İran üçün ən pis ssenari: Taliban su üstündə savaşa başlayır
Yaxın Şərqdə davam edən hərbi qarşıdurmalar fonunda İran üçün şərq istiqamətində yarana biləcək risklər də diqqət mərkəzinə gəlir. Əfqanıstanda hakimiyyətdə olan Talibanla Tehran arasında su ehtiyatları, sərhəd təhlükəsizliyi və məzhəb məsələləri üzrə fikir ayrılıqları mövcuddur. Mövcud gərginliyin hərbi toqquşmaya çevrilməsi hələlik təsdiqlənmiş fakt deyil, lakin belə bir ehtimalın regiondakı qüvvələr balansına təsiri müzakirə olunur.
TodayPress TV “Monte Cristo” “X” kanalına istinadən xəbər verir ki ,İran qərb istiqamətində müharibə aparır. Əfqanıstanla uzanan uzun şərq sərhədində isə hazırda sakitlik hökm sürür. Lakin Taliban əvvəllər də İrana qarşı çıxa biləcəyini göstərib.
1998-ci ildə Taliban döyüşçüləri Məzari-Şərif şəhərində iranlı diplomatları öldürüblər. Bundan sonra İran sərhədə 200 min hərbçi göndərib. Bu il isə “Iran International” nəşrinin məlumatına görə, Taliban İranın özünü müdafiə etmək hüququna malik olduğunu bildirib. Bununla belə, Əfqanıstanın “Afghanistan International” nəşrinin xəbərinə görə, İran qəzeti indi Talibanı “səssiz müharibə” aparmaqda ittiham edir. Lakin bu iddianı təsdiqləyən heç bir sübut təqdim olunmayıb.
Talibanı belə bir addıma nə sövq edə bilər?
Birinci səbəb sudur. İran bildirir ki, Kabil ölkənin quraq cənub-şərq bölgəsinin ehtiyac duyduğu Helmand çayının suyunu özündə saxlayır. Qaçqınlar məsələsi, şiə azlığına münasibət və 2023-cü ildə bir neçə nəfərin ölümü ilə nəticələnən sərhəd toqquşması da gərginliyi artırır.
İkinci səbəb isə yaranan fürsətdir. Müharibə Tehranı zəiflətsə, Taliban əvvəlcə sərhəddə basqınlar təşkil etməklə və su məsələsindən təzyiq vasitəsi kimi istifadə etməklə vəziyyəti sınağa çəkə, daha sonra isə daha genişmiqyaslı addımlara əl ata bilər.
Bu, sadəcə, mümkün ssenaridir. Heç bir mənbə Talibanın belə bir hücum planlaşdırdığını bildirmir.
Talibanın bunun üçün mütləq böyük ordu göndərməsinə ehtiyac yoxdur. Döyüşçülər ölkənin cənub-şərqindəki Bəlucistan bölgəsindən şimala qədər uzanan sərhədin müxtəlif nöqtələrindən keçə bilərlər.
İnsan Hüquqları Fəalları Xəbər Agentliyinin (HRANA) məlumatına görə, martın 31-dən oktyabrın 10-dək İranın cənub-şərqindəki Bəlucistan bölgəsində 63 zorakılıq hadisəsi qeydə alınıb. Eyni ssenari çərçivəsində qərbdə və şimal-qərbdə kürd və azərbaycanlı silahlı qruplar da hərəkətə keçə bilər.
Hazırda Talibanı çəkindirən əsas amillərdən biri Pakistandır. “Long War Journal” nəşrinin məlumatına görə, Taliban oktyabrın 5-dən etibarən Pakistanla sərhəd toqquşmalarına cəlb olunub. Əgər bu cəbhədə gərginlik azalsa, Talibanın hərəkət imkanları genişlənə bilər.
Diqqət yetirilməli əsas məqamlar: Helmand çayı ətrafındakı vəziyyət, Pakistan sərhədindəki gərginlik və Bəlucistan bölgəsində baş verən silahlı hücumlar.
Hazırda Talibanın belə bir hücumda uğur qazanacağını göstərən heç bir sübut yoxdur. İlin əvvəlində kürd qrupları kürdlərin yaşadığı bölgələrdə üsyan yaratmağa cəhd göstərsələr də, kürd əhalisi onların çağırışlarına qoşulmayıb. Ən azı, əhalinin böyük əksəriyyəti bu çağırışları dəstəkləməyib.
Zəhra Məmmədova
