Əzələ ağrısı, halsızlıq, yorğunluq: Bədəniniz nə demək istəyir?

Vitamin D orqanizmin sağlam fəaliyyəti üçün vacib olan maddələrdən biridir. O, sümüklərin möhkəmliyinin qorunmasında, kalsiumun mənimsənilməsində, əzələlərin işləməsində və immun sisteminin normal fəaliyyətində mühüm rol oynayır. Lakin bu vitaminin çatışmazlığı hər zaman aydın simptomlarla özünü göstərmir. Bəzi hallarda insan uzun müddət problemdən xəbərsiz qala bilər.

Vitamin D çatışmazlığı hansı əlamətlərlə özünü göstərir?

Vitamin D çatışmazlığı bəzən gündəlik yorğunluq, əzələ ağrıları və ümumi halsızlıq kimi adi görünən şikayətlərin arxasında gizlənə bilər. Bununla belə, bu əlamətlərin olması mütləq vitamin çatışmazlığı demək deyil.

Daimi yorğunluq və halsızlıq

Kifayət qədər yatmağa baxmayaraq özünü yorğun hiss etmək vitamin D səviyyəsinin aşağı olması ilə əlaqəli ola bilər. Lakin dəmir çatışmazlığı, qanazlığı, qalxanabənzər vəz problemləri və yuxu pozuntuları da eyni şikayətlərə səbəb ola bilər.

Sümük və əzələ ağrıları

Vitamin D kalsiumun mənimsənilməsinə kömək etdiyi üçün onun ciddi və uzunmüddətli çatışmazlığı sümük sağlamlığına mənfi təsir göstərə bilər. Əzələ zəifliyi, sümük ağrıları və fiziki fəaliyyət zamanı çətinlik də mümkün əlamətlər arasındadır.

Tez-tez xəstələnmək

Vitamin D immun sisteminin fəaliyyətində iştirak edir. Onun aşağı səviyyəsi bəzi infeksiyaların riski ilə əlaqələndirilsə də, tez-tez xəstələnməyin yeganə səbəbi vitamin çatışmazlığı deyil.

Əhval dəyişiklikləri

Bəzi tədqiqatlarda aşağı vitamin D səviyyəsi depressiv əlamətlərlə əlaqələndirilib. Bununla belə, bu əlaqə vitamin çatışmazlığının birbaşa depressiyaya səbəb olduğunu sübut etmir. Əhval dəyişikliklərinin müxtəlif psixoloji və fizioloji səbəbləri ola bilər.

Sümüklərin zəifləməsi

Uzunmüddətli və ciddi vitamin D çatışmazlığı böyüklərdə osteomalasiyaya, yəni sümüklərin yumşalmasına səbəb ola bilər. Uşaqlarda isə raxit xəstəliyi riski yaranır. Bu vəziyyətlər sümük ağrıları, əzələ zəifliyi və hərəkət çətinliyi ilə müşayiət oluna bilər.

Kimlərdə vitamin D çatışmazlığı riski daha yüksəkdir?

Bəzi insanlar bu problemlə daha çox qarşılaşa bilərlər. Bunlara günün böyük hissəsini qapalı məkanlarda keçirənlər, dərisini günəşdən qoruyan və ya açıq havaya az çıxanlar, yaşı artmış şəxslər və bağırsaqlarda qida maddələrinin sorulması ilə bağlı problemi olanlar daxildir.

Tünd dəri piqmentasiyası da dəridə vitamin D sintezini azalda bilər. Piylənmə və bəzi xroniki xəstəliklər də vitamin D səviyyəsi ilə əlaqəli ola bilər.

Bundan əlavə, yağlı balıq və yumurta sarısı kimi vitamin D mənbələrindən az istifadə edilməsi çatışmazlıq riskini artıra bilər.

Günəş işığı dəridə vitamin D sintezinin əsas təbii mənbələrindən biridir. Bununla belə, günəş altında nə qədər qalmağın lazım olduğu hər kəs üçün eyni deyil. Dərinin rəngi, mövsüm, coğrafi mövqe, günün saatı və açıq dərinin miqdarı bu prosesə təsir edir.

Günəşdən faydalanmaq üçün bir neçə məqama diqqət yetirmək tövsiyə olunur.

Açıq havada vaxt keçirin. Gəzinti və digər açıq hava fəaliyyətləri sağlam həyat tərzinin bir hissəsidir. Lakin pəncərə şüşəsindən keçən günəş işığı dəridə vitamin D sintezini təmin etmir.

Dərinin yanmasına yol verməyin. Günəş şüalarının ultrabənövşəyi B (UVB) hissəsi vitamin D sintezi üçün vacib olsa da, həddindən artıq ultrabənövşəyi şüalanma dəri xərçəngi və dərinin vaxtından əvvəl qocalması riskini artırır.

Günəşdən qoruyucu vasitələrdən istifadə edin. SPF 30 və ya daha yüksək qoruyuculuğa malik, geniş spektrli günəş kremi dərinin qorunmasına kömək edir. Vitamin D əldə etmək məqsədilə qorunmadan uzun müddət günəş altında qalmaq düzgün yanaşma deyil.

Mövsümü nəzərə alın. Payız və qış aylarında, xüsusilə günəş şüalarının zəif olduğu bölgələrdə, dəridə vitamin D sintezi azala bilər. Buna görə yalnız günəşə güvənmək kifayət etməyə bilər.

Vitamin D sintezi üçün hər kəsə uyğun vahid günəşlənmə müddəti yoxdur. Dərinin yanması riskini artırmadan günəşdən faydalanmaq, lazım gəldikdə isə qida və həkim məsləhəti ilə əlavələrdən istifadə etmək daha məqsədəuyğundur.

Vitamin D-ni hansı qidalardan almaq olar?

Günəşlə yanaşı, bəzi qidalar da vitamin D mənbəyi hesab olunur. Rasiona yağlı balıqları, o cümlədən qızılbalıq, sardina və skumbriyanı daxil etmək faydalıdır. Yumurta sarısı, vitamin D ilə zənginləşdirilmiş süd məhsulları və bəzi bitki mənşəli içkilər də bu vitaminin qəbuluna töhfə verə bilər. Müəyyən növ göbələklərdə də vitamin D mövcuddur.

Qidalardan alınan vitamin D-nin miqdarı məhsulun növündən və hazırlanma üsulundan asılı olaraq dəyişə bilər. Buna görə çatışmazlıq riski yüksək olan şəxslər yalnız qidalanma ilə kifayətlənməyin yetərli olub-olmadığını həkimlə müzakirə edə bilərlər.

Vitamin D çatışmazlığını necə müəyyən etmək olar?

Vitamin D səviyyəsini müəyyənləşdirmək üçün qanda 25-hidroksivitamin D (25-OH D) analizi aparılır. Yorğunluq, sümük ağrıları və əzələ zəifliyi kimi əlamətlər olduqda, yaxud çatışmazlıq riski yüksək olduqda həkim müayinə və analizə ehtiyac olub-olmadığını qiymətləndirə bilər.

Özbaşına yüksək dozada vitamin D qəbul etmək məsləhət görülmür. Bu vitamin yağda həll olunduğundan orqanizmdə toplana bilər. Həddindən artıq qəbulu qanda kalsiumun yüksəlməsinə, ürəkbulanma, böyrək problemləri və digər fəsadlara səbəb ola bilər.

Vitamin D çatışmazlığı bəzən nəzərə çarpmayan əlamətlərlə özünü göstərsə də, hər yorğunluq və ya əzələ ağrısını bu problemlə əlaqələndirmək düzgün deyil. Balanslı qidalanma, açıq havada müntəzəm vaxt keçirmək, günəşdən düzgün qorunmaq və ehtiyac olduqda həkim məsləhəti ilə analiz vermək sağlamlığın qorunmasına kömək edir. Əsas məqsəd günəş altında daha çox qalmaq deyil, orqanizmin vitamin D ehtiyacını təhlükəsiz və düzgün şəkildə qarşılamaqdır.

Kübra Musayeva