106 saylı avtobusda partlayış – Bakını silkələyən cinayətin izi necə tapıldı?
1984-cü il sentyabrın 8-də Bakıda 106 saylı marşrut avtobusunda baş verən partlayış bir nəfərin ölümü, üç nəfərin yaralanması ilə nəticələndi. Cinayətin izləri isə müstəntiqləri avtobusdan istehsalat müəssisəsinə, oradan da iki nəfərin adına apardı.
TodayPress TV xəbər verir ki, Azpost.info “Kriminal qiraət” layihəsi çərçivəsində yazını təqdim edir.
1984-cü ilin sentyabrında Bakı adi günlərindən birini yaşayırdı. Şəhərin küçələrində avtobuslar hərəkətdə idi, insanlar işə, evə, təhsil müəssisələrinə gedirdi.
Saat təxminən 13:50-də Nərimanov prospektində, Politexnik İnstitutunun qarşısında 106 saylı marşrut avtobusunda güclü partlayış baş verdi.
Avtobusda həmin vaxt 19 sərnişin vardı. Partlayışın baş verdiyi hissədə 12 nəfər yerləşirdi.
Nəticə ağır oldu: sərnişin Fatma Surxalızadə aldığı xəsarətlərdən həyatını itirdi. Daha üç sərnişin – Mansurova, Mehdiyeva və Zorin müxtəlif dərəcəli xəsarətlər aldı. Hadisə dərhal hüquq-mühafizə orqanlarının diqqətinə düşdü.
Cinayət necə hazırlanmışdı?
Sonradan məhkəmə materiallarında üzə çıxan məlumatlara görə, hadisə təsadüfi deyildi. İstintaqın versiyasına əsasən, cinayətin hazırlığı həmin ilin iyulunda başlayıb. Henrix Vartanov Bakı bulvarında İqor Malaxovski ilə tanış olub və insanları öldürmək məqsədilə partlayıcı qurğu hazırlamaq planından danışıb.
İstintaq müəyyən edib ki, iki nəfər cinayətin hazırlanmasında müxtəlif formada iştirak edib. Lakin onların planı yalnız hadisədən sonra tam şəkildə üzə çıxıb. Vartanov partlayıcı qurğunu hazırlayıb və onu avtobusa yerləşdirib. Malaxovski isə hazırlıq mərhələsində ona kömək edib.
Ən mühüm sual isə bundan sonra yaranmışdı: Partlayışı törədənləri necə tapmaq olacaqdı?
İstintaqın əsas ipucu avtobusun içində deyildi
Cinayətin araşdırılması DTK sənədlərində “Avtobus” əməliyyatı kimi qeyd olunub. Müstəntiqlər partlayış yerindən əldə edilən izləri araşdırmağa başlayıblar. Ən mühüm ipuclardan biri partlayıcı qurğunun metal korpusu ilə bağlı olub. İstintaq bu detalın harada hazırlandığını müəyyənləşdirməyə nail olub.
Beləliklə, hadisə yerindən götürülən kiçik bir detal müstəntiqləri istehsalat müəssisəsinə aparıb.
Bakının bütün zavodlarını gəzən müstəntiqlər həmin əşyanı hazırlayan tornaçını tapırlar. Məlum olur ki, tornaçı onu sifarişlə hazırlayıb və 15 rubl zəhmət haqqı alıb. Sovet dövründə iş vaxtında dövlətin materiallarından, dövlətin dəzgahından istifadə edib belə sifarişlər yerinə yetirmək adi hal idi.
Tornaçının verdiyi məlumatlar əsasında sentyabrın 19-da sifarişçi – 1959-cu ildə Bakı şəhərində anadan olmuş Henrix Surenoviç Vartanov həbs edildi. O, əvvəlcə bombanı özünün düzəltdiyini söyləyir, amma istintaq eksperimenti zamanı məlum olur ki, bunu bacarmır. Çarəsiz qalan Henrix cinayət ortağının ələ verir.
Sentyabrın 21-də cinayətin ikinci iştirakçısı, 1960-cı ildə Bakı şəhərində anadan olan, Neft və Kimya institutunun elektromexanika fakültəsinin birinci kurs tələbəsi İqor Mixayloviç Maxovski həbs olundu. İstintaq eksperimenti zamanı Maxovski bomba düzəltmək bacarığını sübut edir.
Oradan isə araşdırmanın istiqaməti dəyişib və şübhəlilərin dairəsi daralmağa başlayıb. Bu, işin ən maraqlı hissələrindən biri idi: avtobusdakı partlayışın izi artıq küçələrdə deyil, konkret insanların əlaqələrində axtarılırdı.
Şübhəlilər necə müəyyənləşdirildi?
İstintaq nəticəsində Henrix Vartanov və İqor Malaxovski saxlanılıb. Məhkəmə materiallarında cinayətin əvvəlcədən planlaşdırıldığı və avtobusda insanların kütləvi şəkildə olduğu vaxt partlayış törətmək niyyətinin olduğu göstərilir.
Malaxovski də partlayıcı qurğunun hazırlanmasında iştirakını etiraf edib. Beləliklə, istintaq hadisəni bir neçə mərhələdə birləşdirib: partlayış – hadisə yerindəki izlər – hazırlanma yeri – şübhəlilər – məhkəmə.
1984-cü ilin sentyabrında başlayan araşdırmanın əsas nəticələri bir neçə ay sonra məhkəmə qarşısında ortaya qoyulub.
Məhkəmədə onların taleyi necə oldu?
İş üzrə məhkəmə araşdırması zamanı hər iki şəxsin məsuliyyəti ilə bağlı fərqli hüquqi qərarlar qəbul edildi.
İstintaq zamanı aydın oldu ki, Henrix Vartanov şizofreniya səbəbindən ordu sıralarında xidmətdən erkən buraxılıb. Bakıda keçirilən ekspertizadan sonra o, Moskvaya, Serbski adına psixiatriya xəstəxanasına göndərildi. Burada verilən rəy onun şizofreniya xəstəsi olduğunu təsdiq etdi.
Azərbaycan SSR Ali Məhkəməsinin 15 may 1985-ci il tarixli hökmünə əsasən, Henrix Vartanov cinayət zamanı anlaqsız hesab edildi və cinayət məsuliyyətindən azad edilərək xüsusi tipli psixiatriya xəstəxanasında məcburi müalicəyə göndərildi. İqor Malaxovski isə 15 il müddətinə azadlıqdan məhrum edildi. Cəzanın ilk beş ilinin həbsxanada, qalan hissəsinin isə gücləndirilmiş rejimli islah-əmək koloniyasında keçirilməsi nəzərdə tutulurdu.
Beləliklə, bir neçə ay əvvəl Bakı küçələrində adi sərnişinlərin olduğu avtobusu hədəfə alan cinayətin istintaqı iki nəfərin saxlanılması və məhkəmə hökmü ilə nəticələndi.
Bir avtobusun içində qalan sirr
Bu hadisəni bu gün maraqlı edən yalnız 1984-cü ildə Bakıda partlayış baş verməsi deyil. İşin diqqətçəkən tərəfi istintaqın quruluşudur. Müstəntiqlər üçün hadisə yerindəki hər detal potensial sübut idi. Partlayışdan sonra ortaya çıxan izlər bir-birinin ardınca araşdırılıb və nəticədə cinayətin hazırlanmasına qədər gedən xətt müəyyənləşdirilib.
Hadisədən sonra Bakının küçələrində həyat davam edib. Amma 106 saylı avtobusda baş verən partlayış bir qadının həyatına son qoyub, daha üç insanı yaralayıb və uzun müddət yadda qalan cinayət işlərindən birinə çevrilib.
