarda dairəvi, saçsız nahiyələr yaranır, baş dərisində şişkinlik və irinli yaralar meydana çıxır. İnfeksiya vaxtında müalicə edilmədikdə saç tökülməsi davam edə və bəzi ağır iltihabi hallarda çapıqlaşma nəticəsində saçların həmin sahələrdə yenidən çıxması çətinləşə bilər. Bu əlamətlər adi kəpəklə qarışdırılmamalıdır.

Kəpəyin azaldılması üçün tərkibində ketokonazol, selenium sulfid və ya salisil turşusu olan xüsusi şampunlardan istifadə edilə bilər.

Məhsulun təlimatına əməl etmək və baş dərisinin reaksiyasını izləmək vacibdir. Lakin saç tökülməsi, güclü qaşınma, qızartı, ağrı və ya irinli yaralar varsa, dermatoloqa müraciət edilməlidir. Kəpək əleyhinə şampunlar baş dərisinin dermatofit göbələk infeksiyasını təkbaşına müalicə etmək üçün kifayət etmir; belə hallarda adətən həkimin təyin etdiyi ağızdan qəbul edilən göbələk əleyhinə dərmanlar tələb olunur.

Nəticə etibarilə, kəpək hər zaman baş dərisində yoluxucu göbələk infeksiyasının olması demək deyil. Onun yaranmasında dərinin yağlılığı, quruluğu, Malassezia mayalarının fəaliyyəti və fərdi həssaslıq rol oynaya bilər. Əlamətlərin səbəbini düzgün müəyyənləşdirmək, uyğun qulluq vasitələrindən istifadə etmək və davamlı problemlərdə mütəxəssisə müraciət etmək baş dərisinin sağlamlığını qorumağa kömək edir.

Aysel Mətləb