Azərbaycana qonşu olan bu ölkə taktiki nüvə silahıyla vurulacaq - İDDİA

Yaxın Şərqdə İsrail və İran arasında onilliklər boyu proksi qüvvələr vasitəsilə aparılan gizli müharibənin birbaşa dövlətlərarası raket və hava hücumları mərhələsinə keçməsi qlobal təhlükəsizlik arxitekturasının ən qorxulu ssenarisini yenidən beynəlxalq analitik mərkəzlərin gündəminə gətirib: konvensional yollarla məhv edilməsi qeyri-mümkün görünən yeraltı nüvə obyektlərini sıradan çıxarmaq üçün ABŞ və ya İsrail tərəfindən məhdud miqyaslı taktiki nüvə silahından istifadə edilə bilərmi? Bu sual sadəcə sensasiya xarakterli bir mülahizə deyil; onun arxasında İranın uran zənginləşdirmə infrastrukturunun geoloji yerləşməsi, dərin dağ massivlərinin mühəndislik reallıqları və müasir ənənəvi bunkerdağıdan sursatların fiziki məhdudiyyətləri dayanır.

Məsələnin hərbi-texniki kökünə baxdıqda aydın olur ki, belə bir ssenarinin müzakirə edilməsinin başlıca səbəbi İranın Fordo və Nətənz komplekslərindəki son dərəcə qorunan mərkəzləridir. Xüsusilə Qum şəhəri yaxınlığında yerləşən Fordo Yanacaq Zənginləşdirmə Zavodu təxminən 80-90 metr dərinlikdə, bərk qranit süxurların və bir neçə qat gücləndirilmiş dəmir-beton konstruksiyanın altında inşa edilib. 

Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin (MAQATE) 2024-2026-cı illər üzrə hesabatlarına əsasən, Tehranda 60 faizədək zənginləşdirilmiş uran ehtiyatı 180 kiloqramı ötüb ki, bu da materialın texniki baxımdan 90 faizlik hərbi dərəcəyə çatdırılması halında 3-4 nüvə başlığı hazırlamaq üçün kifayət edən hədd deməkdir. Bununla yanaşı, Nətənzdə "Kuh-e Kolang Gaz La" (Külüng Dağı) massivi altında 100 metrdən çox dərinlikdə yeni tunel şəbəkələrinin qazılması ənənəvi aviazərbələrin effektivliyini sual altına salıb.

Hazırda ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinin arsenalındakı ən güclü qeyri-nüvə sığınacaq dağıdıcı sursatı "GBU-57 MOP" (Massive Ordnance Penetrator) hesab olunur. Çəkisi 13,6 ton (30 000 funt), daxilindəki partlayıcı kütləsi 2,4 ton olan bu nəhəng bomba yalnız "B-2 Spirit" stels strateji bombardmançıları tərəfindən daşına bilir və ən yaxşı sınaq şəraitində 60 metr dərinlikdəki möhkəmləndirilmiş betona nüfuz edə bilir. 

Lakin Pentaqonun hərbi simulyasiyaları göstərir ki, Fordo kimi 80 metrdən dərin qranit qatını bir neçə "GBU-57" bombasının eyni nöqtəyə ard-arda atılması ilə belə tam çökdürmək zəmanətli deyil. Məhz bu texniki çatışmazlıq hərbi planlaşdırıcıları taktiki nüvə başlıqlı "bunker buster" sursatlarının parametrini hesablamağa sövq edir.

ABŞ-ın sərəncamında bu məqsəd üçün hazırlanan əsas vasitə "B61-11" və son texnoloji modifikasiya olan "B61-12" termonüvə bombalarıdır. Təxminən 540 kiloqram ağırlığındakı "B61-11" zirehli polad gövdəsi sayəsində partlamadan öncə torpağın içinə 3-6 metr batır və yeraltı detonasiya yaradaraq seysmik şok dalğası formalaşdırır; bu dalğa birbaşa obyektə dəyməsə belə, yeraltı zallardakı həssas sentrifuqaları (IR-4, IR-6 kaskadlarını) darmadağın edir. "B61-12" modelində isə dəqiq idarəetmə quyruğu ilə yanaşı, tənzimlənən güc mexanizmi ("dial-a-yield") tətbiq olunub: bombanın dağıdıcı gücü 0,3 kilotondan 50 kilotona qədər tənzimlənə bilir. 0,3-1,5 kilotonluq aşağı güc seçimi hərbi baxımdan ona görə təhlil edilir ki, yerüstü radioaktiv toz miqdarı minimuma ensin, lakin yeraltı zərbə enerjisi bütöv bir dağı silkələyə bilsin.

İsrail cəbhəsində isə vəziyyət fərqli doktrinaya söykənir. Stokholm Beynəlxalq Sülh Araşdırmaları İnstitutunun (SIPRI) və Amerika Alimləri Federasiyasının (FAS) hesablamalarına görə, Təl-Əviv təxminən 90 ədəd nüvə başlığına malikdir. Bu arsenala 4000 kilometrdən çox uçuş mənzilinə malik "Jericho III" ballistik raketləri, "Dolphin" sinfinə aid sualtı qayıqlardan buraxılan "Popeye Turbo" qanadlı raketləri və modifikasiya edilmiş "F-35I Adir" qırıcıları daxildir. İsrailin hərbi doktrinasında nüvə silahı "Samson Seçimi" kimi dövlətin varlığına son dərəcə ölümcül təhdid yarandıqda tətbiq ediləcək son çarə sayılsa da, İranın tam nüvə gücünə çevrilmə ərəfəsində preventiv olaraq kiçik kalibrli taktiki sursatdan istifadə ehtimalı müxtəlif qapalı hesabatlarda istisna edilmir.

Bütün bu hərbi-texniki göstəricilərə baxmayaraq, belə bir addımın atılması qlobal miqyasda qarşısıalınmaz fəlakətlər zənciri yaradar. Ən kiçik 1 kilotonluq taktiki partlayış belə 1945-ci ildə Xirosimaya atılan 15 kilotonluq "Little Boy" bombasının gücünün onda birinə bərabərdir və tonlarla torpağın, qazlaşdırılmış uranın ($UF_6$) atmosferə yayılması deməkdir. İran yaylasındakı mövsümi külək axınları bu radioaktiv buludları cəmi bir neçə gün ərzində Fars körfəzinin ərəb monarxiyalarına (Qətər, BƏƏ, Səudiyyə Ərəbistanı), eləcə də Cənubi Qafqaz və Xəzər hövzəsinə daşıya bilər. Bu isə təkcə milyonlarla insanın həyatını deyil, bütün körfəz boyu əhalini içməli su ilə təmin edən nəhəng dəniz suyu duzsuzlaşdırma zavodlarını və qlobal neft terminallarını iflic edər.

Hadisənin iqtisadi və geosiyasi fəsadları daha sarsıdıcı olar: İran dərhal dünya dəniz neft ticarətinin təxminən 20 faizinin keçdiyi Hörmüz boğazını raket zərbələri və sualtı minalarla tam bağlayar ki, bu da "Brent" markalı xam neftin bir barelinin qiymətini bir gecədə 150-200 dollar səviyyəsinə qaldıraraq qlobal iqtisadiyyatı dərin resessiyaya sürükləyər. Eyni zamanda, 1945-ci ildən bəri qorunan 80 illik "nüvə tabusu" pozulmuş olar; bu presedent Rusiya, Çin, Şimali Koreya və Pakistan kimi nüvə dövlətlərinin öz regional maraqları naminə taktiki silahlara əl atmasına zəmin yaradar, Nüvə Silahlarının Yayılmaması Müqaviləsini (NPT) isə tamamilə hüquqi cəhətdən sıradan çıxarar.

Hərbi ekspertlərin yekun analizi göstərir ki, Fordo və Nətənz komplekslərini zərərsizləşdirmək üçün mütləq onların yerləşdiyi dağları atom zərbəsi ilə buxarlandırmağa ehtiyac yoxdur. Konvensional ağır raketlərlə obyektlərin elektrik təchizatı xətlərini, kənar havalandırma şaxtalarını, dağın giriş-çıxış portallarını və logistik tunellərini dağıtmaq bu mərkəzləri aylarla, hətta illərlə funksiyasız saxlamaq üçün yetərlidir. Buna görə də mediada və bəzi kəşfiyyat sızıntılarında tirajlanan "taktiki nüvə zərbəsi" xəbərləri real hərbi əməliyyat planından daha çox, Tehran rejimini 90 faizlik zənginləşdirmə addımından çəkindirmək, danışıqlar masasında güzəştə vadar etmək və Vaşinqtonla Təl-Əvivin qətiyyətini nümayiş etdirmək üçün hesablanmış strateji psixoloji müharibə və çəkindiricilik alətidir.

İsmayıl Şahlı