Çin - Pakistan münasibətlərində gözlənilməz proseslər yaşanır
İslamabadla Çin arasında illərdir “ən dərin dənizdən daha dərin” adlandırılan münasibətlər son vaxtlar gözlənilməz bir sakitlik yaşayır.
CPEC-in ikinci mərhələsi ləngiyib, böyük layihələr gözləniləndən çox geridə qalıb.
Gəlin, addım-addım görək, nə baş verir.
Əvvəlcə maliyyə məsələsi önə çıxır. Pakistan Çin enerji şirkətlərinə xeyli ödəniş borcu yığıb. Borc artdıqca Çin tərəfi də yeni pulları ehtiyatla xərcləməyə başlayıb. Bu, təbii bir reaksiyadır – heç kim riskli investisiyanı sevmir.
Ardınca təhlükəsizlik problemləri gəlir. CPEC layihələrində 20-dən artıq Çin vətəndaşı həyatını itirib. Belə vəziyyətdə Çin “bizim adamlarımızı qoruya bilmirsinizsə, biz də irəli getməyək” mövqeyində dayanıb. Bu da prosesi yavaşladan mühüm amillərdən biridir.
Daha sonra isə iri layihələrin taleyi gündəmə gəlir. Xüsusilə ML-1 dəmir yolu kimi nəhəng infrastrukturu Çin artıq təkbaşına maliyyələşdirmək istəmir. Bunun əvəzinə beynəlxalq banklar və digər ölkələrlə birgə konsorsium yaratmağı təklif edir. Beləliklə, yük tək Çinə düşmür.
Ən həssas mövzuya keçək – Qvadar. Pakistan burada hərbi baza təklif etsə də, qarşılığında ciddi şərtlər irəli sürdü: hərbi dəstək, texnologiya transferi və digər strateji məsələlər. Çin isə nüvə silahlarının yayılması riskini və regional gərginliyi nəzərə alaraq bu addımdan çəkindi. Danışıqlar elə bu nöqtədə sərtləşdi.
Bütün bunları bir-birinə bağlayan isə Pakistanın xarici siyasətindəki balanslaşdırma cəhdləridir. Ölkə həm Çinlə iqtisadi əlaqələri, həm də Qərblə, xüsusilə ABŞ ilə münasibətləri eyni vaxtda idarə etməyə çalışır. Çin bunu diqqətlə izləyir.
Həqiqətən də maraqlı bir mərhələdəyik. İki ölkə arasındakı münasibətlər romantik ifadələrdən uzaqlaşıb, daha praqmatik və hesablanmış bir yol tutub. Pakistan öz təhlükəsizlik və iqtisadi problemlərini həll etməyə çalışır, Çin isə risklərini minimuma endirmək istəyir. Bu soyuqluq heç də münasibətlərin bitməsi demək deyil. Hər iki tərəf indi daha diqqətli davranır, qarşılıqlı maraqları daha dəqiq ölçür. Gələcəkdə nə olacaq, hər şey problemlərin necə həll olunacağından asılıdır.
Jalə Rövşən
