Tualetə buraxmadılar, yerə yıxıb başını yardılar: Tramp Sin Pi görüşündə müharibə kimi olaylar

Pekində 14–15 may tarixlərində keçirilən ABŞ–Çin görüşü rəsmi açıqlamalarda “əməkdaşlıq”, “stabil münasibətlər” və “qarşılıqlı hörmət” mesajları ilə təqdim olunsa da, səhnə arxasında tamamilə fərqli atmosfer yaşanıb.

Bu səfər Donald Trampın 2017-ci ildən sonra Çinə ilk rəsmi səfəri, eyni zamanda Si Cinpin ilə ilk böyük görüşü idi. Lakin New York Post və Daily Beast-in yaydığı məlumatlara görə, görüşlər təhlükəsizlik qalmaqalları, protokol pozuntuları və gərgin qarşıdurmalarla yadda qalıb.

İkitərəfli görüş başlamazdan əvvəl çinli jurnalistlərin böyük qrupu qəfil şəkildə zala daxil olub. Yaranan qarışıqlıq zamanı Ağ Evin əvvəlcədən gəlmiş komandasından olan qadın əməkdaş yerə yıxılıb və izdihamın arasında qalıb. ABŞ tərəfi buna çox sərt reaksiya verib, otaqda qışqırıqlar yüksəlib. Hətta hot-mikrofondan “Get the f*** out of here!” ifadəsinin eşidildiyi bildirilir. Qadın əməkdaş ciddi xəsarət almasa da, sarsılmış vəziyyətdə olub.

Gərginlik daha sonra Göy Məbəd kompleksində davam edib. Çin təhlükəsizlik qüvvələri ABŞ Gizli Xidmətinin silahlı agentini tədbirə buraxmaqdan imtina edib. ABŞ nümayəndələri isə “agent olmadan jurnalist qrupu içəri daxil olmayacaq” deyərək geri addım atmayıblar. Təxminən yarım saat davam edən mübahisədən sonra kompromis əldə olunub: jurnalistləri başqa bir agent müşayiət edib, silahlı əməkdaş isə kənarda qalıb.

Göy Məbəddən çıxış zamanı isə yeni qarşıdurma yaranıb. Çin təhlükəsizlikçiləri ABŞ jurnalistlərinin prezident kortejinə yaxınlaşmasına mane olmağa çalışıb. Bu isə qışqırıqlar, itələşmələr və gərgin anlarla nəticələnib. Ağ Ev əməkdaşlarından biri “Biz gedirik!” deyərək qrupu irəli aparmağa çalışsa da, Çin tərəfi fiziki şəkildə yollarını kəsməyə cəhd edib. ABŞ rəsmilərindən biri sonradan vəziyyəti “tam biabırçı xaos” adlandırıb.

Görüşün ən gözlənilməz məqamlarından biri isə Donald Trampın təxminən 30 ABŞ biznesmenini qəfil şəkildə salona gətirməsi olub. Elon Musk, Tim Cook, Jensen Huang və digər iri şirkət rəhbərləri ayrı-ayrılıqda təqdim edilib və qısa çıxışlar ediblər. Bu hissənin əvvəlcədən planlaşdırılmadığı bildirilir. Çin nümayəndə heyəti ilk anda açıq şəkildə çaşqınlıq yaşayıb, proqram isə tamamilə pozulub. Si Cinpin vəziyyəti diplomatik şəkildə yumşaltmağa çalışaraq “bu yaxşı fikir idi” deməklə kifayətlənib.

Amerikalı jurnalistlərin isə tədbirlər zamanı ciddi məhdudiyyətlərlə üzləşdiyi bildirilir. Onlara su verilmədiyi, şəxsi su butulkalarının əllərindən alındığı, uzun müddət isti hava altında saxlanıldıqları və tualetə getmələrinə məhdudiyyət qoyulduğu qeyd olunur. Bəzi jurnalistlər ayrıca otaqlarda gözlədildiklərini və hər addımlarının nəzarətdə saxlanıldığını deyiblər.

Rəsmi bəyanatlarda iqtisadi əməkdaşlıq ön plana çıxarılsa da, əsas gərgin mövzunun Tayvan olduğu bildirilir. Si Cinpin Tayvan məsələsini “ən vacib məsələ” adlandıraraq Vaşinqtona qarşıdurma riskini xatırladıb. ABŞ tərəfi isə açıq eskalasiyadan yayınmağa çalışsa da, son açıqlamalarda Çinə dolayı xəbərdarlıqlar verilib.

Sammitdən böyük və tarixi razılaşma çıxmayıb. Tərəflər yalnız məhdud iqtisadi addımları müzakirə ediblər:

•  ABŞ-dən soya ixracı
•  Boeing sifarişləri
•  yeni ticarət şuraları

münasibətlərin daha da pisləşməsinin qarşısını almağa yönəlmiş addımlar

Nəticə etibarilə, Pekində keçirilən bu görüş tərəflər arasında real etimadın formalaşmadığını bir daha göstərdi. Kamera qarşısında diplomatik təbəssümlər olsa da, pərdəarxasında ABŞ və Çin arasında dərin rəqabət, qarşılıqlı şübhə və strateji gərginliyin davam etdiyi açıq şəkildə hiss olundu.

Nəticəsiz daha bir görüş. Yəni ki, İranla müharibə qaçınılmazdır...