Otaq bitkiləri havanı həqiqətən təmizləyirmi? – Elmi araşdırmalar belə deyir

İnsanlar günün böyük hissəsini ev, ofis və digər qapalı məkanlarda keçirdikləri üçün daxili havanın keyfiyyəti sağlamlıq baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Qapalı məkanlarda havanın çirklənməsi toz, kif, tüstü, məişət kimyəvi maddələri, tikinti materiallarından ayrılan uçucu üzvi birləşmələr və digər çirkləndiricilərlə əlaqəli ola bilər. Bu maddələrin yüksək konsentrasiyada olması baş ağrısı, göz və tənəffüs yollarının qıcıqlanması, allergik reaksiyalar və bəzi hallarda tənəffüs problemlərinə səbəb ola bilər.

Daxili havanın keyfiyyətinə təsir göstərən əsas amillərdən biri havalandırmanın zəif olmasıdır. Pəncərələrin uzun müddət açılmaması və təmiz havanın məkana daxil olmaması nəticəsində karbon qazı, rütubət və müxtəlif çirkləndiricilər toplana bilər. Xüsusilə insanların çox olduğu otaqlarda hava mübadiləsinin kifayət qədər təmin edilməməsi yorğunluq, diqqətin azalması və narahatlıq hissi ilə müşayiət oluna bilər. Buna görə də otaqların mütəmadi havalandırılması daxili hava keyfiyyətinin qorunmasının əsas şərtlərindəndir.

Qapalı məkanlarda otaq bitkiləri yalnız dekorativ məqsəd daşımır, həm də fotosintez prosesi vasitəsilə karbon qazını mənimsəyərək oksigen ifraz edir. Bitkilər həmçinin yarpaq və kökləri vasitəsilə müəyyən uçucu üzvi birləşmələri mənimsəyə bilirlər. Laboratoriya şəraitində aparılan bəzi tədqiqatlar otaq bitkilərinin havadakı müəyyən kimyəvi maddələrin miqdarını azalda bildiyini göstərib. Lakin bu nəticələrin adi ev və ofis şəraitində eyni dərəcədə təsirli olduğu sübut edilməyib.

Otaq bitkilərinin hava keyfiyyətinə təsiri ilə bağlı ən çox müzakirə edilən araşdırmalardan biri 1989-cu ildə NASA tərəfindən aparılıb. Tədqiqatda bəzi bitkilərin qapalı mühitdə benzol, formaldehid və digər uçucu üzvi birləşmələrin azaldılmasına kömək edə bildiyi müəyyən olunub. Bununla belə, araşdırma əsasən laboratoriya şəraitində aparılıb. Sonrakı elmi təhlillər göstərib ki, real yaşayış məkanlarında bitkilərin havanı nəzərəçarpacaq dərəcədə təmizləməsi üçün çox böyük sayda bitki tələb oluna bilər. Buna görə də otaq bitkiləri havalandırma və hava təmizləyici sistemlərin əvəzi hesab edilə bilməz.

Otaq bitkilərinin digər mümkün təsirlərindən biri də daxili mühitin rütubətinə təsir göstərməsidir. Bitkilər yarpaqları vasitəsilə transpirasiya adlanan proses zamanı havaya su buxarı buraxırlar. Bu proses quru mühitdə rütubətin müəyyən qədər artmasına səbəb ola bilər. Lakin bitkilərin sayından və otağın ölçüsündən asılı olaraq bu təsir dəyişir. Həddindən artıq rütubət isə kif göbələklərinin yaranması üçün əlverişli şərait yarada bilər. Buna görə də bitkilərin suvarılmasında ölçüyə riayət etmək vacibdir.

Bitkilərin saxlanılması zamanı onların torpağında kif və digər mikroorqanizmlərin çoxalması ehtimalı da nəzərə alınmalıdır. Torpağın daim nəm qalması, artıq suyun dibçəkdə toplanması və çürümüş yarpaqların vaxtında təmizlənməməsi kif yaranmasına səbəb ola bilər. Bu vəziyyət allergiyası və astması olan şəxslərdə tənəffüs yollarının qıcıqlanmasını gücləndirə bilər. Ona görə də dibçəklərdə suyun yığılmasının qarşısı alınmalı, torpaq mütəmadi yoxlanılmalı və bitkilərə düzgün qulluq edilməlidir.

Qapalı məkanlarda havanın keyfiyyətini qorumaq üçün ilk növbədə çirklənmə mənbələrini azaltmaq lazımdır. Siqaret tüstüsünün otağa daxil olmasına yol verilməməli, yemək bişirilərkən mətbəxin havalandırma sistemi işlədilməli, məişət kimyəvi vasitələrindən istifadə zamanı istehsalçı təlimatlarına əməl olunmalıdır. Tozun mütəmadi təmizlənməsi, kondisioner və havalandırma sistemlərinin filtrlərinin vaxtında dəyişdirilməsi də faydalıdır. Hava şəraiti imkan verdikdə pəncərələrin açılması və təmiz havanın daxil olmasının təmin edilməsi vacibdir.

Rütubət səviyyəsinə nəzarət də sağlam daxili mühitin əsas şərtlərindən biridir. ABŞ Ətraf Mühitin Mühafizəsi Agentliyi qapalı məkanlarda nisbi rütubətin 60 faizdən aşağı, ideal olaraq isə 30-50 faiz arasında saxlanılmasını tövsiyə edir. Yüksək rütubət kif və toz gənələrinin çoxalmasına şərait yarada bilər. Divarlarda nəmlik, pəncərələrdə davamlı kondensasiya və kif ləkələri müşahidə olunarsa, problemin səbəbi aradan qaldırılmalıdır.

Beləliklə, otaq bitkiləri yaşayış və iş məkanlarına estetik görünüş verir, təbiətlə əlaqəni gücləndirir və psixoloji rahatlığa müsbət təsir göstərə bilər. Lakin onların havanı tam təmizlədiyini və zərərli maddələri aradan qaldırdığını düşünmək düzgün deyil. Elmi araşdırmalar adi sayda dibçək bitkilərinin real otaq şəraitində hava çirkləndiricilərini əhəmiyyətli dərəcədə azaltmadığını göstərir. Buna görə də sağlam daxili mühit yaratmaq üçün əsas diqqət düzgün havalandırmaya, çirklənmə mənbələrinin aradan qaldırılmasına, təmizliyə və rütubətə nəzarətə yönəldilməlidir.

Aysel Mətləb