Uşaqların immunitetini gücləndirən qidalar – Valideynlər nələrə diqqət etməlidir?

Uşaqların immun sisteminin düzgün formalaşması və infeksiyalara qarşı müdafiəsinin təmin edilməsi üçün sağlam qidalanma mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Orqanizmin müdafiə mexanizmləri uşaqlıq dövründə inkişaf etdiyi üçün bu mərhələdə vitamin, mineral və digər qida maddələrinin kifayət qədər qəbul edilməsi vacibdir. Balanslaşdırılmış qidalanma immun hüceyrələrinin fəaliyyətini dəstəkləyir, toxumaların inkişafına kömək edir və orqanizmin xəstəliklərə qarşı müqavimətini qoruyur.

İmmunitetin normal fəaliyyəti üçün zülallar xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Onlar immun sisteminin əsas elementlərindən olan anticisimlərin və digər müdafiə molekullarının yaranmasında iştirak edir. Uşaqların gündəlik rasionunda yumurta, balıq, toyuq əti, süd məhsulları, lobya, mərcimək və noxud kimi zülal mənbələrinin olması tövsiyə edilir. Zülal çatışmazlığı uşağın böyüməsinə və immun sisteminin normal fəaliyyətinə mənfi təsir göstərə bilər.

Vitaminlər arasında A, C və D immun müdafiəsində mühüm rol oynayır. A vitamini dəri və selikli qişaların sağlamlığını qoruyaraq mikroorqanizmlərə qarşı ilkin müdafiə baryerinin fəaliyyətini dəstəkləyir. C vitamini immun hüceyrələrinin fəaliyyətində iştirak edir və antioksidant xüsusiyyətlərə malikdir. D vitamini isə immun sisteminin tənzimlənməsində iştirak etməklə yanaşı, sümük və əzələ sağlamlığı üçün də vacibdir. Bu vitaminlərin qəbulunu təmin etmək üçün uşaqların qidalanmasında kök, balqabaq, sitrus meyvələri, kivi, yumurta və balıq kimi məhsullara yer verilməlidir.

Sink immun sisteminin normal fəaliyyəti üçün vacib minerallardan biridir. O, immun hüceyrələrinin inkişafında, toxumaların bərpasında və yaraların sağalmasında iştirak edir. Sink çatışmazlığı orqanizmin infeksiyalara qarşı müdafiəsini zəiflədə bilər. Ət, balıq, yumurta, süd məhsulları, paxlalılar və bəzi çərəzlər bu mineralın təbii mənbələridir. Xüsusilə əlavə qidalara keçən körpələrin rasionunda sinklə zəngin məhsulların olması vacibdir.

Bağırsaq sağlamlığı da uşaqların immun sisteminin fəaliyyətinə təsir göstərir. Bağırsaq mikrobiotası adlanan faydalı mikroorqanizmlər həzm prosesində, bəzi vitaminlərin sintezində və immun müdafiənin tənzimlənməsində iştirak edir. Qatıq, kefir kimi fermentləşdirilmiş süd məhsulları, eləcə də tərəvəz, meyvə, yulaf və digər liflə zəngin qidalar bağırsaq mikrobiotasının müxtəlifliyini dəstəkləyə bilər. Lifli qidalar faydalı bağırsaq bakteriyaları üçün qida mənbəyi rolunu oynayır.

Uşaqların gündəlik qidalanmasında meyvə və tərəvəzlərin müxtəlifliyinə diqqət yetirilməlidir. Müxtəlif rəngli bitki mənşəli məhsullar fərqli vitaminlər, minerallar və antioksidantlarla zəngindir. Alma, portağal, kivi, çiyələk, brokoli, ispanaq, pomidor və bibər kimi məhsullar rasionun zənginləşdirilməsinə kömək edir. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının tövsiyələrinə görə, 2-5 yaşlı uşaqlar gündə ən azı 250 qram, 6-9 yaşlı uşaqlar isə 350 qram meyvə və tərəvəz qəbul etməlidir.

Bununla yanaşı, uşaqların kifayət qədər su içməsi də vacibdir. Su orqanizmdə maddələr mübadiləsinin, həzmin və bədən temperaturunun tənzimlənməsində iştirak edir. Şirin qazlı içkilər, qablaşdırılmış şirələr və şəkərli məhsulların həddindən artıq qəbulu isə sağlam qidalanma vərdişlərinin formalaşmasına mane ola bilər. Bu səbəbdən gündəlik maye ehtiyacının əsasən təmiz içməli su hesabına qarşılanması daha məqsədəuyğundur.

İmmunitetin dəstəklənməsi üçün yalnız faydalı qidaların qəbul edilməsi deyil, zərərli qidalanma vərdişlərinin məhdudlaşdırılması da əhəmiyyətlidir. Fastfud, həddindən artıq duzlu və şəkərli məhsullar, eləcə də yüksək dərəcədə emal olunmuş qidalar uşağın rasionunda üstünlük təşkil etməməlidir. Belə məhsulların tez-tez istehlakı balanslaşdırılmış qidalanmanı poza, artıq çəki və digər sağlamlıq problemlərinin yaranma riskini artıra bilər. Evdə hazırlanmış, müxtəlif qida qruplarını əhatə edən yeməklərə üstünlük verilməsi daha faydalıdır.

Valideynlərin diqqət etməli olduğu digər məqam vitamin və mineral əlavələrinin nəzarətsiz istifadəsidir. Uşaq balanslaşdırılmış qidalanırsa, əksər hallarda əlavə multivitamin preparatlarına ehtiyac olmur. Vitaminlərin, xüsusilə A və D vitaminlərinin normadan artıq qəbulu sağlamlıq üçün təhlükə yarada bilər. Əlavələrin istifadəsi uşağın yaşına, qidalanmasına və ehtiyaclarına uyğun olaraq pediatr tərəfindən müəyyən edilməlidir. Xüsusilə körpələrdə D vitamini ilə bağlı tövsiyələrə əməl etmək vacibdir.

Nəticə etibarilə, uşaqlarda immun sisteminin sağlam inkişafı üçün düzgün bəslənmə ilə yanaşı, kifayət qədər yuxu, müntəzəm fiziki aktivlik, şəxsi gigiyena və peyvəndlərin vaxtında aparılması da mühüm rol oynayır. Heç bir qida məhsulu və ya vitamin uşağı bütün infeksiyalardan qoruya bilməz. Əsas məqsəd orqanizmin ehtiyac duyduğu qida maddələrini müxtəlif və balanslaşdırılmış rasion vasitəsilə təmin etməkdir. Erkən yaşlardan sağlam qidalanma vərdişlərinin formalaşdırılması isə uşağın həm indiki, həm də gələcək sağlamlığı üçün mühüm əsas yaradır.

Aysel Mətləb